Padlina i sępy. Czy logion Q 17,37 jest biblijnym cytatem (illud dictum), przysłowiem (proverbium) czy znakiem (signum)? Analiza egzegetyczno-teologiczna


Abstrakt

Artykuł proponuje szczegółową analizę syntaktyczno-semantyczną Mt 24,28 i Łk 17,37c w celu hipotetycznego odtworzenia semickiej (hebrajskiej i aramejskiej) frazy logionu Jezusa Q 17,37. Następnie zestawia trzy różne możliwości jego zrozumienia w kontekście kanonicznym NT, jako biblijny cytat/parafraza z Hi 39,30, jako przysłowie i jako znak. Zestawienie pozwala zrozumieć, że Q 17,37 pasuje wyjątkowo dobrze do swojego literackiego i teologicznego kontekstu w tych trzech znaczeniach, co z jednej strony wskazuje na jego dużą semantyczną i akomodacyjną elastyczność, z drugiej zaś utrudnia ustalenie jego pierwotnego znaczenia w źródle Q. Jednak autor artykułu uważa, że semicka fraza Q 17,37 z wielkim prawdopodobieństwem funkcjonowała zarówno w Q jak i w kanonicznym kontekście NT jako cytat/parafraza z Hi 39,30 lub jako znak (w taki sam sposób jak znak drzewa figowego w Mt 24,32-33; Łk 21,29-31), bardziej niż jako przysłowie. W ten sposób artykuł podważa klasyczną interpretację, jaka utrwaliła się we współczesnej egzegezie Mt 24,28; Łk 17,37c.


Słowa kluczowe

padlina i sępy; Mt 24,28; Łk 17,37; Q 17,37; ἀετοί; źródło Q; akomodacja językowa; akomodacja teologiczna; tradycja synoptyczna

Aelian, Περὶ ζῴων ἰδιότητος (Loeb Classical Library 446; Cambridge, MA – London: Harvard University
Press 1958).
Ambrosius, Expositio evangelii secundum Lucam (red. M. Adriaen) (Corpus Christianum Series Latina
14; Turnhout: Brepols 1957) 1-400.
Ambroży, Wykład Ewangelii według św. Łukasza (red. A. Bogucki; tł. W. Szołdrski) (Pisma Starochrześcijańskich
Pisarzy 16; Warszawa: ATK 1977).
Appolinaris, „Fragmenta in Matthaeum (in catenis)”, Matthäus-Kommentare aus der griechischen
Kirche (red. J. Reuss) (Texte und Untersuchungen 61; Berlin: Akademie-Verlag 1957) 1-45.
Arystoteles, Περὶ τὰ ζῷα ἱστορίαι (tł. A.L. Peck) (Loeb Classical Library 438; Cambridge, MA –
London: Harvard University Press 1970) II.
Arystoteles, Περὶ τὰ ζῷα ἱστορίαι (red. i tł. D.M. Balme) (Loeb Classical Library 439; Cambridge,
MA – London: Harvard University Press 1991) III.
Arystoteles, O duszy. Krótkie rozprawy psychologiczno-biologiczne. Zoologia. O częściach zwierząt
(tł. P. Siwek) (Dzieła Wszystkie 3; Warszawa: PWN 1992).
Augustyn, De doctrina christiana (red. J. Martin) (Corpus Christianorum Series Latina 32; Turnhout:
Brepols 1962).
Beda Venerabilis, In Lucae evangelium expositio (red. E. Dekkers) (Clavis Patrum Latinorum; Turnhout:
Brepols 1995).
Black, M., „The Aramaic Document in Q with Notes on Luke 17.22, Matthew 24.26 (Luke 17.23)”,
Journal for the Study of the New Testament 40 (1990) 33-41.
Blass, F. – Debrunner, A., Grammatica del greco del Nuovo Testamento, wyd. 2 (Introduzione allo
studio della Bibbia. Supplementi 2; Brescia: Paideia 1997).
Bovon, F., Luke. I. A Commentary on the Gospel of Luke 1:1–9:50 (Hermeneia 63A; Minneapolis,
MN: Fortress Press 2002).
Bovon, F., Luke. II. A Commentary on the Gospel of Luke 9:51–19,27 (Hermeneia 63A; Minneapolis,
MN: Fortress Press 2013).
Brown, S., „The Matthean Apocalypse”, Journal for the Study of the New Testament 4 (1979) 2-27.
Cicero, De divinatione (red. J. Henderson) (Loeb Classical Library 154; Cambridge, MA – London:
Harvard University Press 1923).
Cicero, De inventione (red. J. Henderson) (Loeb Classical Library 386; Cambridge, MA – London:
Harvard University Press 1949).
Cyrillus Alexandrinus, Commentarii in Matthaeum Matthäus-Kommentare aus der griechischen
Kirche (red. J. Reuss) (Texte und Untersuchungen 61; Berlin: Akademie-Verlag 1957) 153-269.
Dalman, G., „The Hebrew New Testament of Franz Delitzsch”, The Old and New Testament Student
15/3-4 (1892) 145-150.
Davies, W.D. – Allison, D.C., The Gospel according to St. Matthew (International Critical Commentary;
Edinburgh: Clark 1988-1997) I-III.
Elian Klaudiusz, O właściwościach zwierząt (tł. A.M. Komornicka) (Warszawa: Prószyński
i S-ka 2005).
Ehrhardt, A.A.T., „Greek Proverbs in the Gospel”, Harvard Theological Review 46 (1953) 68-72.
Euthymius Zigabenus, Commentarius in quatuor evangelia (PG 129,9-1502).Fitzmyer, J.A, The Gospel According to Luke X-XXIV. A New Translation with Introduction and
Commentary (AB 28A; Garden City, NY: Doubleday 1985).
Gilbert, M., La sapienza del cielo (Milano: Edizioni San Paolo 2005).
Golias, M., Gramatyka grecka, wyd. 4 (Warszawa: PWN 1985).
Guenther, H.O., „When ‘Eagles’ Draw Together”, Forum 5 (1989) 140-150.
Heinrici, C.F.G. (red.), Des Petrus von Laodicea Erklärung des Matthäusevangeliums (Beiträge zur
Geschichte und Erklärung des Neuen Testamentes 5; Lipsk: Dürr 1908).
Helbing, R., Die Kasussyntax der Verba bei der Septuaginta. Ein Beitrag zur Hebraismenfrage und
zur Syntax der Κοινή (Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht 1928).
Hieronymus, Commentarii in evangelium Matthaei (red. E. Dekkers) (Clavis Patrum Latinorum;
Turnhout: Brepols 1995).
Hippolytus, „De antichristo”, Hippolyt‘s kleinere exegetische und homiletische Schriften (red. H. Achelis)
(Die griechischen christlichen Schriftsteller 1/2; Leipzig: Hinrichs 1897) 1-47.
Hoffmann, P. – Kloppenborg, J.S. – Robinson, J.M. (red.), The Critical Edition of Q (Hermeneia;
Minneapolis, MN: Fortress Press 2008).
Homer, Iliad (red. J. Henderson) (Loeb Classical Library 170; Cambridge, MA – London: Harvard
University Press 1924).
Homer, Odyssey (red. J. Henderson) (Loeb Classical Library 104; Cambridge, MA – London:
Harvard University Press 1919).
Irenaeus Lugdunensis, Adversus haereses seu Detectio et eversio falso cognominatae Gnoseos
(red. E. Dekkers) (Clavis Patrum Latinorum; Turnhout: Brepols 1995).
Jay, E.G., Grammatica greca del Nuovo Testamento (Casale Monferrato: Piemme 1993).
Joüon, P., Grammaire de l’hébreu biblique (Roma: PIB 1923).
Kloppenborg, J.S., The Formation of Q. Trajectories in Ancient Wisdom Collections (Studies in Antiquity
and Christianity; Philadelphia, PA: Fortress Press 1987).
Koehler, L. – Baumgartner, W., The Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (Leiden –
Boston, MA – Köln: Brill 2001) I-II.
Lang, T.J., „«Where the Body Is, There also the Eagles Will Be Gathered»: Luke 17:37 and the Arrest
of Jesus”, Biblical Interpretation 21/3 (2013) 320-340.
Leaney, A.R.C., Commentary on the Gospel according to St. Luke, wyd. 2 (Black’s New Testament
Commentaries; London: Black 1966).
Lucretius, De rerum natura (red. J. Henderson) (Loeb Classical Library 181; Cambridge, MA – London:
Harvard University Press 1924).
Luz, U., Matthew 21–28. A Commentary (Hermeneia 61C; Minneapolis, MN: Fortress Press 2005).
de Marchi, J., „Ubicumque fuerit corpus, ibi congregabuntur et aquilae”, Verbum Domini 18 (1938)
329-333.
Marcos, N.F., La Bibbia dei Settanta (Introduzione allo studio della Bibbia. Supplementi 6; Brescia:
Paideia 2000).
Mickiewicz, F., Ewangelia według świętego Łukasza. Rozdziały 12–24 (Nowy Komentarz Biblijny.
Nowy Testament 3/2; Częstochowa: Edycja Świętego Pawła 2012).
Monasterio, R.A. – Carmona, A.R., Vangeli sinottici e Atti degli Apostoli (Introduzione allo studio
della Bibbia 6; Brescia: Paideia 1995).
Müller, P., „Velocemente e inevitabilmente – La carogna e gli avvoltoi (Q 17,37)”, Compendio delle
parabole di Gesù (red. R. Zimmermann) (Brescia: Queriniana 2011) 376-382.
Nolland, J., The Gospel of Matthew. A Commentary on the Greek Text (New International Greek
Testament Commentary; Grand Rapids, MI: Eerdmans 2005).
Origenes, „Commentaritorium series in evangelium Matthaei”, Origenes Werke (red. E. Klostermann)
(Die griechischen christlichen Schriftsteller 38/2; Leipzig: Teubner 1933) XI, 93-101.
Orygenes, Komentarz do Ewangelii św. Mateusza (tł. K. Augustyniak) (Kraków: WAM 2002).
Paciorek, A., Ewangelia według świętego Mateusza. Rozdziały 14–28 (Nowy Komentarz Biblijny.
Nowy Testament 1/2; Częstochowa: Edycja Świętego Pawła 2008).
Pliny, Natural History (red. J. Henderson) (Loeb Classical Library 353; Cambridge, MA – London:
Harvard University Press 1983).
Pseudo-Hippolytus, „De consumatione mundi”, Hippolyt’s kleinere exegetische und homiletische
Schriften (red. H. Achelis) (Die griechischen christlichen Schriftsteller 1/2; Leipzig: Teubner
1897) 289-309.
Polybius, Ἱστορίαι (red. J. Henderson) (Loeb Classical Library 128, 138, 159; Cambridge, MA –
London: Harvard University Press 2010-2012) I, III-IV.
Rossé, G., Il Vangelo di Luca. Commento esegetico e teologico, wyd. 3 (Roma: Città Nuova 2001).
Scaiola, D., „La sapienza in Israele e nel Vicino Oriente antico”, Libri sapienziali e altri scritti
(red. A. Bonora – M. Priotto) (Torino: Editrice Elledici 2005).
Speyer, W., „Geier”, Reallexikon für Antike und Christentum (Stuttgart: Hiersemann 1976) IX,
430-468.
Stöger, A., Vangelo secondo Luca, wyd. 4 (Commenti spirituali del Nuovo Testamento; Roma: Città
Nuova 1994) I-II.
Thackeray, H.St.J., A Grammar of the Old Testament in Greek according to the Septuagint (Cambridge:
Cambridge University Press 1909).
Thibaut, R., „Le Proverbe des vautours et du cadavre”, Nouvelle revue théologique 58 (1931) 57-58.
Topel, J., „What Kind of a Sign are Vultures? Luke 17,36b”, Biblica 84 (2003) 403-411.
Tov, E., „The Representation of the Causative Aspects of the Hiph’il in the LXX. A Study in Translation
Technique”, Biblica 63 (1982) 417-424.
Tristram, H.B., The Fauna and Flora of Palestine (London: The Committee of the Palestine Exploration
Fund 1884); przedruk (Cambridge – New York: Cambridge University Press 2013).
Virgil, Georgics (red. J. Henderson) (Loeb Classical Library 63; Cambridge, MA – London: Harvard
University Press 1999).
Waltke, B.K. – O’Connor, M., An Introduction to Biblical Hebrew Syntax (Winiona Lake, IN: Eisenbrauns
1990).
Wettstein, J.J., Novum Testamentum Graecum (Amsterdam: Dommer 1751) I; przedruk (Graz: Akademische
Druck- und Verlagsanstalt 1962) I.
Winniczuk, L., Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, wyd. 4 (Warszawa: PWN
2008).
Zmijewski, J., Die Eschatologiereden des Lukas Evangeliums. Eine traditions- und redaktionsgeschichtliche
Untersuchung zu Lk 21,5-36 und Lk 17,20-37 (Bonner biblische Beiträge 40; Bonn:
Hanstein 1972).
Zuck, R.B., Basic Bible Interpretation. A Practical Guide to Discovering Biblical Truth (Colorado
Springs, CO: Cook 1991).
Pobierz

Opublikowane : 2020-10-07


Zawadzki, A. (2020). Padlina i sępy. Czy logion Q 17,37 jest biblijnym cytatem (illud dictum), przysłowiem (proverbium) czy znakiem (signum)? Analiza egzegetyczno-teologiczna. The Biblical Annals, 10(4), 563-598. https://doi.org/10.31743/biban.11075

Arnold Zawadzki  zawadzki.a@icloud.com
Instytut Nauk Biblijnych KUL 
https://orcid.org/0000-0002-7827-7881




1. Zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994r., autor publikacji przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma the Biblical Annals. Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych:

  • W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową.
  • W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy.
  • W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

2. Za zgodą redakcji czasopisma opublikowane artykuły w Biblical Annals mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

3. Redakcja publikuje teksty on line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL.