Oficja brewiarzowe o św. Katarzynie Aleksandryjskiej w zbiorach polskich
Czesław Grajewski
Instytut Historii, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-2692-8232
Abstrakt
Autor analizuje oficja o św. Katarzynie z Aleksandrii obecne w zbiorach polskich. Cały materiał liturgiczny daje się podzielić na dziewięć typów. Najbardziej rozpowszechnione są oficja Virgins eximiœ oraz Inclita sanctœ virginis, będące w istocie wariantami. Obszar Polski także można podzielić na trzy sektory, w których dominuje konkretne oficjum. I tak: najczęściej obserwowane oficjum wielkie (ze wszystkimi wariantami), oparte na historii Nobilis et pulchra, występuje w ośrodkach centralnej Polski, z Krakowem na czele. Widoczne jest w brewiarzach i antyfonarzach z Fromborka, Płocka (od XV wieku), Włocławka i Wrocławia. Spośród analizowanych źródeł z tych ośrodków tylko płockie jest pełne – zawiera wszystkie antyfony, nawet II nieszporów, co nie jest częstym zjawiskiem. Oficjum Ave virgo speciosa zauważono w sześciu przypadkach, niemal wszystkie obecne w źródłach krzyżackich, jeden zaś w antyfonarzu benedyktynek z Żarnowca. Trzecie oficjum, proweniencji leodyjskiej Gratulemur in honore występowało w liturgii płockiej XIII – XIV wieku, a najpóźniej do XV wieku. Cechą charakterystyczną jedynego polskiego przekazu tego oficjum jest intencjonalny brak modułu antyfon w I nieszporach. Zapis rozpoczyna się dopiero od antyfony magnifikatowej Decoretur dies ista. Artykuł jest próbą taksonomii przekazów oficjów Katarzyńskich w zasobach polskich.
Słowa kluczowe:
Św. Katarzyna z Aleksandrii, oficjum brewiarzowe, liturgia, rękopisBibliografia
Analecta hymnica medii ævi, Hg. G.M. Dreves, Bd. 18, Nr. 37-39, Leipzig 1894; Bd. 26, Nr. 69-74, Leipzig 1897.
Gazeau Véronique, Les abbés bénédictins de la Normandie ducale, „Anglo-Norman Studies”, 26 (2003) s. 75-86. (Crossref)
Gazeau Véronique, Normannia monastica, t. 2, Prosopographie des abbés bénédictins (Xe-XIIe siècle), Cæn 2007.
Grajewski Czesław, „Gratulemur in honore” – endemiczne oficjum o św. Katarzynie Aleksandryjskiej, „Seminare. Poszukiwania Naukowe”, 41 (2020) nr 1, s. 103-117. (Crossref)
Grajewski Czesław, Kolekta o św. Katarzynie „Deus qui dedisti legem Moysi”. Źródła, struktura, przemiany, „Liturgia Sacra”, 26 (2020) nr 1, s. 189-214. (Crossref)
Grajewski Czesław, Koncepcja oficjum modularnego w badaniach nad monodią liturgiczną. Na podstawie oficjów o św. Katarzynie, „Musica Ecclesiastica”, 15 (2020) s. 51-64.
Grajewski Czesław, Księgi liturgiczne brata Feliksa Trzcińskiego, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo”, 51 (2020) s. 71-82. (Crossref)
Grajewski Czesław, Offices of St. Catherine of Alexandria. A study of parchment fragments of Swedish National Archives (Riksarkivet), „Liturgia Sacra”, 29 (2022) nr 1, s. 287-315. (Crossref)
Grajewski Czesław, Śpiewy w Pontificale Plocense I, w: Studia nad Pontificale Plocense I, t. 3, red. H. Seweryniak, W. Liszewska, Pelplin 2020, s. 191-249.
Hughes Andrew, Late medieval liturgical offices, t. I, Tools for Electronic Research. Texts, Toronto 1994; t. II, Resources for electronic research. Sources & chants, Toronto 1996.
Tomaszewski Jacek, Analiza kodykologiczna i paleograficzna Pontificale Plocense I, w: Studia nad Pontificale Plocense I, t. 3, red. H. Seweryniak, W. Liszewska, Pelplin 2020, s. 251-308.
Wolnik Franciszek, Liturgia godzin w diecezji wrocławskiej w XV wieku, Opole 1994.
Instytut Historii, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie https://orcid.org/0000-0002-2692-8232
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
