Akta metrykalne wspólnoty Kościoła katolicko-apostolskiego w Zielonej Górze (1888-1945)
Robert Romuald Kufel
Archiwum Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-1359-9230
Abstrakt
Tematem opracowania jest wspólnota Kościoła katolicko-apostolskiego w Zielonej Górze w latach 1888-1945. Początki Kościoła katolicko-apostolskiego sięgają pierwszej połowy XIX wieku i są związane z prezbiteriańskim pastorem Eduardem Irwingiem, który głosił, że oba Kościoły – katolicki i protestancki stały się biblijnym Babilonem (Ap 18,2), gdyż odeszły od pierwotnego porządku apostolskiego. Uczniowie E. Irwinga wierzyli, że muszą przygotować się na spotkanie z Chrystusem (paruzja). W tym celu ma im pomóc 12 apostołów, ustanowionych przez Boga. Kościół katolicko-apostolski różnił się od protestanckiego tym, że uznawał Kościół widzialny, którego członkiem staje się nie przez samą wiarę, ale przez sakrament chrztu św. Działający ex opere operato. Oprócz chrztu i kapłaństwa sakramentem była pokuta, namaszczenie olejem św. i małżeństwo. W 1847 roku zostało wprowadzone bierzmowanie, nazwane pieczętowaniem. Eucharystia nie była sakramentem. W liturgii podczas nabożeństw, podobnie jak w Kościele rzymskokatolickim, używano świateł, kadzidła, szat liturgicznych, wody święconej i oleju. W Kościele katolicko-apostolskim były cztery stopnie doskonałości: prorocy, ewangeliści, pasterze i apostołowie oraz trzy rodzaje urzędów: anioł (biskup), kapłan i diakon. Służbę pomocniczą pełnili poddiakoni (subdiakoni). Kandydat na urząd nie był wybierany przez gminę, lecz podlegał ordynacji (powołanie i święcenia). Po śmierci ostatniego apostoła w 1901 roku Kościół wszedł w „czas milczenia”. Wierni odchodzili z Kościoła rozczarowani, że nie spełniły się przepowiednie dotyczące paruzji Chrystusa (1835, 1838, 1855 i 1885). Obecnie wierni gromadzą się w niewielkich grupach i uczęszczają do gmin protestanckich, gdyż nie mają już własnych ministrów.
Podstawą źródłową do napisania tekstu są dwie księgi Kirchenbuch der Apostolischen Gemende zu Grünberg. Schlesien, przechowywane w Archiwum Diecezjalnym w Zielonej Górze – t. 1 (1889-1941) i t. 2 (1888-1945). Wspólnota działała w mieście i okolicach od końca 1888 roku do zakończenia II wojny światowej. W omawianym okresie kierowało nią 2 kapłanów, którzy w sumie ochrzcili 147 osób, udzielili 64 osób i pochowali 163 osoby. W latach 1888-1945 wspólnota liczyła ok. 350 osób. Wierni Kościoła katolicko-apostolskiego udowodnili, że jest możliwe współistnienie różnych wyzwań i Kościołów, które szanują swoją odrębność.
W powojennej polskiej rzeczywistości niemiecka wspólnota Kościoła katolicko-apostolskiego w Zielonej Górze nie miała szans na przetrwanie. Niemcy zostali zmuszeni do opuszczenia miasta i przesiedlenia się za Odrę i Nysę. Wśród wysiedlonych byli niemieccy wierni Kościoła apostolskiego z Zielonej Góry i okolic.
Słowa kluczowe:
irwingianizm, Kościół katolicko-apostolski, Zielona Góra, Archiwum Diecezjalne w Zielonej GórzeBibliografia
Źródła archiwalne
Archiwum Diecezjalne w Zielonej Górze (ADZG)
Kirchenbuch der Apostolischen Gemeinde zu Grünberg. Schlesien, Bd. 1 (1889-1941).
Kirchenbuch der Apostolischen Gemeinde zu Grünberg. Schlesien, Bd. 2 (1888-1945).
Źródła drukowane
Adressbuch von Grünberg i. Schl. nebst Angaben über den Kreis und einem Uebersicht-Plan Stadt Grünberg, Grünberg 1899.
Adressbuch von Grünberg i. Schl. nebst Angaben über den Kreis und einem Uebersicht-Plan Stadt Grünberg, Grünberg 1909.
Adressbuch von Grünberg i. Schl. nebst Angaben über den Kreis und einem Uebersicht-Plan Stadt Grünberg, Grünberg 1914-1915.
Amtliches Fernsprechbuch für den Bezirk der früheren Oberpostdirektion Liegnitz 1940.
„Grünberger Wochenblatt”, 2 III 1918, Nr 52, s. 3.
„Grünberger Wochenblatt”, 12 IV 1919, Nr 87, s. 3.
„Grünberger Wochenblatt”, 7 II 1923, Nr 31, s. 3.
„Grünberger Wochenblatt”, 10 II 1923, Nr 34, s. 3.
Kreis-Adressbuch für den Stadt und Landkreis Grünberg i. Schles., Grünberg 1924.
Opracowania
Algermissen Konrad, Irving Edward, w: Lexikon für Theologie und Kirche, Bd. 5, Hg. J. Höfer, K. Rahner, Frieburg 1960, kol. 771.
Brylla Wolfgang, Życie religijne i społeczno-kulturalne, w: Historia Zielonej Góry. Dzieje miasta w XIX i XX wieku, t. 2, red. W. Strzyżewski, Zielona Góra 2012, s. 43-92.
Chełmicki Zygmunt, Irwing Edward, w: Podręczna encyklopedya kościelna, red. Z. Chełmicki, Warszawa 1909, s. 198.
Chyliński Henryk, Irwingianie, w: Mały słownik religioznawczy, red. Z. Poniatowski, Warszawa 1969, s. 185-186.
Dzwonkowski Tadeusz, Zielona Góra w latach 1914-1945, w: Historia Zielonej Góry.
Dzieje miasta w XIX i XX wieku, t. 2, red. W. Strzyżewski, Zielona Góra 2012, s. 203- 386.
Górka Leonard, Irwing Edward, w: Encyklopedia katolicka, t. 7, red. J. Duchniewski, Lublin 1997, kol. 496.
Holzapfel Helmut, Die Sekten in Deutschland. Dargestellt für das katholische Volk, Regensburg 1925.
Pawłowicz Zygmunt, Kościół i sekty w Polsce, Gdańsk 2003.
Piątek Tadeusz, Irwingianizm na Śląsku, „Studia Śląskie”, 51 (1992) s. 143-161.
Tokarczyk Andrzej, Protestantyzm, Warszawa 1980.
Włodarski Szczepan, Tarowski Władysław, Kościoły chrześcijańskie, Warszawa 1968.
Zamirski Konrad T., Kościół nowoapostolski w Polsce. Charakterystyka ze szczególnym uwzględnieniem statusu prawnego, „Studia z Prawa Wyznaniowego”, 19 (2016) s. 289-306.
Netografia
Born Karl, Das Werk des Herrn unter Aposteln, Bremen 1974 https://www.apostolische-geschichte.de/a-dokumente/a-0608.pdf (dostęp: 27.06.2024).
Impanacja, https://pl.wikipedia.org/wiki/Impanacja (dostęp: 20.01.2023).
Katholisch-apostolische Gemeinden, https://de.wikipedia.org/wiki/Katholisch-apostolische_Gemeinden (dostęp: 31.01.2023).
Miller Edward, The history and doctrines of irvingism or of the so-called catholic and apostolic Church,, t. 1-2, London 1878, https://discover.libraryhub.jisc.ac.uk/search?title=Irvingism&rn=4 (dostęp: 27.06.2024).
Archiwum Diecezji Zielonogórsko-Gorzowskiej https://orcid.org/0000-0002-1359-9230
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
