Filologiczna analiza porównawcza obrzędów wspólnych w Pontificale Plocense I i Pontyfikale Romano-Germańskim edycji Vogel-Elze
ks. Leszek Misiarczyk
Instytut Nauk Historycznych na Wydziale Nauk Historycznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-9511-6174
Abstrakt
Artykuł koncentruje się na analizie porównawczej łacińskiej terminologii w tekście Pontificale Plocense I z kodeksami używanymi w edycji krytycznej C. Vogel, R. Elze, Le Pontifial Romano-Germanique du dixiѐeme siѐcle, t. I-III, Città del Vaticano 1963, aby określić, za jakimi kodeksami idzie jego tekst, odchodząc od wydania krytycznego Pontyfikału Romano-Germańskiego. Analizy te dostarczyły przekonujących dowodów, że Pontyfikałowi Płockiemu najbliżej do grupy takich kodeksów: 331 razy idzie za kodeksem V (cod. 14, Vendôme, Bibliothѐque Municipale), 268 razy za G (Pontyfikał Gundekara II, Eichstaett, Archiwum Biskupie, 251 razy za B (cod. Lat. 53 [olim ed. III, 12], Bamberg, Staatliche Bibliotek) i 175 razy za T (cod. Lat. 701 [olim Theol. 87], Wien, Nationalsbibliothek). Najbardziej prawdopodobna wydaje się hipoteza, że wzorem dla Pontfikału Płockiego był Pontyfikat z Vendôme i niniejsze studium dostarczyło na to przekonujących dowodów. Oprócz tego wyraźnie widoczny jest wpływ, choć w mniejszym stopniu, kodeksów włoskich i rzymskich: 169 razy Pontyfikał Płocki idzie za kodeksem L (cod. 607, Lucca, Biblioteca Capitolare), 160 razy za K (cod. 141, Pistoia, Biblioteca Capitolare), 133 razy za A (cod. Lat. 173, Roma Bibliotheca Alessandrina) i 131 razy za kodeksem D (cod. D. 5, Roma Biblioteca Valicelliana). Połączenie tradycji tekstualnej francusko-germańskiej i włosko-rzymskiej mogło mieć miejsce tylko na ziemiach polskich, więc obecne analizy dostarczyły też kolejnego argumentu za powstaniem Pontyfikału Płockiego na ziemiach polskich.
Słowa kluczowe:
Pontyfikał Płocki, Pontyfikał Romańsko-GermańskiBibliografia
Źródła
Ewangelistarz Płocki z XII wieku. Krytyczne wydanie tekstu łacińskiego z kodeksu „Perykopy Ewangeliczne” Archiwum Diecezji Płockiej, red. L. Misiarczyk, B. Degórski, Warszawa 2016.
Le Pontifical Romano-Germanique du dixième siècle, t. I-III, a cura di C. Vogel, E. Reinchardt, Città del Vaticano 1963.
Pontificale Plocense I, t. I, Pelplin 2020.
Pontificale Plocense I, Textus et in linguam Polonam translatio, t. II, red. L. Misiarczyk, Pelplin 2020.
Pontyfikał Płocki z XII wieku. Studium liturgiczno-źródłoznawcze. Edycja tekstu, red. A. Podleś, Płock 1986.
Opracowania
Brzeziński Daniel, Leszkiewicz Bartosz, Zapiski liturgiczne w kodeksie Biblii Płockiej z XII wieku. Studium źródłoznawcze i edycja tekstu, Płock 2005.
Grajewski Czesław, Śpiewy w Pontificale Plocense I, w: Studia nad Pontificale Plocense I, t. I, red. H. Seweryniak, W. Liszewska, Pelplin 2020, s. 192-249.
Kowalski Wojciech, Podstawy prawne odzyskania Pontyfikału Płockiego, w: Pontyfikał. Odzyskana perła płockiego średniowiecza, red. D. Majewski, Płock 2016, s. 11-18.
Kozłowska-Budkowa Zofia, Płockie zapiski z 1148 r., „Roczniki Humanistyczne”, 44 (1930) s. 341- 348.
Kuhnke Monika, Habent sua fata manuscripta. Historia trudnych powrotów Biblii Płockiej i Pontyfikału Płockiego do zbiorów Biblioteki Seminarium Duchownego w Płocku, w: Zabytki Kościoła Płockiego 1939-2019, red. B. Piotrowska, Płock 2019, s. 15-26.
Leleń Andrzej, Muzyczne tajemnice Pontyfikału Płockiego z XII wieku, w: Pontyfikał. Odzyskana perła płockiego średniowiecza, red. D. Majewski, Płock 2016, s. 85-94.
Liszewska Weronika, Badania materiałów w analizie kodykologicznej i paleograficznej Pontificale Plocense I, w: Studia nad Pontificale Plocense I, t. I, red. H. Seweryniak, W. Liszewska, Pelplin 2020, s. 309-342.
Liszewska Weronika, Stan zachowania a założenia ochrony konserwatorskiej pergaminowego rękopisu Pontificale Plocense I, w: Studia nad Pontificale Plocense I, t. I, red. H. Seweryniak, W. Liszewska, Pelplin 2020, s. 345-360.
Liszewska Weronika, Tomaszewski Jacek, Wstępna analiza kodykologiczna, technologiczna i konserwatorska Pontyfikału Płockiego, w: Pontyfikał. Odzyskana perła płockiego średniowiecza, red. D. Majewski, Płock 2016, s. 19-45.
Misiarczyk Leszek, Pontyfikał Płocki – ogólna charakterystyka i treść, w: Pontyfikał. Odzyskana perła płockiego średniowiecza, red. D. Majewski, Płock 2016, s. 47-72.
Misiarczyk Leszek, Zapiski o cudach z 1148 r. w Biblii Płockiej, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, 104 (2015) s. 189-201.
Rojewski Andrzej, Z dziejów pontyfikału – liturgicznej księgi biskupa, w: Pontyfikał. Odzyskana perła płockiego średniowiecza, red. D. Majewski, Płock 2016, s. 73-84.
Seweryniak Henryk, Adesto precibus nostris, adesto sacramentis. Przyczynek do refleksji teologicznej nad Pontyfikałem Płockim z XII wieku, w: Pontyfikał. Odzyskana perła płockiego średniowiecza, red. D. Majewski, Płock 2016, s. 95-145.
Seweryniak Henryk, Mundi Conditor, Luminis autor, syderium fabricator. Hermeneutyka teologiczna Pontificale Plocense I, XII/XIII w., w: Studia nad Pontificale Plocense I, t. I, red. H. Seweryniak, W. Liszewska, Pelplin 2020, s. 12-190.
Tomaszewski Jacek, Analiza kodykologiczna i paleograficzna Pontificale Plocense I, w: Studia nad Pontificale Plocense I, t. I, red. H. Seweryniak, W. Liszewska, Pelplin 2020, s. 255-308.
Instytut Nauk Historycznych na Wydziale Nauk Historycznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie https://orcid.org/0000-0002-9511-6174
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
