Święta Maria Magdalena de' Pazzi (1566-1607) - zarys kultu i ikonografii
dr hab. prof. Irena Rolska
Instytut Nauk o Sztuce, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-7360-9536
Abstrakt
Święta Maria Magdalena de’ Pazzi (1566-1607) należy do grona wielkich mistyków Kościoła. Od wczesnej młodości odznaczała się wyjątkową pobożnością. W 1583 roku wstąpiła do Klasztoru Karmelitanek Bosych Santa Maria degli Angeli we Florencji. W życiu zakonnym odznaczała się pokora i wiernością Bogu, ścisłym przestrzeganiem reguły zakonnej i posłuszeństwem mistycznym natchnieniom Chrystusa. Miała dar wizji i ekstaz, podczas których obcowała z Osobami Boskimi, duchowo uczestniczyła w męce Chrystusa, od którego otrzymała koronę cierniową i dar stygmatów na ciele. Przystąpiła do mistycznych zaślubin z Chrystusem, otrzymała od Niego dar przyciśnięcia Jego serca do swojego serca. Wkrótce po śmierci Marii Magdaleny kult karmelitański rozpowszechnił się we Florencji, przyczyniając się do jej beatyfikacji (1626). Następnie objął inne miasta Włoch, a w 1669 roku karmelitańska mniszka została kanonizowana. Kult rozszerzył się na Europę. Temat wizji i ekstazy pojawił się w XVII wieku. W malarstwie europejskim, zwłaszcza włoskim i hiszpańskim, nadzwyczajne doświadczenia mistyczne, uczestnictwo w męce z Chrystusem, dar stygmatów, dar komunii z Osobami Boskimi, mistyczne zaślubiny z Chrystusem, dar przyciśnięcia serca Jezusa do własnego, koronacja koroną cierniową to najpopularniejsze tematy w sztukach plastycznych. Marię Magdalenę przedstawiano z Duchem Świętym w postaci gołębicy, ognia, rzeki czy kolumny. Wyobrażano też mistyczkę z Matką Boską ukazującą jej Dzieciątko Jezus lub ofiarującą welon czystości. W obrazach towarzyszyli mistyczce karmelici i inni święci, np. św. Augustyn. W Polsce kult św. Marii Magdaleny de’ Pazzi rozwinął się w XVII wieku w klasztorach karmelitów trzewiczkowych, zwłaszcza w Krakowie, gdzie po jej kanonizacji odbywały się wielkie uroczystości. Na Litwie kult szerzył się w świętych kręgach fundacji rodzinnej rodziny Paców, której członkowie podawali się za krewnych karmelitanki.
Słowa kluczowe:
Maria Magdalena de' Pazzi, karmelici, KrakówBibliografia
Opracowania
Charzewicz Marcin, Lilia florencka albo cudowny żywot serafickiej panny S.M. Magdaleny de Pazzis z miasta Florencjej, zakonu karmelitańskiego dawnej obserwancjej zakonnej, teraz nowo z włoskiego języka na polski przełożony (...), Kraków 1671.
Chwalewik Edward, Zbiory polskie. Archiwa, biblioteki, gabinety, galerie, muzea i inne zbiory pamiątek przeszłości w ojczyźnie i na obczyźnie, t. 1, Warszawa 1926.
Czyż Anna S., Fundacje artystyczne rodziny Paców: Stefana, Krzysztofa Zygmunta i Mikołaja Stefana. „Lilium bonae spei ab antiquitate consecratum”, Warszawa 2016.
Czyż Anna S., Michalangelo Palloni w Pożajsciu, w: A.S. Czyż, P. Jamski, Szczęśliwe nieba krajów włoskich! Freskant Michelangelo Palloni w Wielkim Księstwie Litewskim, Warszawa 2023, s. 29-69.
Czyż Anna S., Treści ideowe wystroju kościoła i klasztoru w Pożajściu, w: Kameduli w Warszawie 1641-2016: 375 lat fundacji eremu na Bielanach, red. A.S. Czyż, K. Guttmejer, Warszawa 2016, s. 305-336.
Detloff Anna, Rzeźba krakowska drugiej połowy XVIII wieku – twórcy, nurty i tendencje, Kraków 2014.
Dettloff Anna, Zespół osiemnastowiecznych ołtarzy bocznych w kościele Karmelitów na Piasku w Krakowie – próba określenia stanu pierwotnego i kwestia autorstwa, „Rocznik Krakowski”, 69 (2003) s. 123-138.
Di Girolamo Luca M. OSM, Perdono e misericordia in S. Maria Maddalena de’ Pazzi (1566-1607), w: H. Pizzaro Llorente, E. Jimérez Pablo, Santa María Magdalena de Pazzi. Imagen y mistica (450 años de su nascimiento, 1566-2016), Roma 2016, s. 241- 263.
Di Girolamo Luca M. OMS, S. Maria Maddalena de’ Pazzi: passione per l’uom e per la Chiesa, Roma 2020.
Jacniacka Maria, Maria Magdalena de Pazzi. Ikonografia, w: Encyklopedia katolicka, t. 11, red. E. Ziemann, Lublin 2006, kol. 1325-1326.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 7, Miasto Poznań, cz. 2, Śródmieście: kościoły i klasztory 1, oprac. Z. Kurzawa, A. Kusztelski, Warszawa 1998.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 9, Województwo bydgoskie, z. 9, Powiat lipnowski, oprac. T. Chrzanowski, M. Kornecki, Warszawa 1969.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 10, Miasto Przemyśl, cz. 1, Zespoły sakralne, red. J. Sito, P. Krasny, Warszawa 2004.
Kościelniak Sławomir, Katolicy w protestanckim Gdańsku od drugiej połowy XVI do końca XVIII wieku, Gdańsk 2012.
Kracik Jan, Konsekracje kościołów i ołtarzy w diecezji krakowskiej w XVII-XVIII wieku, „Nasza Przeszłość”, 61 (1984) s. 111-146.
Małecki Jan M., Kult św. Magdaleny de Pazzi w barokowym Krakowie, „Folia Historica Cracoviensia”, 4-5 (1997-1998) s. 178-181.
Maria Maddalena de’ Pazzi: santa dell’amore non amato, a cura di P. Pacini, G. Aranci, Firenze 2007.
Maslauskaitė Sigita, Šventoij Marija Magdalena de Pazzi: Vizijos ir jų atspindžiai lietuvos dailėje, „Lietuvių Katolikų Mokslo Akademijos Metraštis”, 18 (2001) s. 259-266.
Michalczyk Zbigniew, Michał Stachowicz (1768-1825), krakowski malarz między barokiem a romantyzmem, t. 2, Warszawa 2011.
Misiurek Jerzy, Wielkie mistyczki Kościoła, Lublin 1999.
Moreno Cudaro Fernando, Iconografía de Magdalena de Pazzi. A propósito de Alonso Cano, Valdés Leal y Pedro de Moya, „Locus Amoenus”, 10 (2009-2010) s. 141-152.
Nawrocki Rafał , Zabytki gminy Pilzno, w: Pilzno – monografia miasta do 1945 roku, red. ks. B. Stanaszyk, Pilzno 2018.
Niesiecki Kacper, Herbarz polski, t. 7, Lipsk 1841.
Pałubska Zofia, Maria Magdalena de Pazzi, w: Encyklopedia katolicka, t. 11, red. E. Ziemann, Lublin 2006, kol. 1324-1325.
Quadri Laura, Una fabula mystica nel Seicento italiano Maria Maddalena de’ Pazzi e le Estasi (1609-1611), Firence 2020.
Rastawicki Edward, Słownik malarzów polskich tudzież obcych w Polsce osiadłych lub czasowo w niej przebywających, t. 1, Warszawa 1851.
Rolska Irena, Tempus non edax rerum. Inicjatywy i fundacje artystyczne ks. kanonika Michała Krassowskiego (ok. 1680 – przed 1768), Lublin 2022.
Rożek Michał, Uroczystości w barokowym Krakowie, Kraków 1976.
Witko Andrzej, San Miguel de Los Santos y su iconografía, „Bielsko-Żywieckie Studia Teologiczne”, 4 (2003) s. 325-343.
Witko Andrzej, Sewilskie malarstwo siedemnastego wieku. Od wizji mistycznych do martwych natur, Kraków 2013.
Włodarczyk Władysław, Kościół i klasztor karmelitów trzewiczkowych na Piasku w Krakowie, „Biuletyn Historii Sztuki”, 22 (1960) nr 1, s. 113-115.
Netografia
Baniulyte Aušra, Šv. Marijos Magdalenos de` Pazzi kultas lietuvos baroko kultūroje: atvaizdai ir istorinė tikrovė, „Atradimai”, 53 (2010) s. 225-258, https://etalpykla.lituanistika.lt/object/LT-LDB-0001:J.04~2010~1367178834037/J.04~2010~1367178834037.pdf (dostęp: 2.07.2025).
Brachi Valentina, Un percorso di santità: Maria Maddalena de’ Pazzi dall’infanzia a Montemurlo alla canonizzazione, https://flore.unifi.it/retrieve/0f8edb79-aad8-45de-811a-ca45a51f1d10/2022_MARIA%20MADDALENA%20DE%20PAZZI.pdf (dostęp: 23.04.2025).
Piekarz Danuta, Święta Maria Magdalena de’ Pazzi, „Karmel”, (2001) nr 2, https://www.karmel.pl/swieta-maria-magdalena-de-pazzi/ (dostęp: 2.02.2022).
Instytut Nauk o Sztuce, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0001-7360-9536
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
