Czasopismo "Oriens" jako źródło do historii neounii na Wołyniu
Rev. dr Alexander Fedchuk
Prawosławne Wołyńskie Seminarium Duchowne w Łucku , Ukrainahttps://orcid.org/0000-0002-8494-9066
Abstrakt
Celem pracy jest analiza publikacji czasopisma jezuitów obrządku wschodniego „Oriens”, wydawanego w latach 1933-1939 w Krakowie, w celu określenia jego potencjału źródłowego w badaniach nad historią neounii na Wołyniu. Podstawa metodologiczna badań opiera się na zasadzie krytycznego podejścia do materiału źródłowego, a także na metodach ogólnonaukowych (analizy i syntezy, uogólnienia, porównania) oraz specjalnych metodach historycznych (analizy źródłoznawczej, problemowo-chronologicznej, historyczno-typologicznej). Nowość naukowa pracy polega na tym, że po raz pierwszy w ukraińskiej historiografii czasopismo „Oriens” zostało określone jako przedmiot badań, podczas których ukazano jego istotną rolę w procesie rozpowszechniania informacji o neounii oraz propagowaniu jej idei. Ustalono, że periodyk poświęcał wiele uwagi rozwojowi neounii na Wołyniu, dlatego może być uznany za jedno z podstawowych drukowanych źródeł dotyczących tej problematyki. Przeprowadzone badania pozwalają stwierdzić, że różne aspekty życia Kościoła neounickiego na Wołyniu zostały w „Oriens” przedstawione nierównomiernie. Najwięcej uwagi poświęcono funkcjonowaniu dubieńskiego seminarium obrządku wschodniego, nieco mniej – działalności misyjnej redemptorystów i kapucynów obrządku wschodniego na Wołyniu. Wiele materiałów dotyczy rozwoju ośrodków parafialnych. Choć w większości są to krótkie informacje, pozwalają one prześledzić główne wydarzenia życia parafialnego w latach 1933-1939: powstawanie nowych ośrodków, budowę obiektów sakralnych, przenosiny duchowieństwa. Z materiałów czasopisma wyraźnie wyłaniają się także złożone relacje wołyńskich unitów z duchowieństwem prawosławnym oraz z władzami lokalnymi. Cennym źródłem historycznym są również unikatowe fotografie zamieszczone w czasopiśmie, dokumentujące nieistniejące już świątynie oraz duchownych. Jednak przy całej wartości materiału źródłowego zgromadzonego w „Oriens” należy pamiętać o wyznaniowym charakterze tego periodyku, co skłania do krytycznej oceny części zawartych w nim informacji.
Słowa kluczowe:
czasopismo "Oriens", neounia, Wołyń, seminarium dubieńskie, redemptoryści, parafiaBibliografia
Sources
Instytut przeszkolenia w Łucku, “Oriens”, (1933) no. 2, pp. 52–53.
Na różnych placówkach unijnych, “Oriens”, (1934) no. 3, p. 91–93.
Redemptoryści wschodni na Wołyniu, “Oriens”, (1933) no. 1, pp. 23–24.
Rozwój akcji unijnej na Wołyniu, “Oriens”, (1933) no. 3, p. 76–78.
Seminarium papieskie w Dubnie, “Oriens”, (1933) no. 1, pp. 25–26.
Smiejan A., Ojcowie Kapucyni wschodniego obrządku, “Oriens”, (1934) no. 1, pp. 23–24.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1933) no. 2, p. 61–62.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1933) no. 6, p. 188–190.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1934) no. 5, pp. 158–160.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1935) no. 1, p. 30–32.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1935) no. 6, p. 190–191.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1936) no. 1, p. 31–32.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1936) no. 3, p. 94–96.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1936) no. 5, p. 158–160.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1936) no. 6, p. 190–191.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1937) no. 3, p. 94–95.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1937) no. 4, pp. 126–128.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1938) no. 2, pp. 63–64.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1938) no. 3, p. 93–96.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1938) no. 5, pp. 158–159.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1938) no. 6, pp. 190–191.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1939) no. 2, p. 62–63.
Wiadomości i notatki, “Oriens”, (1939) no. 4, pp. 125–127.
Z czem przychodzimy?, “Oriens”, (1933) no. 1, pp. 1–2.
Z nowych placówek unickich, “Oriens”, (1935) no. 3, p. 82–86.
Z Wołynia, “Oriens”, (1933) no. 5, p. 155–156.
Studies
Blìharsʹkij Roman, Ukraïnsʹka presa dlâ služitelìv cerkvi v Galičinì 1920–1930-h rr., “Obraz”, (2015) no. 3, pp. 29–36.
Gava Pawel, Katoličeskaâ cerkovʹ vizantijsko-slavânskogo obrâda (neouniâ) v sovremennoj polʹskoj istoriografii, “Aktualʹnye problemy gumanitarnyh i estestvennyh nauk”, (2014) no. 5, pp. 82–85.
Netography
Suławka Adam, Dookoła akcji unijnej. Dwumiesięcznik “Oriens” (1933–1939) jako pismo propagujące neounię w II Rzeczypospolitej, https://histmag.org/Dookola-akcjiunijnej-Dwumiesiecznik-Oriens-19331939-jako-pismo-propagujace-neounie-w-IIRzeczypospolitej-7294 (access: 27.04.2026).
Prawosławne Wołyńskie Seminarium Duchowne w Łucku https://orcid.org/0000-0002-8494-9066
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
