Obraz Matki Bożej Chełmskiej: historia, tradycja, kult - Żurek, Waldemar Witold (Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne, 2017)
W 2015 roku w mieście południowo wschodniej Polski – Chełmie, na pograniczu polsko-ukraińskim, przeżywaliśmy 250 rocznicę koronacji cudownego obrazu Matki Boskiej Chełmskiej. Z tej okazji poznaliśmy także jej historię. Kopia obrazu wykonana w 1939 roku znajduje się obecnie w rzymskokatolickim kościele parafialnym Chełmie na Górce – w Bazylice Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Od połowy XIII wieku podania przypisywały ikonie Matki Boskiej Chełmskiej cudowną moc, której kult sięga początku XI wieku. Pierwsza księga opisująca historię kultu cudownego obrazu i cuda, spisana została przez Jakuba Szusza (Phoenix …) wydana w 1646 roku w Zamościu. W swojej książce autor podaje informacje o 693 cudach za przyczyną Matki Boskiej Chełmskiej. Największa ilość cudów dotyczy zdrowia ludzkiego. Znaczną liczbę stanowią cudowne uzdrowienia zwierząt. Kolejna grupa to cudowne wydarzenia na polu bitwy. Matce Boskiej Chełmskiej przypisywano moc powstrzymania zarazy i uleczenia chorych, moc gaszenia pożarów, odnajdywania rzeczy skradzionych oraz na nawróceń (powrotu) na katolicyzm. Do Chełma przybywali pątnicy z regionu Chełmskiego, ale także większych miast Polski jak Sambor, Warszawa, Kraków, Wilno, Pińsk. W dotychczasowej historii obrazu Matki Boskiej Chełmskiej i jej kultu przez wiernych prawosławnych, grekokatolików i rzymokatolików obraz Matki Boskiej wędrował po miastach, miejscowościach, polach bitew i zatrzymywał się w miejscach stacjonowania królów Polski. Wizerunek Matki Boskiej Chełmskiej nie miał stałego miejsca w wybranej świątyni. Przez wieki obraz wędrował przez 32 miejscowości i miasta Polski, powracając trzykrotnie do Chełma, gdzie do dziś doznaje największej czci ludzi wierzących.