„Święta odludność”. Idea alienatio a saeculo w kazaniach obłóczynowych z osiemnastego wieku

Magdalena Kuran

Uniwersytet Łódzki , Polska
https://orcid.org/0000-0001-6815-0011


Abstrakt

Celem artykułu jest analiza ośmiu osiemnastowiecznych kazań obłóczynowych różnych autorów. Opisują oni wyzwania, przed jakimi stają kobiety wstępujące do zakonów o ścisłej klauzurze. Jednym z tych wyzwań jest alienacja rozumiana jako intencjonalne zerwanie więzi ze światem i otoczeniem. W tekście artykułu wskazane zostały różnorakie oblicza tytułowej alienatio a saeculo: porzucenie świata i oderwanie od spraw ziemskich, zerwanie z rodziną, pozostawanie w miejscu odosobnienia – klasztorze, celi, a także figury biblijne za pomocą których wyrażano wyalienowanie.

Słowa kluczowe:

kazania osiemnastowieczne, kazania obłóczynowe, alienacja, kobiecy monastycyzm



Ambrosius. “De fuga saeculi liber unus.” In Patrologiae cursus completus, series Latina. Edited by Jacques-Paul Migne et al. Vol. 14 (1882).

Ambroży. “O ucieczce od świata.” In Wybór pism: O pokucie. O ucieczce od świata. O dobrach przynoszonych przez śmierć. Translated by Władysław Szołdrski. Edited by Cyryl Andrzej Guryn and Emil Stanula. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, 1971.

Augustyn. Wyznania. Translated by Zygmunt Kubiak. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1982.

Ávarez, Javier. Mística y depressión: San Juan de la Cruz. Madrid: Trotta, 1997.

Bernardus Claraevallensis. “Epistola cuiusdam de doctrina vitae agendae.” In Patrologiae cursus completus, series Latina. Edited by Jacques-Paul Migne et al. Vol. 183 (1862).

[Bonawentura]. Stimulus divini amoris sancti Bonauenturæ. Brixiae: Apud Vincentium Sabbium, 1599.

Ciszewska, Małgorzata. Szlacheckie mowy pogrzebowe – dwa ujęcia: Tradycja gatunku i realizacje Jakuba Sobieskiego. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN Wydawnictwo, 2022.

Ciszewski, Wincenty. Kazanie na obłóczyny Wielmożnej Imość Panny Maryjanny Sierakowskiej chorążanki i sędzianki krakowskiej […] miane. Kraków: W drukarni Sebastiana Hebanowskiego J. K. M. typogr[afa], 1761.

Drabik, Lidia, and Elżbieta Sobol, ed. Słownik języka polskiego PWN. Vol. 1, s.v. “Alienacja.” Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007.

Dubisz, Stanisław, ed. Wielki słownik języka polskiego PWN. Vol. 1, s.v. “Alienacja.” Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011.

Filipecki, Andrzej. Podczas obłóczyn zakonnych Jaśnie Wielmożnej J[ej]M[o]ść Panny Tekli Bielskiej łowczanki nadwornej koronnej kazanie w kościele pp. sakramentek konwentu lwowskiego […] miane. Lwów: W drukarni Łukasza Szlichtyna, 1773.

Gadacz, Tadeusz, and Bogusław Milerski. Religia: Encyklopedia PWN. Vol. 7. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003.

Gigilewicz, Edward, et al. Encyklopedia katolicka. Vol. 20, s.v. “Wizytki” (by Eugeniusz Ziemann). Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2014.

Gryglewicz, Feliks, Romuald Łukaszyk, and Zygmunt Sułowski, eds. Encyklopedia katolicka. Vol. 1, s.v. “Apatia” (by Feliks Bednarski and Jerzy Gałkowski). Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1973.

Hornik, Paulina. “Mistyka czy depresja: ‘Noc ciemna’ św. Jana od Krzyża a noc ‘psyche.’” Poznańskie Studia Teologiczne 29 (2015): 265–82.

Janowski, Paulin. Obligacyja duszy raz na zawsze Bogu poświęconej z publicznym plauzem wypełniona: Kaznodziejskim stylem na solennym akcie obłóczyn JMci panny Maryjanny Rylskiej […] wyrażona […]. Kalisz: W drukarni J. K. M. Collegium Soc. Iesu, 1749.

Jougan, Władysław Alojzy. Słownik kościelny łacińsko-polski, s.v. “Alienatio.” Warszawa: Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 1992.

Kaczor-Scheitler, Katarzyna. “Duchowe zaślubiny z boskim Oblubieńcem na podstawie siedemnastowiecznych medytacji norbertańskich.” Acta Universitatis Lodziensis: Folia Litteraria Polonica 18, no. 4 (2012): 5–21.

Kłosowicz, Wojciech. Zbawienna rada wielmożnej Jejmości Panny Moniki Ciecierskiej stolnikówny drohickiej w wzgardzie świata w obraniu zakonnego życia w poświęceniu się na bezprzestanną Najświętszego Sakramentu adoracyją zgodnym nieba, prześwietnego domu i wszystkich na publiczne obrady zgromadzonych stanów Rz[ecz]p[ospo]litej, zdaniem aprobowana […]. Warszawa: W drukarni J. K. Mci i Rz[eczy]p[ospoli]tej ks[ięży] Scholarum Piarum, 1741.

Kuran, Michał. “‘Tryumf Taidy ogłoszony’: O diariuszu obłóczyn u dominikanek lwowskich księżnej Teofilii Wiśniowieckiej w 1753 roku.” Tematy i Konteksty 9, no. 4 (2014): 268–90.

Lamb, Matthew. “Eternity Creates and Redeems Time: The Theology of History in St. Augustine.” In Divine Creation in Ancient, Medieval, and Early Modern Thought: Essays Presented to the Rev. Robert Crouse. Edited by Michael Treschov, Willemien Otten, and Walter Hannam. Leiden: Brill, 2007.

Leal, Robert Barry. Wilderness in the Bible: Toward a Theology of Wilderness. New York: Peter Lang Publishing, 2004.

Lipiński, Augustyn. Kazanie na obłóczyny Imć Panny Katarzyny Heleny Modzelewskiej, zostającej wizytką, miane. Warszawa: W drukarni ks[ięży] misjonarzów, 1783.

Łukaszyk, Romuald, Ludomir Bieńkowski, and Feliks Gryglewicz, eds. Encyklopedia katolicka. Vol. 4, s.v. “Eremici: Podstawy ideowe” (by Mirosław Daniluk and Jerzy Duchniewski). Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1983.

Melville, Gert. The World of Medieval Monasticism: Its History and Forms of Life. Translated by James D. Mixon. Collegeville: Liturgical Press, 2016.

Misiurek, Jerzy. Historia i teologia polskiej duchowości katolickiej. Vol. 1. W. X–XVII. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1994.

Nowacki, Antoni. Kazanie na niedzielę trzecią po trzech królach przysolennych obłóczynach Jejm[oś]ci Panny Joanny, w zakonie siostry Anny Ostrowskiej w kaplicy ww. panien dominikanek konwentu nowogródzkiego prowincyji ruskiej Ś[więtego] Jacka miane […].Wilno: W drukarni J. K. M. Akad[emii] Wileńskiej Societatis Iesu, 1756.

Papczyński, Stanisław. “Wejrzenie w głąb serca.” In Papczyński, Pisma zebrane. Translated by Kazimierz Krzyżanowski, Bogdan Kupis, Wacław Makoś, Ryszard Roman Piętka, Robert Sawa, and Andrzej Stefańczyk. Warszawa: Promic, 2016.

Ręczyński, Jakub. Kazanie przy obłóczynach Jaśnie Wielmożnej panny Katarzyny Ogińskiej starościanki dorsuniskiej […] miane. Wilno: W drukarni J. K. Mci Akademickiej, 1775.

Rotenstreich, Nathan. Alienation: The Concept and Its Reception. Leiden and New York: E. J. Brill, 1989.

[Rzeczycka, Anna]. “Mowa najprzewielebniejszej matki Anny Rzeczycki przeoryszy W. W. PP. dominikanek przy oddaniu krzyża i świecy.” In Tryumf troistej łaski boskiej zwyciężającej świat z honorami i z fortuną, ułatwiającej wszelkie zachodzące trudności, podającej na przykład heroicznej cnoty w powołaniu do zakonu Ś[wietego] Patryjarchy Dominika, Jaśnie Oświeconej Teofili z Leszczyńskich księżny Wiszniowieckiej […]. Lwów: W drukarni J. K. M. Collegii Societatis Jesu, 1753.

Sieciński, Jan Nepomucen. Brama niebieskiej chwały przez proces z światem, świętej świętego zakonu gorliwości: Dla J. W. Imć Panny Maryjanny hrabianki Krasickiej chorążanki nadwornej W[ielkiego] Ks[ięstwa] L[itewskiego] wstępującej do klasztoru najprzewielebniejszych w Bogu Ichmościów panien wizytek; Przy solennym obłóczyn akcie otworzona […]. [Poczajów]: W drukarni J. K. Mci Monastera Poczajowskiego z[akonu] ś[więtego] Bazylego, 1760.

Szostek, Andrzej, et al., eds. Encyklopedia katolicka. Vol. 9, s.v. “Klauzura” (by Mirosław Daniluk). Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2002.

Trębska, Małgorzata. Staropolskie szlacheckie oracje weselne: Genologia, obrzęd, źródła. Warszawa: Instytut Badań literackich PAN and Stowarzyszenie “Pro Cultura Litteraria”, 2008.

Trębska, Małgorzata. “Świeckie mowy obłóczynowe a ceremoniały zakonne w XVII wieku.” Napis 16 (2010): 123–37.

Tryumf troistej łaski boskiej zwyciężającej świat z honorami i z fortuną, ułatwiającej wszelkie zachodzące trudności, podającej na przykład heroicznej cnoty w powołaniu do zakonu Ś[wietego] Patryjarchy Dominika, Jaśnie Oświeconej Teofili z Leszczyńskich księżny Wiszniowieckiej […]. Lwów: W drukarni J. K. M. Collegii Societatis Jesu, 1753.

Wilk, Stanisław, et al., eds. Encyklopedia katolicka. Vol. 14, s.v. “Obłóczyny” (by Tomasz Wytrwał). Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2010.

[Wysocki, Samuel]. Orator Polonus, primo aliquot instructionibus de comitiis, legationibus, militia, politica, deinde occasionibus ibidem dicendi, modis, materiis, exem plis et supplementis informatus. Varsaviae: Scholarum Piarum, 1740. Polona.pl, https://polona.pl/item-view/c06ec99c-4c6b-4074-a6a2-f8320ee444a6?page=0.

Pobierz

Opublikowane
2026-06-26


Kuran, M. (2026). „Święta odludność”. Idea alienatio a saeculo w kazaniach obłóczynowych z osiemnastego wieku. Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL, 39(2), 109–131. https://doi.org/10.12887/ethos.19035



Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.