Jeana-Paula Sartre’a negatywna koncepcja tradycji
Maksymilian Pogoda
Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Jagielloński, Kraków , Polskahttps://orcid.org/0009-0005-1026-3351
Abstrakt
Artykuł podejmuje próbę rekonstrukcji pojęcia tradycji w filozofii Jeana-Paula Sartre’a wbrew utrwalonemu obrazowi tego autora jako myśliciela radykalnego zerwania z dziedzictwem. Punkt wyjścia stanowią współczesne ujęcia tradycji (Hansa-Georga Gadamera i Alasdaira MacIntyre’a), które wyznaczają ramy sporu. Wczesna ontologia Sartre’a zostaje odczytana jako projekt, w którym tradycja funkcjonuje przede wszystkim jako szczególny typ faktyczności i uprzywilejowane pole złej wiary: czynnik nieusuwalny, ale pozbawiony statusu autorytetu epistemicznego i moralnego. W drugiej części artykułu przeanalizowano późną filozofię Sartre’a, w której tradycja zostaje wyrażona za pomocą kategorii praxis, pratico-inerte, serii i grupy w działaniu jako zmaterializowane dziedzictwo uprzedmiotowionej praxis, organizujące pole możliwych działań jednostek i zbiorowości. Zaproponowana interpretacja prowadzi do tezy o negatywnej koncepcji tradycji w filozofii Sartre’a: tradycja stanowi strukturalnie nieusuwalny składnik ludzkiej sytuacji egzystencjalnej, ale jej roszczenia do naturalności, oczywistości i normatywnego autorytetu podlegają systematycznej demistyfikacji.
Słowa kluczowe:
Jean-Paul Sartre, egzystencjalizm, tradycja, wolność, faktyczność, zła wiara, praxis, pratico-inerte, byt i nicość, krytyka rozumu dialektycznegoBibliografia
Aksiuto, Krzysztof. “Tradycja, racjonalność, praktyka – w kręgu pozytywnej filozofii Alasdaira MacIntyre’a.” Civitas: Studia z Filozofii Polityki, no. 14(2012): 179–205.
Balandier, Georges. “Dynamika tradycjonalizmu i nowoczesności.” Translated by Aleksandra Chabros and Andrzej P. Kowalski. Rocznik Antropologii Historii 8, no. 11 (2018): 355–66.
Bednarz, Irena. “Na temat Sartre’a w Polsce w latach 1948-1969.” Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 14, no. 4(56) (2005): 97–121.
Caws, Peter. “Sartrean Structuralism?” In The Cambridge Companion to Sartre. Edited by Christina Howells. Cambridge: Cambridge University Press, 2006.
Ciećko, Szymon K. “Teologiczne rozumienie tradycji.” Studia Theologica Varsaviensia 57, no. 2 (2019): 187–99.
Czakon, Dominika. “Tradycja a rozumienie sztuki w filozofii Hansa-Georga Gadamera.” Estetyka i Krytyka 30, no. 3 (2013): 25–42.
Flynn, Thomas R. Sartre and Marxist Existentialism: The Test Case of Collective Responsibility. Chicago and London: University of Chicago Press, 1984.
Flynn, Thomas R. “Sartre and the Poetics of History.” In The Cambridge Companion to Sartre. Edited by Christina Howells. Cambridge: Cambridge University Press, 2006.
Gadamer, Hans-Georg. Prawda i metoda: Zarys hermeneutyki filozoficznej. Translated by Bogdan Baran. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2007.
Grene, Marjorie. “Sartre and the Tradition.” American Philosophical Quarterly 18, no. 4 (1981): 355–59.
Klekot, Ewa. “Tradycja.” In Modi memorandi: Leksykon kultury pamięci. Edited by Magdalena Saryusz-Wolska, Robert Traba, and Joanna Kalicka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2014.
Kowalska, Małgorzata. “Demokracja według Sartre’a i współczesna koniunktura ideologiczna.” Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 14, no. 4 (56) (2005): 87–96.
Laing, Ronald D., and David G. Cooper. Reason and Violence: A Decade of Sartre’s Philosophy, 1950–1960. New York: Vintage Books, 1971.
MacIntyre, Alasdair. Dziedzictwo cnoty. Translated by Adam Chmielewski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996.
Puszko, Hanna. “Filozof i polityka – przypadek Sartre’a.” Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 8, no. 1 (29) (1999): 243–51.
Sartre, Jean-Paul. Byt i nicość: Zarys ontologii fenomenologicznej. Translated Jan Kiełbasa et al. Kraków: Zielona Sowa, 2007.
Sartre, Jean-Paul. “Critique de la raison dialectique.” In Sartre, Critique de la raison dialectique (précédé de „Questions de méthode”). Vol. 1. Théorie des ensembles pratiques. Paris: Gallimard, 1960.
Sartre, Jean-Paul. “Egzystencjalizm jest humanizmem.” In Sartre, “Problem bytu i nicości.” “Egzystencjalizm jest humanizmem.” Translated by Małgorzata Kowalska and Janusz Krajewski. Warszawa: De Agostini, 2001.
Sartre, Jean-Paul. “Questions de méthode.” In Sartre, Critique de la raison dialectique (précédé de „Questions de méthode”). Vol. 1. Théorie des ensembles pratiques. Paris: Gallimard, 1960.
Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Jagielloński, Kraków https://orcid.org/0009-0005-1026-3351
