„Warstwa po warstwie zeskrobuję ciemność”. Gry i dialogi z tradycją w liryce Agnieszki Kuciak
Abstrakt
Przedmiotem zaprezentowanych w artykule badań jest liryka Agnieszki Kuciak – poznańskiej poetki, tłumaczki, doktora nauk humanistycznych, badaczki literatury romantyzmu, która deklaruje silny związek z klasycyzmem i szacunek dla szeroko pojętej tradycji literackiej i kulturowej. Czyni ją to kontynuatorką neoklasycyzmu zdefiniowanego przez Jarosława Marka Rymkiewicza i Ryszarda Przybylskiego na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Przyjęcie tej dykcji oznacza dla poetki podjęcie najważniejszych dla człowieka pytań: o strukturę świata i jego metafizyczny wymiar, o sens istnienia, o perspektywę eschatologiczną, o relacje międzyludzkie. Cechą charakterystyczną jej poezji jest zderzenie trudnej problematyki, dramatycznej wizji egzystencji z ironią i humorem, swoista karnawalizacja obrazu świata. Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie: w jaki sposób autorka dialoguje z tradycją, nawiązując zarówno do twórców minionych epok, jak i do pisarzy współczesnych. Istotną cechą twórczości Kuciak jest oddanie uniwersalnej problematyki poprzez wykorzystanie bogactwa języka: stosowanie gier językowych, nawiązań intertekstualnych, stylizacje, ironię. W zakresie metodologii autorka artykułu czerpie inspiracje z koncepcji intertekstualności i hermeneutyki. Praca może stanowić punkt wyjścia do szczegółowych analiz z zakresu poetyki, odsłaniających kolejne zabiegi tekstotwórcze w liryce poetki, zwłaszcza w kontekście jej doświadczeń przekładowych, ukazujących szerszy obszar kulturowych odniesień.
Słowa kluczowe:
klasycyzm, język poetycki, tradycja, intertekstualne gry językowe, poezja XX i XXI w.Bibliografia
Alighieri, Dante. Czyściec: Boskiej komedii część druga. Translated by Agnieszka Kuciak. Poznań: Klub Książki Katolickiej and Biblioteka Telgte, 2003.
Alighieri, Dante. Piekło: Boskiej komedii część pierwsza. Translated by Agnieszka Kuciak. Poznań: Klub Książki Katolickiej and Biblioteka Telgte, 2002.
Alighieri, Dante. Raj: Boskiej komedii część trzecia. Translated by Agnieszka Kuciak. Poznań: Klub Książki Katolickiej and Biblioteka Telgte, 2004.
Barańczak, Stanisław. Nieufni i zadufani: Romantyzm i klasycyzm w młodej poezji lat sześćdziesiątych. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971.
Cieślak-Sokołowski, Tomasz. “Metafizyczne doświadczenia najmłodszej poezji (Agnieszka Kuciak, Piotr Sobolczyk, Jolanta Stefko).” Fraza, no 4 (2005): 135.
Dehnel, Jacek, ed. Six Polish Poets: Jacek Dehnel, Agnieszka Kuciak, Anna Piwkowska, Tomasz Różycki, Dariusz Suska, Maciej Woźniak. Translated by Ewa Chruściel i in. Todmorden: Arc Publications, 2009.
Dickinson, Emily. 288 (“I’m Nobody! Who are you?”) In Dickinson, 100 wierszy. Edited and translated Stanisław Barańczak. Kraków: Arka, 1990.
Eco, Umberto, ed. Historia piękna. Translated by Anieszka Kuciak. Poznań: Rebis, 2005.
Eliot, T. S. “Kto to jest klasyk?” Translated by Halina Pręczkowska. In Eliot, Szkice literackie. Edited by Witold Chwalewik. Translated by Witold Chwalewik, Halina Pręczkowska, and Maciej Żurowski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1963.
Eliot, T. S. “Tradycja i talent indywidualny.” Translated by Halina Pręczkowska. In Eliot, Szkice literackie. Edited by Witold Chwalewik. Translated by Witold Chwalewik, Halina Pręczkowska, and Maciej Żurowski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1963.
Głowiński, Michał. “O intertekstualności.” In Głowiński, Poetyka i okolice. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992.
Iwasiów, Inga. “Poetka istniejąca.” Nowe Książki, no. 12 (2005): 70–71.
Klejnocki, Jarosław. “Nowa nieufność?” Studium, no 2 (2003):18–30.
Kałuża, Anna. “Czytane na plaży.” Fa-art, no. 1 (47) (2002): 90–91.
Kałuża, Anna. “Poetyckie apokryfy.” Pogranicza, no. 6 (2005): 98–99.
Koehler, Krzysztof. “O’haryzm.” Brulion, no. 14–15 (1990): 141–42.
Kuciak, Agnieszka. Animula Blandula. Kraków: W drodze, 2007.
Kuciak, Agnieszka. “Ballada o Perle.” In Kuciak, Dalekie Kraje: Antologia poetów nieistniejących. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2005.
Kuciak, Agnieszka. “Biesłan.” Gazeta Wyborcza, no. 220 (2004): 25.
Kuciak, Agnieszka. Dalekie Kraje: Antologia poetów nieistniejących. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2005.
Kuciak, Agnieszka. “Doctus.” In Kuciak, Dalekie Kraje: Antologia poetów nieistniejących. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2005.
Kuciak, Agnieszka. “Dziadek.” In Kuciak, Retardacja. Kraków: Zielona Sowa, 2001.
Kuciak, Agnieszka. “Mała ballada dla AA.” In Kuciak, Dalekie Kraje: Antologia poetów nieistniejących. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2005.
Kuciak, Agnieszka. “Mięso.” In Kuciak, Retardacja. Kraków: Zielona Sowa, 2001.
Kuciak, Agnieszka. “Pani zabija pana (ballada elektroniczna).” In Kuciak, Dalekie Kraje: Antologia poetów nieistniejących. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2005.
Kuciak, Agnieszka. Przygody kota Murmurando. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2006.
Kuciak, Agnieszka. “Przypadek.” In Kuciak, Dalekie Kraje: Antologia poetów nieistniejących. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2005.
Kuciak, Agnieszka. Retardacja. Kraków: Zielona Sowa, 2001.
Kuciak, Agnieszka. “Sylwia.” In Kuciak, Dalekie Kraje: Antologia poetów nieistniejących. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2005.
Kuciak, Agnieszka. “Z Emily Dickinson.” In Kuciak, Retardacja. Kraków: Zielona Sowa, 2001.
Kuciak, Agnieszka. “Zmartwychwstałka albo apokatastazka na niechwalebne niewstanie z martwych panny wiekuistej Agnieszki K., śpiocha paskudnego.” In Kuciak, Dalekie Kraje: Antologia poetów nieistniejących. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2005.
Kuciak, Agnieszka. *** (“Czy to ja mieszkam”). In Kuciak, Retardacja. Kraków: Zielona Sowa, 2001.
Kuciak, Agnieszka. *** (“Nawlekaj ucho”). In Kuciak, Retardacja. Kraków: Zielona Sowa, 2001.
Kuciak, Agnieszka. *** (“Trawa przetrawia”). In Kuciak, Retardacja. Kraków: Zielona Sowa, 2001.
Kuciak, Agnieszka. *** (“Twój list mnie zastał”). In Kuciak, Retardacja. Kraków: Zielona Sowa, 2001.
[Kuciak, Agnieszka, and Jakub Winiarski]. “Nudzę się prędko – z Agnieszką Kuciak rozmawia Jakub Winiarski.” Studium, nos. no. 5–6–1 (65–67) (2007–2008): 11–19.
[Kuciak, Agnieszka, and Joanna Roszak]. “Niech mówi językiem, którym my mówimy: Z Agnieszką Kuciak rozmawia Joanna Roszak.” Topos, no 6 (2002): 166–68.
[Kuciak, Agnieszka, and Karol Francuzik]. “Piszę z lenistwa… Z Agnieszką Kuciak rozmawia Karol Francuzik.” Studium, no. 2 (2002): 102–06.
Maj, Bronisław. “Pytania wierszem.” Charaktery, no. 1 (2002): 58.
Maliszewski, Karol. “Nasi klasycyści, nasi barbarzyńcy.” In Maliszewski, Nasi klasycyści, nasi barbarzyńcy: Szkice o nowej poezji. Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy Świadectwo, 1999.
Marecki, Piotr, ed. Tekstylia bis: Słownik młodej polskiej kultury, s.v. “Agnieszka Kuciak” (by Anna Kałuża). Kraków: Korporacja Ha!art, 2006.
Marecki, Piotr, Igor Stokfiszewski, and Michał Witkowski, eds. Tekstylia: O “rocznikach siedemdziesiątych.” Kraków: Krakowska Alternatywa, 2002.
Mazan-Mazurkiewicz, Alicja. “Igraszki dla dzieci do lat stu, czyli ‘Przygody kota Murmurando’ Agnieszki Kuciak.” Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis: Studia Poetica 5 (2017): 182–91.
Mickiewicz, Adam. “Dziadów część trzecia.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 3. Utwory dramatyczne. Edited by Stanisław Pigoń. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Lilije.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy, and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Miłosz, Czesław. “Hymn o perle.” In Miłosz, Hymn o perle. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1983.
Mitosek, Zofia. “Intertekstualność.” In Mitosek, Teorie badań literackich. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995.
Pfister, Manfred. “Koncepcje intertekstualności.” Translated by Małgorzata Łukasiewicz. Pamiętnik Literacki 82, no. 4 (1991): 183–208.
Przybylski, Ryszard. “Klasycyzm a demuzykalizacja świata.” In Przybylski, To jest klasycyzm. Warszawa: Czytelnik, 1978.
Przybylski, Ryszard. To jest klasycyzm. Warszawa: Czytelnik, 1978.
Pytel, Ewelina. “Mięso w bibliotece, czyli życie i literatura w ‘Retardacji’ Agnieszki Kuciak.” Polisemia, no. 4 (2010). https://web.archive.org/web/20120111164014/http://www.polisemia.com.pl/numer-4-2010-4/mieso-w-bibliotece-czyli-zycie-i-literatura-w-retardacji-agnieszki-kuciak.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Czym jest klasycyzm: Manifesty literackie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Weźcie te wiersze.” In Rymkiewicz, Moje dzieło pośmiertne. Kraków: Wydawnictwo Znak, 1993.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Trzy wiersze.” In Rymkiewicz, Czym jest klasycyzm: Manifesty literackie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967.
Sobolczyk, Piotr. “Agnieszka Kuciak jako babcia i niebabcia.” Polonistyka, no. 5 (2009): 29–33.
Świetlicki, Marcin. “Koehleryzm.” Brulion, no. 16 (1991): 39–41.
Wróblewski, Maciej. “Ciotki, Homer i kompot z wiśni.” Przegląd Artystyczno-Literacki, nos. 7–8 (2002): 104–5.
Zarych, Elżbieta. “Całkiem bliskie kraje, czyli Antologia poetów raczej istniejących...” Studium, nos. 4–5 (52–53) (2005): 241–4.
Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0003-3280-1411
