Doświadczenie obcości. Filozofia alienacji
Piotr Domeracki
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-1339-9500
Abstrakt
Artykuł stanowi filozoficzno-etyczną rekonstrukcję i reinterpretację pojęcia alienacji, ujmowanego jako fundamentalna kategoria ludzkiej egzystencji, w pole doświadczenia której wkrada się fenomen obcości. Autor wychodzi od analizy starorzymskich, prawno-ekonomicznych źródeł terminu „alienatio” (rozumianego jako zbycie własności), wskazując na tkwiące w nim dychotomie, takie jak jedność i separacja czy porządek i dezorganizacja. Zasadnicza część rozważań koncentruje się na Heideggerowskiej hermeneutyce codzienności, w której alienacja zostaje zinterpretowana jako ontologiczna „bez-podstawność” egzystencji oraz „upadanie” (niem. Verfallen) jestestwa w dyktat zanonimizowanej opinii publicznej (niem. das Man). Autor analizuje przejawy wyobcowania w kontekście ucieczki przed trwogą śmierci oraz uwięzienia w powierzchownej teraźniejszości. W konkluzji alienacja zostaje ukazana nie jako patologia, lecz jako konstytutywny rys ludzkiej kondycji odchylającej się w codzienności bycia społecznego od tego, co jej właściwe. Uświadomienie sobie tego, że każda indywidualna ludzka egzystencja jest z reguły w ciągu życia wyobcowana w stosunku do właściwego sobie sposobu bycia, zakotwicza jednostkę w etycznym wezwaniu do podjęcia trudu dezalienacji i odzyskiwania właściwego sposobu bycia-sobą.
Słowa kluczowe:
alienacja, wyobcowanie, Heidegger, dezalienacja, bycie-sobą, niewłaściwość egzystencji, autoalienacjaBibliografia
Bańkowski, Andrzej. Etymologiczny słownik języka polskiego. Vol. 2. L–P, s.v. “Obcować.” Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.
Bańkowski, Andrzej. Etymologiczny słownik języka polskiego. Vol. 2. L–P, s.v. “Obcy.” Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000.
Boryś, Wiesław. Słownik etymologiczny języka polskiego, s.v. “Obcy.” Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2005.
Brückner, Aleksander. Słownik etymologiczny języka polskiego, s.v. “Obcy.” Warszawa: Wiedza Powszechna, 1985.
Camus, Albert. “Mit Syzyfa.” In Camus, Eseje. Translated by Joanna Guze. Warszawa: PIW, 1971.
Demmerling, Christoph. “Hermeneutik der Alltäglichkeit und In-der-Welt-sein (§§ 25–38).” In Martin Heidegger, Sein und Zeit. Edited by Theodor Rentsch. Berlin: Akademie Verlag, 2007.
Fromm, Erich. Ucieczka od wolności. Translated by Olga Ziemilska and Andrzej Ziemilski. Warszawa: Czytelnik, 1978.
Gombrowicz, Witold. Dziennik. Vol. 1. 1953–1958. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2007.
Heidegger, Martin. Bycie i czas. Translated by Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004.
Heidegger, Martin. Sein und Zeit. Tübingen: Max Niemeyer Verlag, 1967.
Kierkegaard, Søren. “Choroba na śmierć: Chrześcijańsko-psychologiczne rozważania dla zbudowania i pobudzenia.” In Kierkegaard, “Bojaźń i drżenie.” “Choroba na śmierć.” Vol. 1. Translated by Jarosław Iwaszkiewicz. Warszawa: PWN: 1966.
Kowalczyk, Ewaryst. “Zakaz alienacji dóbr kościelnych instytucji dobroczynnych w Cesarstwie Rzymskim.” Prawo Kanoniczne: Kwartalnik Prawno-Historyczny 55, no. 2 (2012): 105–19.
Litewski, Wiesław. Podstawowe wartości prawa rzymskiego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001.
Nietzsche, Fryderyk. Wola mocy: Próba przemiany wszystkich wartości (Studya i fragmenty). Translated by Stefan Frycz and Konrad Drzewiecki. Warszawa: Nakładem Jakóba Mortkowicza, 1910–1911.
Du Plessis, Paul. “Property.” In The Cambridge Companion to Roman Law, red. D. Johnston. New York: Cambridge University Press, 2015.
Ricoeur, Paul. O sobie samym jako innym. Translated by Bogdan Chełstowski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005.
Sartre, Jean-Paul. Byt i nicość: Zarys ontologii fenomenologicznej. Translated by Jan Kiełbasa et al. Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa, 2007.
Scheler, Max. Resentyment a moralność. Translated by Jan Garewicz. Warszawa: Czytelnik, 1977.
Sendecki, Piotr. “O problematyce alienacji u Hegla, Feuerbacha i Marksa.” Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio G 30, no. 14(1983): 237–51.
Słownik łacińsko-polski, Vol. 1, A–H, s.v. “Dominātiō, ōnis.” Edited by Józef Korpanty. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2001.
Słownik łacińsko-polski, Vol. 1, A–H, s.v. “Dominium, iī.” Edited by Józef Korpanty. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne PWN, 2001.
Sondel, Janusz. Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, s.v. “Dominium, ii.” Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2009.
Stefan, Anna. Struktury posesywne i partytywne w języku polskim i słoweńskim. Doctoral dissertation submitted to the Department of South Slavic Studies, Faculty of Philology, University of Łódź, Poland, 2012.
Stępkowska, Agnieszka. “Charakter zakazu alienacji nieruchomości posagowych w rzymskim prawie klasycznym.” Zeszyty Prawnicze 11, no. 1 (2011): 295–316.
Stępkowska, Agnieszka. “Zakaz alienacji gruntów posagowych w rzymskim prawie klasycznym.” Czasopismo Prawno-Historyczne 59, no. 2 (2007): 21–43.
Watanabe, Jiro. “Eigentlichkeit und Uneigentlichkeit bei Heidegger.” Journal of the Faculty of Letters, The University of Tokyo, Aesthetics 11(1986): 61–75.
Watanabe, Jiro. “Wahrheit und Unwahrheit oder Eigentlichkeit und Uneigentlichkeit: Eine Bemerkung zu Heideggers ‘Sein und Zeit.’” Analecta Husserliana 8 (1979): 131–203.
Wiliński, Adam. “Studia nad alienacją niewolników w rzymskim prawie prywatnym. Sprzedaż niewolnika z zastrzeżeniem niewyzwalania.” Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska 19, no. 2 (1972): 29–52.
Witkowski, Lech. “Wybuchowe idee dla pedagogiki i edukacji a procesy rozwoju duchowego.” In Witkowski, Eseje zbuntowane. Horyzont metahumanistyki i transdyscyplinarności. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2025.
Wojtysiak, Jacek. “O wyrażeniach egzystencjalnych.” Filozofia Nauki 4, no. 3 (15) (1996): 115–30.
Wołodkiewicz, Witold, and Maria Zabłocka. Prawo rzymskie: Instytucje. Warszawa: Wydawnictwo C. H. Beck, 2014.
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu https://orcid.org/0000-0003-1339-9500
