O pokrewnym rozumieniu natury ludzkiej jako communio personarum w Karola Wojtyły teorii uczestnictwa i w personalizmie ubuntu. Odpowiedź na kryzys indywidualizmu
Abstrakt
W artykule przedstawiono namysł nad pojęciami indywidualizmu i alienacji, dokonany poprzez zestawienie ich z pojęciem osoby, które w swojej teorii uczestnictwa wykorzystuje Karol Wojtyła i które pod wieloma względami zbieżne jest rozumieniem osoby ludzkiej w filozofii ubuntu. U podstaw zarówno teorii uczestnictwa, jak i filozofii ubuntu leży bowiem założenie, że czyn zawsze stanowi wyraz interpersonalnej natury osoby ludzkiej czy też jej przynależności do wspólnoty. Zgodnie z tym założeniem „osoba jest osobą poprzez osobę drugiej osoby”, ów relacyjny status osoby ludzkiej stanowi zaś podstawę, by naturę osoby pojmować jako wspólnotę osób, co z kolei ukazuje wzajemną więź osób ludzkich. W przeciwieństwie do teorii uczestnictwa i filozofii ubuntu, teoria alienacji, zjawiska, które promuje indywidualizm wraz z płynącymi zeń konsumizmem i hedonizmem, zachęca do przyjęcia postawy obojętności na dobro innych i odrzuca otwartość wobec nich, która należy do definicji natury ludzkiej jako natury bytu współistniejącego i współdziałającego z innymi realnie istniejącymi bytami osobowymi, otoczeniem (środowiskiem) oraz istotą duchową w oparciu o porządek moralny nakierowany na realizację dobra wspólnego uwarunkowanego ostatecznym rozpoznaniem prawdy o dobru i wartości każdej osoby ludzkiej.
Tłumaczenie Dorota Chabrajska
Słowa kluczowe:
uczestnictwo, ubuntu, alienacja, podmiotowość, kultura, wspólnota osóbBibliografia
Achebe, Chinua. Things Fall Apart. London: Heinemann, 1966.
Aristotle. The Politics. Translated by Ernest Barker. London: Oxford University Press, 1977
Battle, Michael J. “The Ubuntu Theology of Desmond Tutu.” In Archbishop Tutu: Prophetic Witness in South Africa. Edited by Leonard Hulley, Louise Kretzchmar, and Luke L. Pato. Cape Town: Human & Rousseau, 1996.
Clarke, William Norris. “The Integration of Personalism and Thomistic Metaphysics in Twenty-first-century Thomism.” In Clarke, The Creative Retrieval of Saint Thomas Aquinas: Essays in Thomistic Philosophy, New and Old (New York: Fordham University Press, 2009).
Clarke, William Norris. The One and the Many: A Contemporary Thomistic Metaphysics. Notre Dame, Indiana: University of Notre Dame Press, 2001.
Clarke, William Norris. Person and Being. Milwaukee: Marquette University Press, 1993.
Clark, Stephen R. L. “Platonists and Participation.” Revista Portuguesa de Filosofia 71, nos. 2–3 (2015): 249–65.
Daszkiewicz, Wojciech. “Culture from the Perspective of Realistic Philosophy.” Studia Gilsoniana 4, no. 4 (2015): 393–403.
Descartes, René. A Discourse on the Method of Correctly Conducting One’s Reason and Seeking Truth in Sciences. Translated by Ian Maclean. Oxford: Oxford University Press, 2006.
Fromm, Erich. Marx’s Concept of Man. New York: Frederick Ungar Publishing, 1961.
Finnis, John. Aquinas: Moral, Political, and Legal Theory. Oxford: Oxford University Press, 1998.
Fromm, Erich. Man for Himself. London: Routledge and Kegan Paul, 1947.
Fromm, Erich. The Sane Society. New York: Holt, Rinehart and Winston, 1960.
Hołub, Grzegorz. “How Personalism Can Help in Answering Our Vital Questions.” Review of The Common Good: An Introduction to Personalism by Jonas Norgaar. Appraisal: The Journal of the British Personalist Forum. Special issue 2 (2020): 4–5.
Hołub, Grzegorz. “Is a Post-Human Personalism Possible?” Studia Sandomierskie 25, no. 1 (2018): 261–70.
Hołub, Grzegorz. “Philosophical Anthropology and Ethics in the Thought of Karol Wojtyła.” Studia Gilsoniana 11, no. 1 (2022): 145–61.
John Paul II. “Address to UNESCO.” Paris, June 2, 1980. EWTN. https://www.ewtn.com/catholicism/library/address-to-unesco-2-june-1980-25569.
John Paul II. “By the Communion of Persons Man Becomes the Image of God.” General Audience.” Vatican, November 14, 1979. The Holy See. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/audiences/1979/documents/hf_jp-ii_aud_19791114.html.
John Paul II. Encyclical Letter Fides et Ratio on the Relationship between Faith and Reason. The Holy See. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/encyclicals/documents/hf_jp-ii_enc_14091998_fides-et-ratio.html.
Khoza, Reuel J. Let Africa Lead. Sunninghill: Vezubuntu, 2005.
Kroeber, Alfred L., and Clyde Kluckhohn. Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions. Cambridge, Massachusetts: Peabody Museum Press, 1952.
Maryniarczyk, Andrzej. The Pluralistic Interpretation of Reality. Translated by Hugh McDonald. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2011.
Mbiti, John S. African Religions and Philosophy. New York: Doubleday, 1970.
McKeon, Richard. ed. The Basic Works of Aristotle. (New York: Random House, 1941).
Merecki, Jaroslaw. “On the Sources of Karol Wojtyła’s The Acting Person.” Philosophy and Canon Law 7, no. 1 (2021): 1–15.
Metz, Thaddeus. “Ubuntu as a Moral Theory and Human Rights in South Africa.” African Human Rights Law Journal 11, no. 2 (2011): 532–59.
Mhlambi, Sabelo. “From Rationality to Relationality: Ubuntu as an Ethical and Human Rights Framework for Artificial Intelligence Governance.” Carr Centre for Human Rights Policy. Discussion Paper Series. 9:31 (2020): mhlambi2020rationality.pdf.
Mugumbate, Jacob R., and Admire Chereni. “Now, the Theory of Ubuntu Has Its Space in Social Work.” In “Ubuntu Social Work.” Edited by Jacob R. Mugumbate and Admire Chereni. Special issue, African Journal of Social Work 10, no. 1 (2020): v–xv.
Ogude, James. “I Am Because You Are: Interview with James Ogude.” By Steve Paulson and Anne Strainchamps Chcideas. https://chcinetwork.org/ideas/i-am-because-you-are-an-interview-with-james-ogude.
Ricoeur, Paul. Oneself as Another. Translated by Kathleen Blamey. Chicago: University of Chicago Press, 1992.
Shutte, Augustine. “Philosophy in Africa.” Paper at the University of Cape Town, South Africa.
Słomka, Marek. Who is Man? The Anthropology of Karol Wojtyła. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2017.
Venter, Elza. “The Notion of Ubuntu and Communalism in African Educational Discourse.” Studies in Philosophy and Education 23 (2004): 149–60.
Wojtyła, Karol. “Participation or Alienation?” In Wojtyła, Person and Community: Selected Essays. Translated by Theresa Sandok. New York: Peter Lang, 1993.
Wojtyła, Karol “Pastoral Reflections on the Family.” In Wojtyła, Person and Community: Selected Essays. Translated by Theresa Sandok. New York: Peter Lang, 1993.
Wojtyła, Karol. “The Person: Subject and Community.” In Wojtyła, “Person and Act” and Related Essays. Translated by Grzegorz Ignatik. Washington, D.C.: The Catholic University of America Press, 2021.
Wojtyła, Karol. “The Problem of the Theory of Morality.” In Wojtyła, Person and Community: Selected Essays. Translated by Theresa Sandok. New York: Peter Lang, 1993.
