Narodowe misteria Cypriana Norwida
Kazimierz Braun
Uniwersytet w Buffalo , Stany ZjednoczoneAbstrakt
Celem artykułu jest przedstawienie argumentów na rzecz tezy, że wczesne dramaty Cypriana Norwida: Wanda, Krakus i Zwolon, mają charakter tragicznych misteriów narodowych. Autor wykazuje, że zdarzenia dramatyczne tworzące akcję tych utworów, zakotwiczone w legendach (w Wandzie i Krakusie) albo w historii (w Zwolonie), w istocie rozgrywają się w świecie wiary i idei. W każdym z nich poprzez ofiarę z życia złożoną przez jednostkę za zbiorowość dokonuje się dzieło odkupienia. Ofiarnik – na wzór Chrystusa – przyjmuje swój los dla dobra ogółu, doświadcza odrzucenia i cierpienia, ponosi śmierć, lecz zwycięża po śmierci. We wszystkich trzech dramatach ukazana jest perspektywa zwycięstwa wartości moralnych. W artykule wskazane zostały również charakterystyczne dla tych utworów cechy dramatu romantycznego i struktura tragedii antycznej.
Słowa kluczowe:
Cyprian Norwid, Wanda, Krakus, Zwolon, misterium narodowe, dramat, ofiara odkupieńczaBibliografia
Allévy-Viala, Marie-Antoinette. Inscenizacja romantyczna we Francji. Translated by Wojciech Natanson. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1958.
Alighieri, Dante. Boska Komedia. Translated by Edward Porębowicz. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975.
Bogurodzica. Biblioteka Literatury Polskiej, https://literat.ug.edu.pl/bgrdzc/01.htm.
Braun, Kazimierz. “Kobiety w dramatach Norwida: Mały przewodnik.” In “Atrium spraw…”: Antologia tekstów o teatrze i dramacie Cypriana Norwida. Edited by Karol Samsel. Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego, 2023.
Braun, Kazimierz. “Powrót Norwida.” In Braun, Dramaty 2022. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2022.
Braun, Kazimierz. Przewodnik po twórczości dramaturgicznej Cypriana Norwida. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2020.
Braun, Kazimierz. Teatr bez teatru. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1962.
[Byron, George G.] Wędrówki Childe-Harolda: Poemat Lorda Byrona. Translated by A.A.K. Kraków: G. Gebethner i Spółka, 1896. Polona, https://polona.pl/item-view/c56c5126-de01-4925-8647-72040bd88602?page=3.
Dunajski, Antoni. Chrześcijańska interpretacja dziejów w pismach Cypriana Norwida. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 1985.
Fert, Józef. Życie Cypriana Norwida. Kielce: Wydawnictwo Pewne, 2021.
Fredro, Aleksander. Zemsta. Edited by Mieczysław Inglot. Wrocław, Warszawa, and Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971.
Goethe, Johann W. Faust. Translated by Feliks Jezierski. Warszawa: Nakład S. Lewentala, 1880.
Grzędzielska, Maria. “Symbolika ‘Zwolona.’” Pamietnik Literacki 58, no. 4 (1968): 81–96.
Hugo, Victor. Hernani. Translated by Karolina Wągrowska. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1953.
Inglot, Mieczysław. “Norwida chrześcijańska reinterpretacja legendy o Wandzie na tle polskiego dramatu pierwszej połowy XIX w wieku.” In Inglot, Drogami pielgrzyma: Studia i artykuły o twórczości “czwartego wieszcza”. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2007.
Każdy (Everymen): Średniowieczny moralitet angielski. Translated by Stanisław Helsztyński. Warszawa: Biblioteka Dramatyczna Drogi, 1993.
Kowalczykowa, Alina. “‘O reinterpretacji romantycznego dramatu w ‘Zwolonie.’” Studia Norwidiana 15–16 (1997–1998): 21–34.
Krasiński, Zygmunt. Nie-Boska komedia. Edited by Magdalena Bizior-Dombrowska. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2015.
Limanowski, Mieczysław. “‘Krakus’ Norwida na arenie cyrkowej.” Kłosy, no. 2 (1914): 15.
Malczewski, Antoni. Maria. Kraków: Wydawnictwo Przełom, 1945.
Małyska, Monika. “Wola – wolna, zniewolona, niewolnica czy zwolona?” Biesiada: Czasopismo Internetowe Zakładu Literatury Romantyzmu Wydziału Polonistyki UW. October, 2017. ILP Wydział Polonistyku UW, http://biesiada.polon.uw.edu.pl/WolnaWola.html.
Merdas, Alina. Ocalony wieniec: Chrześcijaństwo Norwida na tle odrodzenia religijnego w porewolucyjnej Francji. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1995.
Mickiewicz, Adam. “Dziadów część trzecia.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 3. Utwory dramatyczne. Edited by Stanisław Pigoń. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Konrad Wallenrod: Powieść historyczna z dziejów litewskich i pruskich.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 2. Powieści poetyckie. Edited by Konrad Górski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Pan Tadeusz.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 4. Edited by Julian Krzyżanowski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Miłkowski, Tomasz. Teatr Norwida. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Gardo, 2013.
Norwid, Cyprian. “Aktor.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 4. Dramaty. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. “Białe kwiaty.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 6. Proza. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. “‘Boga-Rodzica’: Pieśń ze stanowiska historyczno-literackiego odczytana.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 6. Proza. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. “Chwila myśli (Fantazja).” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 4. Dramaty. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. Cyprian Norwid to Teofil Lenartowicz. Before August 14, 1850. In Norwid, Dzieła wszystkie. Vol. 10. Listy. Part 1, 1839 – 1854. Edited by Jadwiga Rudnicka. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL, 2008.
Norwid, Cyprian. “Dobrzy ludzie [Ocalały fragment].” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 4. Dramaty. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. Dzieła wszystkie. Vol. 5. Dramaty. Edited by Julian Maślanka. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2015.
Norwid, Cyprian. “Kleopatra i Cezar: Tragedia historyczna, ściśle w równi do grania, jako i do odczytów napisana: Z uwydatnieniem gestów dramatycznych o onych ciągu.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 5. Dramaty. Part 2. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. “Krakus.” In Norwid, Poezje. Lipsk: F. A. Brokhaus, 1863.
Norwid, Cyprian. “Krakus, książę nieznany: Tragedia.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 4. Dramaty. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. “O Juliuszu Słowackim w sześciu publicznych posiedzeniach.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 6. Proza. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. “Pierścień Wielkiej-Damy, czyli Ex-machina-Durejko: Tragedia we trzech aktach, z opisaniem dramatycznego ciągu scenicznych gestów ze wstępem.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 5. Dramaty. Part 2. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. “Pierwszy list co mię doszedł z Europy.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 1. Wiersze. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 1–11. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971–76.
Norwid, Cyprian. “Wanda.” Chimera. Vol. 4, no. 10 (1902): 1–36.
Norwid, Cyprian. “Wanda: Rzecz w obrazach sześciu.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 4. Dramaty. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. “Za kulisami: Fantazja.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 4. Dramaty. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Norwid, Cyprian. Zwolon: Monologia. Poznań: Drukowano i w komisie W. Stefańskiego, 1851.
Norwid, Cyprian. “Zwolon: Monologia.” In Norwid, Pisma wszystkie. Edited by Juliusz Gomulicki. Vol. 4. Dramaty. Part 1. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971.
Przesmycki, Zenon, ed. Cypryana Norwida Pisma zebrane. Vol. 1–5. Kraków and Warszawa: Nakład Jakóba Mortkowicza, 1911–12.
Raszewski, Zbigniew. Krótka historia teatru polskiego. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977.
Rzońca, Wiesław. Norwid a romantyzm polski. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2005.
Rzońca, Wiesław. Norwid – poeta pisma: Próba dekonstrukcji dzieła. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 1995.
Rzońca, Wiesław. Premodernizm Norwida na tle symbolizmu literackiego drugiej połowy XIX wieku. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2013.
Rzońca, Wiesław, ed. Symbol w dziele Cypriana Norwida. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2011.
Sawicki, Stefan. Norwida walka z formą. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986.
Schiller, Fryderyk. “Don Carlos: Infant Hiszpanii.” Translated by Zbigniew Krawczykowski. In Schiller, Wybór pism. Vol. 2. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975.
Shakespeare, William. “Burza.” In Shakespeare, Dzieła. Translated by Maciej Słomczyński. Kraków: Wydawnictwo Literackie 1980.
Shakespeare, William. “Tragedia Antoniusza i Kleopatry.” In Shakespeare, Dzieła. Translated by Maciej Słomczyński. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1987.
Shakespeare, William. “Tragiczna historia Hamleta, księcia Danii.” In Shakespeare, Dzieła. Translated by Maciej Słomczyński. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1982.
Sławińska, Irena. “‘Chrześciańska drama’ Norwida.” Studia Norwidiana 3–4 (1985–1986): 57–74.
Sławińska, Irena. Reżyserska ręka Norwida. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1971.
Sławińska, Irena. Sceniczny gest poety. Zbiór studiów o dramacie. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1960.
Sławińska, Irena. “Znaki przestrzeni teatralnej w ‘Krakusie’ Norwida.” In Sławińska, Reżyserska ręka Norwida. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1971.
Słowacki, Juliusz. “Kordian.” In Słowacki, Dzieła. Edited by Julian Krzyżanowski. Vol. 5. Dramaty. Edited by Wanda Leopoldowa. Wrocław: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolońskich, 1949.
Sudolski, Zbigniew. Norwid: Opowieść biograficzna. Warszawa: Wydawnictwo Ancher, 2003.
Szmydtowa, Zofja. O misterjach Cyprjana Norwida. Warszawa: Kasy im. Mianowskiego Instytutu Popierania Nauki, 1932.
Świegocki, Kazimierz. Norwid i poeci Powstania Warszawskiego. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2007.
