Tradycja jako nowatorstwo. Heroizm według ks. Konstantego Michalskiego. Perspektywa badacza literatury

Beata Garlej

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie , Polska
https://orcid.org/0000-0001-8737-7924


Abstrakt

W artykule przeprowadzono rekonstrukcję sposobu, w jaki Konstanty Michalski ujmuje pojęcie tradycji oraz bada, jakie znaczenie ma ono – w świetle jego koncepcji heroizmu – dla twórcy i badacza literatury. Celem analizy jest określenie, w jaki sposób tradycja, rozumiana jako element dynamiczny i zadaniowy, staje się kategorią umożliwiającą twórcze rozwijanie kultury. W artykule zastosowano metodę analizy pojęciowej i interpretacji porównawczej tekstów Michalskiego, ze szczególnym uwzględnieniem Heroizmu z Wieczernika oraz Między heroizmem a bestialstwem, a także zestawienia ich z literacką egzemplifikacją heroizmu w Krystynie, córce Lavransa Sigrid Undset. W wyniku przeprowadzonych badań wykazano, że heroizm – pojmowany czynnościowo i moralnie – stanowi w ujęciu Michalskiego klucz do rozumienia twórczości jako wysiłku przekraczania zastanych form kultury. Artykuł wskazuje również kierunki dalszych badań, obejmujące potrzebę pogłębionego literaturoznawczego opracowania Konstantego Michalskiego koncepcji heroizmu oraz jej zastosowań w analizie tekstów kultury.

Słowa kluczowe:

tradycja, heroizm, nowatorstwo, Konstanty Michalski, Sigrid Undset, Krystyna, córka Lavransa, heroizm w literaturze



Adamczyk, Monika. “Fenomenologia procesem autokonstytucji, tj. zradzania się podmiotu do właściwego mu bycia? Refleksja wokół antropologiczno-mistycznych wątków twórczości Edmunda Husserla.” Ruch Filozoficzny 72, no. 1 (2016): 29–52.

Bochenek, Krzysztof. “Księdza Konstantego Michalskiego zarys filozofii dziejów.” Galicja: Studia i Materiały, nr 5 (2019): 254–64.

Fisher, John. “Doświadczenie estetyczne a doświadczenie religijne.” Translated by Maria Gołaszewska. In Ethos sztuki: Materiały z Ogólnopolskiej Sesji Estetycznej; Mogilany, maj 1983. Praca zbiorowa. Edited by Maria Gołaszewska. Warszawa and Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985.

Garlej, Beata. “Poetyka Ingardenowskich wspomnień hołdów oddawanych (nie tylko) fenomenologom.” Napis 25 (2019): 138–51.

Głowiński, Michał. “Tradycja literacka: Próba zarysowania problematyki.” In Głowiński, Intertekstualność, groteska, parabola: Szkice ogólne i interpretacje. Edited by Ryszard Nycz. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2000.

Gołaszewska, Maria. “Heroizm – próba idei.” In Filozofia i pokój. Edited by Janusz Kuczyński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971.

Gorczyński, Maciej. “Kanon szkolny i akademicki.” Studia Poetica 5 (2017): 37–47.

Heska-Kwaśniewicz, Krystyna. “O erudycji literackiej ks. Konstantego Michalskiego.” Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 31 (1998): 301–5.

Jarmuszkiewicz, Anna. “Kanon i tradycja w perspektywie literatury światowej.” In Tradycja współcześnie – repetycja czy innowacja? Edited by Anna Jarmuszkiewicz and Joanna Tabaszewska. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2012.

Jasiński, Karol. “Czyn doskonalący osobę: W kręgu perfekcjoryzmu Karola Wojtyły.” Studia Elbląskie, no. 13 (2012): 351–61.

Kielar, Marzanna B. Rozumowanie postformalne a tworzenie i mistrzostwo. Białystok: Wydawnictwo Prymat, 2025.

Kleinbaum, Nancy H. Stowarzyszenie umarłych poetów. Translated by Paweł Laskowicz. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2023.

Klekot, Ewa. “Tradycja.” In Modi memorandi: Leksykon kultury pamięci. Edited by Magdalena Saryusz-Wolska, Robert Traba, and Joanna Kalicka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2014.

Kluz, Władysław. 47 lat życia. Niepokalanów: Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, 2023.

Krupińska, Angela Maria. Pod prąd, pod wiatr i pod fale: Droga sióstr katarzynek, warmińskich męczennic. Kraków: Wydawnictwo Serafin, 2023.

Michalski, Konstanty. “Dokąd idziemy.” Znak 1, no. 1 (1946): 4–25.

Michalski, Konstanty. “Heroizm z Wieczernika.” Polonia Sacra 3, no. 3–4 (1950): 303–12.

Michalski, Konstanty. Między heroizmem a bestialstwem. Kraków: Wydawnictwo Mariackie, 1949.

Michalski, Konstanty. “Nieznanemu Bogu.” Kraków: reprinted from Czas, 1935.

Michalski, Konstanty. “Zagadnienia współczesnej filozofii dziejów.” Przegląd Współczesny 39, no. 115 (1931): 161–80.

Nowak, Andrzej. “Sens i wartość sztuki.” In Ethos sztuki: Materiały z Ogólnopolskiej Sesji Estetycznej Mogilany, maj 1983; Praca zbiorowa. Edited by Maria Gołaszewska. Warszawa and Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985.

Nycz, Ryszard. “O kanonie, klasykach i arcydziełach.” Teksty Drugie, no. 3 (1993): 1–4.

Olszewska, Maria Jolanta. Heroizm ludzkiego istnienia: W kręgu wybranych zagadnień etycznych w literaturze polskiej II połowy XIX i I połowy XX wieku; Szkice. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2008.

Pieter, Józef. “Moralne zagadnienia odwagi cywilnej.” In Filozofia i pokój. Edited by Janusz Kuczyński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971.

Podgórski, Ryszard Adam. Idee i wartości w europejskim dziedzictwie aksjologicznym. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2023.

[Podrez, Ewa]. “Literatura jest częścią etyki, a etyka jest częścią literatury: Rozmowa z prof. Ewą Podrez.” In W kręgu etyki, literatury i filozofii: Księga Jubileuszowa z okazji 45-lecia pracy naukowo-dydaktycznej prof. Ewy Podrez. Edited by Karolina Rozmarynowska and Piotr Duchliński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2023.

Przyłębski, Andrzej. Hermeneutyka: Od sztuki interpretacji do teorii i filozofii rozumienia. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2019.

de Saint-Exupéry, Antoine. Twierdza. Translated by Aleksandra Olędzka-Frybesowa. Warszawa: Bellona, 2023.

Sławiński, Janusz. “Analiza, interpretacja i wartościowanie dzieła literackiego.” In Sławiński, Próby teoretycznoliterackie. Warszawa: Wydawnictwo PEN, 1992.

Sławiński, Janusz. Dzieło, język, tradycja. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974.

Stoff, Andrzej. “Aksjologiczny sens konkretyzacji estetycznej w teorii poznania dzieła literackiego Romana Ingardena.” In Estetyka Romana Ingardena a praktyka interpretacyjna. Edited by Beata Garlej, Bernadetta Kuczera-Chachulska, and Andrzej Tyszczyk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2018.

Tomasz à Kempis. Naśladowanie Chrystusa. Translated by Stanisław Kuczkowski. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007.

Undset, Sigrid. Gymnadenia. Translated by Maria Morstin-Górska. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1972.

Undset, Sigrid. Krystyna, córka Lavransa. Translated by Wanda Kragen. Warszawa: Świat Książki, 2024.

Undset, Sigrid. Krzak gorejący. Translated by Maria Morstin-Górska. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1972.

Undset, Sigrid. Olaf syn Auduna. Translated by Wanda Kragen, Vols. 1–2. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990.

Urban, Marek. “Filozofia historii i kultury Konstantego Michalskiego a wyzwania współczesności.” Studia Redemptorystowskie, no. 19 (2021): 21–34.

Usowicz, Aleksander. „Przedmowa.” In Michalski, Między heroizmem a bestialstwem. Kraków: Wydawnictwo Mariackie, 1949.

Pobierz

Opublikowane
2026-09-29


Garlej, B. (2026). Tradycja jako nowatorstwo. Heroizm według ks. Konstantego Michalskiego. Perspektywa badacza literatury. Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL, 39(3), 145–164. https://doi.org/10.12887/ethos.20764

Beata Garlej  b.garlej@uksw.edu.pl
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie https://orcid.org/0000-0001-8737-7924



Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.