Kłącze i drzewo. Problem wykorzenienia człowieka współczesnego w filmie Cédrica Klapischa Pewnego razu w Paryżu (La Venue de l’avenir)
Abstrakt
Artykuł odnosi się do szeroko rozumianego pojęcia tradycji, ujmowanej jako zerwanie więzi z przeszłością, wykorzenienie kulturowe. Problem ten zostaje omówiony w odniesieniu do filmu Cédrica Klapischa Pewnego razu w Paryżu (La Venue de l’avenir, 2025). Autorka dokonuje jego interpretacji, wskazując na jego różne poziomy znaczeniowe, które znalazły swoje odzwierciedlenie w nadawanych mu w zagranicznej dystrybucji wtórnych tytułach. Cel artykułu jest dwojaki. Po pierwsze jest nim analiza filmu, który do tej pory, jako niedawna produkcja, nie doczekał się jeszcze naukowego opracowania. Po drugie – dzieło Klapischa, w duchu współczesnej „filmozofii” (filozofii filmu) – znakomicie ilustruje problem wykorzenienia człowieka współczesnego, między innymi w duchu koncepcji Gillesa Deleuze’a (pojęcia kłącza). W analizowanym filmie kwestia związku człowieka z przeszłością potraktowana została wielowymiarowo, także na płaszczyźnie sztuki. Rozważania nad ontologią obrazu w malarstwie, fotografii i filmie przeprowadzone zostały w kontekście klasycznego, lecz nadal aktualnego w teorii filmu artykułu Ontologia obrazu fotograficznego André Bazina. Oba aspekty filmu są ze sobą ściśle związane poprzez odniesienie do kwestii czasu. Przeprowadzona analiza może zostać potraktowana jako case study i stanowić punkt wyjścia do dalszych opracowań zarówno omawianego filmu, jak i egzystencjalnego wymiaru osadzenia człowieka w tradycji.
Słowa kluczowe:
wykorzenienie, tradycja, kino francuskie, analiza filmu, kłączeBibliografia
Bazin, André. “Ontologia obrazu fotograficznego.” In Bazin, Film i rzeczywistość: Wybór tekstów. Translated by Bolesław Michałek. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1963.
Bazin, André. Qu’est-ce que le cinéma?, Vols. 1–4. Paris: Éditions du Cerf, 1958–1962.
Barrès, Maurice. Les Déracinés. Paris: Bibliotheque-Charpentier, 1897.
Barrès, Maurycy. Wyrwani z gruntu ojczystego. Translated by J.P. Warszawa: Drukarnia Aleksandra Tad. Jezierskiego, 1904.
Cantin, Serge. “Contribution à l’histoire du déracinement de la culture.” Philosophiques 49, no. 1, (2022): 183–208.
Chmielowski, Franciszek. Sztuka, sens, hermeneutyka: Filozofia sztuki Hansa-Georga Gadamera. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego,1993.
Chrobak, Marzena. “Smaki tytułu: O tłumaczeniach tytułu filmu ‘L’auberge espagnole’ na języki różne.” In Żeglując po świecie romańskim: Studia filologiczne. Edited by Marzena Chrobak and Anna Wolny. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2024.
Cluzel, Gabrielle. Enracinés! Nous sommes tous des héritiers. Perpignan: Éditions Artège, 2020.
Deleuze, Gilles, and Felix Guattari. Tysiąc plateau: Kapitalizm i schizofrenia. Translated by Bogdan Baran. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana, 2015.
Entretien avec Cédric Klapisch, réalisateur. Dieppe Scène Nationale, https://www.dsn.asso.fr/saison24-25/films-juin25/venueDeAvenir-DP.pdf.
Enracinés! Artège, https://www.editionsartege.fr/product/121336/enracines/.
Gadamer, Hans-Georg. Dziedzictwo Europy. Translated by Andrzej Przyłębski. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 1992.
Gide, André. À propos des Déracinés de Maurice Barrès. Edited by Pierre Masson. Paris: Gallimard, 1999.
Herer, Michał. “‘Tysiąc plateau’—książka osobliwa”. In Deleuze and Guattari, Tysiąc plateau: Kapitalizm i schizofrenia. Translated by Bogdan Baran. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana, 2015.
Khaldi, Tarik. Interview with Cédric Klapisch about “La Venue de l’avenir” (“Colours of Time”). Festival de Cannes, https://www.festival-cannes.com/en/2025/interview-with-cedric-klapisch-about-la-venue-de-lavenir-colours-of-time/.
Mathieu, Jade Marie. La quête d’identité à travers la quête de l’Autre dans le cinéma de Cédric Klapisch, Masters thesis presented at the University of South Carolina, Columbia, USA, 2013. Scholar Commons, https://scholarcommons.sc.edu/etd/1243.
McCann, Ben. Great Directors: Klapisch, Cédric. Senses of Cinema, https://www.sensesofcinema.com/2019/great-directors/cedric-klapisch/
Moine, Raphaëlle. “Contemporary French Comedy as Social Laboratory.” In A Companion to Contemporary French Cinema, edited by Alistair Fox, Michel Marie, Raphaëlle Moine, and Hilary Radner,John Wiley and Sons, 2015.
Navarro, Alba. “París visto por Cédric Klapisch. Entre la realidad y el simbolismo.” Fotocinema, no. 9 (2014): 170–88.
Nora, Pierre. Między pamięcią a historią. Translated by Jan Maria Kłoczowski. Gdańsk: słowo / obraz terytoria, 2023.
Palmer, Tim. Brutal Intimacy: Analysing Contemporary French Cinema. Middletown, Connecticut: Wesleyan University Press, 2011.
Schenker, Andrew. Review: “My Piece of the Pie.” Slant Magazine, https://www.slantmagazine.com/film/my-piece-of-the-pie.
Uniwersytet Jagielloński, Kraków https://orcid.org/0000-0001-8786-9849
