„Spójrz tam na te obłoki – dokąd one lecą”. O późnej twórczości poetyckiej Jarosława Marka Rymkiewicza i kilku wątkach Mickiewiczowskich w niej obecnych
Abstrakt
W artykule podjęta została próba charakterystyki twórczości poetyckiej Jarosława Marka Rymkiewicza, czyli oktostychów zebranych w książkach Koniec lata w zdziczałym ogrodzie i Metempsychoza, oraz opisu obecnych w tych wierszach nawiązań do twórczości Adama Mickiewicza. Autor ukazuje w skrócie całą drogę Rymkiewicza od wiersza wolnego, którym posługiwał się on w debiutanckim zbiorze wierszy Konwencje, przez różne formy rymowanego wiersza sylabicznego, aż po cykl esencjonalnych, operujących skrótem i wyrazistym obrazem wierszy ośmiowersowych, stanowiących zwieńczenie całej twórczości poetyckiej autora Zachodu słońca w Milanówku. Szczególnym punktem odniesienia dla ostatnich wierszy Rymkiewicza jest twórczość Adama Mickiewicza, przede wszystkim zaś jego brulionowe „liryki lozańskie” – utwory, w których poeta romantyczny ostatecznie rozstawał się z literaturą. Dla współczesnego twórcy stanowią one rezerwuar obrazów i symboli uprawomocniających poetycki gest ostatecznego pożegnania – z literaturą i z życiem.
Słowa kluczowe:
poezja polska dwudziestego wieku, poezja polska dziewiętnastego wieku, Jarosław Marek Rymkiewicz, Adam Mickiewicz, oktostychy, późna twórczość, liryki lozańskie, współczesność a romantyzmBibliografia
Alighieri, Dante. Boska Komedia. Translated by Edward Porębowicz. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1975.
Aryosto, Ludwik. Orland szalony. Vol. 1–2. Translated by Piotr Kochanowski. Edited by Jan Czubek. Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności, 1905.
Brzozowski, Jacek. “O ‘Ałuszcie w dzień’ i krymskim cyklu.” In Brzozowski, Odczytywanie znaczeń: Studia o poezji Mickiewicza. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1997.
Dakowicz, Przemysław. “Ostatni poeta.” Twórczość 78, no. 7–8 (920–921) (2022): 47–61.
Eliot, Thomas Stearns. “Ziemia jałowa.” In Eliot, W moim początku jest mój kres. Translated and edited Adam Pomorski. Warszawa: Świat Książki, 2007.
[Kochowski, Wespazjan]. Wespasiana z Kochowa Kochowskiego Nieproznujące proznowanie ojczystym rymem na lirica i epigrammata polskie rozdzielone y wydane. Kraków, 1674. Polona, https://polona.pl/item-view/ed5f85fb-67db-4273-8d83-9cebc6c0cd34?page=6.
Komar, Jerzy. “W stronę Ałuszty (Notatki o liryce Mickiewicza).” Roczniki Humanistyczne 8, no. 1 (1959): 121–50.
Maciejewski, Marian. “Mickiewiczowskie czucia ‘wieczności’ (Czas i przestrzeń w liryce lozańskiej).” In Maciejewski, Poetyka – gatunek – obraz: W kręgu poezji romantycznej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1977.
Maciejewski, Marian. “‘Rozeznać myśl wód…’ (Głosy do liryki lozańskiej).” Pamiętnik Literacki 55, no. 3 (1964): 33–52.
Mickiewicz, Adam. “Cisza morska.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Lilije.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Nad wodą wielką i czystą.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Pan Tadeusz.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 4. Edited by Julian Krzyżanowski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Snuć miłość.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Sonety Krymskie.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Stepy akermańskie.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Świteź: Ballada.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. (“Uciec z duszą na listek”) In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Wsłuchać się w szum wód głuchy.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Mickiewicz, Adam. “Zdania i uwagi z dzieł Jakuba Bema, Anioła Ślązaka i Sę Martena.” In Mickiewicz, Dzieła. Vol. 1. Wiersze. Edited by Wacław Borowy and Leon Płoszewski. Warszawa: Czytelnik, 1949.
Miłosz, Czesław. “Ars poetica?” In Miłosz, Wiersze. Vol. 3. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2003.
Miłosz, Czesław. Trzy zimy. Warszawa and Wilno: Związek Zawodowy Literatów Polskich, 1936.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Adam Mickiewicz odjeżdża na żółtym rowerze. Warszawa: Fundacja Evviva L’arte, 2018.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Aleksander Fredro jest w złym humorze. Warszawa: Czytelnik, 1977.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Anatomia. Warszawa: Czytelnik, Warszawa 1970.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Animula. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1964.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Baket. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1989.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Być jak trawa.” In Rymkiewicz, Koniec lata w zdziczałym ogrodzie. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2015.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Co to jest drozd. Warszawa: Czytelnik, 1973.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Człowiek z głową jastrzębia. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1960.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Ćma.” In Rymkiewicz, Koniec lata w zdziczałym ogrodzie. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2015.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Do Snowia i dalej... Kraków: Arcana, 1996.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Do widzenia gawrony. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2006.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Dwa listy Jarosława Iwaszkiewicza.” Twórczość 54, no. 7 (632) (1998): 92–94.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Głowa owinięta koszulą. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2012.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Imię.” In Rymkiewicz, Metafizyka. Warszawa: Czytelnik, 1963.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Jedenaście ostatnich oktostychów.” Twórczość 78, no. 7–8 (920–921) (2022): 4–7.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Jeszcze dwa oktostychy.” Kronos, nr 1 (64) (2023): 289.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Juliusz Słowacki pyta o godzinę. Warszawa: Czytelnik, 1982.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Kilka szczegółów. Kraków: Arcana, 1994.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Koniec lata w zdziczałym ogrodzie. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2015.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Konwencje. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1957.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Księżyc jak zając.” Kronos, no. 1 (64) (2023): 290.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Mesjanizm (na tarasie w piękny dzień październikowy).” In Rymkiewicz, Koniec lata w zdziczałym ogrodzie. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2015.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Metafizyka. Warszawa: Czytelnik, 1963.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Metempsychiczny wierszyk dla kota szaraka.” In Rymkiewicz, Metempsychoza: Druga księga oktostychów. Warszawa: Fundacja Evviva L’arte, 2017.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Metempsychoza: Druga księga oktostychów. Warszawa: Fundacja Evviva L’arte, 2017.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Myśli różne o ogrodach. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2010.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Myśli różne o ogrodach: Dzieje jednego toposu. Warszawa: Czytelnik, 1968.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Na peronie stacyjki (nieczynnej) w Gołkowie pod Piasecznem.” Kronos, no. 1 (64) (2023): 289.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Na śmierć Christiana Diora.” In Rymkiewicz, Człowiek z głową jastrzębia. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1960.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Odys.” In Rymkiewicz, Człowiek z głową jastrzębia. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1960.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Okręt.” In Rymkiewicz, Koniec lata w zdziczałym ogrodzie. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2015.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Pamięci powstańców warszawskich.” In Rymkiewicz, Konwencje. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1957.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Pastuszek Chełmońskiego. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2014.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Paszkwil.” In Rymkiewicz, Człowiek z głową jastrzębia. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1960.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Patrz w gaiku – druga piosenka zaniemeńska.” In Rymkiewicz, Metempsychoza: Druga księga oktostychów. Warszawa: Fundacja Evviva L’arte, 2017.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Poeta.” In Rymkiewicz, Konwencje. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1957.
[Rymkiewicz, Jarosław Marek]. “Poeta jest śpiewakiem – ma wyśpiewać życie: Rozmowa z Jarosławem Markiem Rymkiewiczem.” In Przemysław Dakowicz, Lustra tradycji: Studia i szkice interpretacyjne. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2018.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Pogrzeb generała Jaruzelskiego.” In Rymkiewicz, Koniec lata w zdziczałym ogrodzie. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2015.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Potem do Gołkowa.” Kronos, no. 1 (64) (2023): 289.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Rok 1918 – początek gatunku.” In Rymkiewicz, Koniec lata w zdziczałym ogrodzie. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2015.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Thema regium. Warszawa: Czytelnik, 1978.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Trwoga.” Łódź Literacka, no 4–5 (1954): 8.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Wiersz na te słowa Heraklita: Nie można wejść dwa razy do tej samej rzeki.” In Rymkiewicz, Anatomia. Warszawa: Czytelnik, Warszawa 1970.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Wiersze Daniela Naborowskiego sławnego czasu swego poety.” In Rymkiewicz, Metafizyka. Warszawa: Czytelnik, 1963.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. “Wiersze w kwartanie.” In Rymkiewicz, Animula. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1964.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Zachód słońca w Milanówku. Warszawa: Wydawnictwo Sic!, 2002.
Rymkiewicz, Jarosław Marek. Żmut. Paryż: Instytut Literacki, 1987.
[Rymkiewicz, Jarosław Marek, and Piotr Poprawa]. Mickiewicz, czyli wszystko: Z Jarosławem Markiem Rymkiewiczem rozmawia Piotr Poprawa. Warszawa: Open, 1994.
Rymkiewicz, Jarosław Marek, et al. Mickiewicz: Encyklopedia. Warszawa: Horyzont, 2001.
Sęp Szarzyński, Mikołaj. “Sonet I: O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego.” In Sęp Szarzyński, Rytmy albo wiersze polskie oraz cykl erotyków. Edited by Julian Krzyżanowski. Wrocław, Warszawa, Kraków, and Gdańsk: Zakład Narodowy im Ossolińskich, 1973.
Smolikowski, Paweł. Historya Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego. Vol. 4. Kraków: Księgarnia Spółki Wydawniczej Polskiej, 1896.
Tasso, Torquato. “Goffred abo Jeruzalem wyzwolona.” Vols. 1–2. Translated by Piotr Kochanowski. Edited by Lucjan Rydel. Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności, 1902–1903.
Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-7477-2535
