Affects: The Heart of the Polish Avant-garde Theater - STANGRET, Paweł (Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL, 2025)
Artykuł koncentruje się na dziele dwóch artystów: Tadeusza Kantora i Jerzego Grotowskiego, a zwłaszcza na ich koncepcjach obecności afektów na scenie. Zagadnienie to jest szczególnie istotne w przypadku Kantora, który stworzył pojęcie konstruktywizmu emocji. Chociaż ani Kantor, ani Grotowski nie odnosili się wprost do tej kategorii, była ona istotna dla ich spektakli. Drugi problem analizowany w artykule dotyczy pojęcia afektywności w teorii procesu twórczego oraz teorii funkcji teatru jako medium sztuki wypracowanej przez każdego z artystów. Chociaż w ich dorobku widocznych jest wiele różnic, można jednak wskazać na pewne podzielane przez nich aspekty rozumienia teatru. Co istotne, artykuł ukazuje również, jak dalece obaj twórcy opierali swoje dzieło na koncepcjach teoretycznych wypracowanych przez Stanisława Ignacego Witkiewicza, którego teoria Czystej Formy, sformułowana w latach dwudziestych ubiegłego stulecia, okazuje się zdumiewająco bliska teorii afektu w ujęciu Gilles’a Deleuze’a i Félixa Guattariego. W przekonaniu artystów reprezentujących polską awangardę podstawę rozumienia afektywności stanowią kategorie utrwalenia, materialności, konieczności i kompozycji, a dzieła Kantora i Grotowskiego uwidaczniają, jak bardzo afektywność była dla nich istotna w ich oddziaływaniu na widza. Inną łączącą obu artystów cechę charakterystyczną ich dzieł stanowiła obecna w nich dialektyka polskości i uniwersalności, podkreślana w szczególności w międzynarodowym odbiorze ich pracy scenicznej. Od strony filozoficznej zaś pojęcie afektu, którym się posługiwali, jawi się jako wyjątkowo bliskie jego rozumieniu w fenomenologii.