Ethos muzyki i determinizm sztuki - JUSIAK, Janusz (Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL, 2015)
W artykule omawia się niektóre problemy wynikające z niemożliwości przyporządkowania sztuce muzycznej niezależnego od jej specyfiki systemu idei i wartości określanych zwykle jako ethos muzyki. W pierwszych częściach szkicu przytacza się argumenty na poparcie tezy, że już samo pojęcie ethosu sztuki jest wieloznaczne i nie w pełni spójne z jego obiegowymi wykładniami, a co więcej zmienne historycznie, uzależnione od intelektualnego klimatu epoki i panujących w niej poglądów na istotę twórczości artystycznej oraz jej wartość dla jednostki ludzkiej, co jest znamienne zwłaszcza w przypadku ethosu muzyki. Zagadnienie to jest szczegółowe rozpatrzone na przykładzie dwóch najczęściej eksponowanych koncepcji muzyki: idealistyczno-romantycznej, i racjonalistyczno-organicystycznej, wypracowanej w starożytnej Grecji. W dalszych częściach artykułu omawia się wpływ niektórych oddziaływań kauzalnych na muzykę i twórczość muzyczną, zwłaszcza tych, które wydają się z nią samą bezpośrednio związane i określają ją zewnętrznie lub wewnętrznie, jako pewne determinanty sztuki w ogóle, niekoniecznie samej muzyki. W konkluzji wysuwa się tezę, że podleganie muzyki dyktatowi pewnych mocy, pozostających poza jej ścisłym obrębem lub generowanych przez nią samą, jest fenomenem prowadzącym do paradoksu, którego nieuznawanie byłoby jednak krokiem nierozważnym, okupionym pomijaniem wymowy niektórych omówionych w artykule faktów.