Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL

Powrócić do źródła. Dziedzictwo Karola Wojtyły – Jana Pawła II a wyzwania współczesności

2026-03-09T12:22:51+01:00

W artykule podjęto refleksję nad aspektami intelektualnego i moralnego dziedzictwa Karola Wojtyły – Jana Pawła II, które pozostają aktualne dwadzieścia lat po jego śmierci, wskazując kierunki przezwyciężenia współczesnych kryzysów. W tym kontekście autor twierdzi, że powołaniem dzisiejszego Kościoła nie jest obrona dawnego porządku społecznego, lecz budowanie prawdziwego porządku moralnego. Pierwszym omawianym zagadnieniem w artykule jest zatem misterium Odkupienia i osoba Jezusa Chrystusa, którego żywa obecność ma stanowić fundament owego porządku. Drugim obszarem inspiracji w przezwyciężeniu obecnego kryzysu jest zdaniem autora filozoficzna i teologiczna koncepcja człowieka rozwinięta przez Karola Wojtyłę – Jana Pawła II i oparte na niej nauczanie o miłości, małżeństwie i rodzinie. Refleksję Papieża nad Europą, zbudowaną na fundamencie kultury o korzeniach chrześcijańskich uważa autor za trzeci obszar istotny dla poszukiwania odpowiedzi na wyzwania współczesności. Autor uważa jednak, że najważniejszą rolę w tym poszukiwaniu odegrają nie intelektualiści ani politycy, lecz świadkowie rozpoznanej prawdy, zdolni ożywiać ją w sercach innych.

Podmiotowość człowieka i wiara chrześcijańska w myśli Karola Wojtyły

2026-03-10T10:29:58+01:00

Idea wewnętrzności w dużym stopniu straciła na znaczeniu w dwudziestowiecznej teologii chrześcijańskiej. Zostało to spowodowane wieloma przyczynami, między innymi ponownym odkryciem eschatologicznego charakteru nauczania Jezusa i coraz rzadszym we współczesnym świecie łączeniem wewnętrzności z religią. Język wewnętrzności zaczął się w tym kontekście wydawać niestosowny, a niekiedy nawet mylący. Mało znany tekst Karola Wojtyły, napisany w roku 1974, wykorzystany został w ponownego postawienia kwestii wewnętrzności. W artykule Wojtyły wewnętrzność uznawana jest za szczególne miejsce Bożej obecności. W tym sensie stanowi ona podstawowy probierz ewangelizacji, zwłaszcza wobec wyzwań świata współczesnego, w którym życie wewnętrzne człowieka bywa zagrożone. Chociaż podobne idee nie pojawiają się często w znanych dziełach filozoficznych i teologicznych Karola Wojtyły, obecne są w sposób wyrazisty w jego wczesnych utworach poetyckich. W czasach, w których zagrożenia dla tożsamości człowieka stają się subtelne i wszechobecne, zrozumienie związku między wiarą chrześcijańską a wewnętrznością nabiera coraz większej wagi.

Osoba i czyn jako dzieło otwarte

2026-03-10T11:17:01+01:00

Artykuł wskazuje na trzy wątki, które nie zostały uwzględnione lub zostały jedynie zasygnalizowane w dziele Osoba i czyn Karola Wojtyły, a które warte są rozwinięcia. Pierwszym z nich jest analiza interpersonalnego wymiaru istnienia osoby, który w dziele Wojtyły – w czwartym rozdziale tej rozprawy – analizowany był jako wymiar społeczny. Wymiar ten, symbolizowany przez zaimek „my”, nie jest jednak wymiarem ściśle międzyosobowym, który wyrażają zaimki „ja”–„ty”. Ten wątek rozwinął Wojtyła w późniejszym studium Osoba: podmiot i wspólnota. Drugim wątkiem nieobecnym w rozprawie Wojtyły jest płciowość osoby ludzkiej, fakt, że osoby istnieją jako kobiety i mężczyźni, bez wątpienia fundamentalny dla jej właściwego rozumienia. Fakt ten został poddany analizie przez Jana Pawła II w serii katechez zatytułowanych Mężczyzną i niewiastą stworzył ich, w których przedstawia koncepcję zwaną „teologią ciała”; w katechezach tych Wojtyła „przekracza próg teologii”. To trzeci wątek nieobecny w Osobie i czynie z racji filozoficznego charakteru tego dzieła. We wstępie do pierwszego wydania tej rozprawy Wojtyła wyrażał jednak nadzieję, że uda mu się kiedyś ów próg przekroczyć, i uczynił to w „teologii ciała”.

Jak Styczeń czyta Wojtyłę?

2026-03-10T11:22:31+01:00

W artykule autor zadaje pytanie, jak Tadeusz Styczeń czyta Karola Wojtyłę. Wskazuje na trzy cechy tego czytania. Po pierwsze, Styczeń czyta Wojtyłę uważnie, a więc uwzględnia cały kontekst danego tekstu. To skłania go do krytyki pozornego lub wręcz fałszywego personalizmu prezentowanego przez niektórych filozofów. Po drugie, Styczeń czyta krytycznie, czego dowodem jest jego dyskusja z Wojtyłą na temat relacji między antropologią filozoficzną a etyką. Po trzecie, czyta twórczo. Myśl Wojtyły prowadzi go do odkrycia roli prawdy, nawet banalnej, która wiąże wolność tak głęboko, że jej uznanie lub odrzucenie wyznacza drogę samorealizacji lub samozatraty moralnej człowieka.

Przywództwo i proces decyzyjny. Interdyscyplinarne wprowadzenie do analizy pontyfikatu Jana Pawła II

2026-03-10T11:26:04+01:00

Problemem badawczym artykułu jest ustalenie, jaki model przywództwa najlepiej opisuje Jana Pawła II. Cel badań stanowi udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy analiza procesu decyzyjnego Papieża pozwala odtworzyć jego sposób działania w obliczu dylematów i wyborów, a następnie wykorzystać go jako narzędzie rozwojowe dla współczesnych liderów. Pod względem specyfiki przywództwa postać Jana Pawła II wpisuje się w kilka znanych i zdefiniowanych modeli: służebnego, charyzmatycznego, transformacyjnego, autentycznego i opartego na wartościach. Dla lepszego zdiagnozowania modelu przywództwa Jana Pawła II autorka wprowadza pojęcie integralności, uwzględniające całą złożoność badanej jednostki. Ponieważ nie można dokonać analizy przywództwa Karola Wojtyły – Jana Pawła II bez włączenia do refleksji wszystkich poziomów składających się na integralność jego osoby, rozważania mają charakter interdyscyplinarny, prowadzone są w oparciu o literaturę z obszarów zarządzania, politologii, komunikacji, ale także teologii. Aby opisać charakter przywództwa Papieża, należy – zdaniem autorki – prowadzić badania w szerokim kontekście, biorąc pod uwagę relacje między faktami z jego życia, ówczesną oraz aktualną sytuacją polityczną i kulturową, a także wypracować język adekwatny do opisu rzeczywistości zarówno w aspekcie teologicznym, jak i z punktu widzenia zarządzania czy politologii.

Uniwersytet jako dar i nadzieja

2026-03-10T11:28:43+01:00

Autor podejmuje temat misji uniwersytetu w kontekście nauczania Jana Pawła II. Egonarracja odwołuje się do trzech wydarzeń: konferencji „Praca ludzka” z roku 1981, która zbiegła się z publikacją encykliki Laborem exercens, spotkania Papieża w Watykanie ze światem akademickim w Roku Jubileuszowym 2000 oraz Kongresu Rektorów Uniwersytetów Europejskich „Higher Education for United Europe”, który miał miejsce w Lublinie w roku 2004 roku i do uczestników którego Jan Paweł II skierował okolicznościowe przesłanie.

Ku rekonstrukcji obecności. Lubelskie ślady i inspiracje Karola Wojtyły – Jana Pawła II

2026-03-10T11:36:33+01:00

Artykuł prezentuje lubelskie ślady i inspiracje naukowe Karola Wojtyły z czasu jego pracy naukowej w KUL. Omówiono przyczyny przyjazdów Wojtyły do Lublina i wskazano na miejsca jego pobytu w tym mieście (konwikt księży oraz klasztory urszulanek i dominikanów), przywołując mające wówczas miejsce jego osobiste spotkania z ważnymi dlań osobami. Prezentując dwudziestoczteroletni okres zatrudnienia Wojtyły w KUL, przedstawiono zakres tematyczny prowadzonych przez niego wykładów i zajęć akademickich oraz wskazano na jego istotne duchowe oddziaływanie na społeczność akademicką. Opierając się między innymi na korespondencji księdza Wojtyły z księdzem Stanisławem Olejnikiem, przedstawiono okoliczności powstawania prac Miłość i odpowiedzialność oraz Osoba i czyn, w których widoczny jest wpływ myślicieli z lubelskiej szkoły filozoficznej. W ramach prezentacji odpowiedzi Uniwersytetu na duchowe dziedzictwo Jana Pawła II wskazano na dzieła, które powstały w Lublinie w celu upamiętnienia i rozwoju jego spuścizny naukowej i duszpasterskiej, a także na wkład, który do dzieł tych wniosły konkretne osoby.

Muzyczna biografia Karola Wojtyły. Cykl pieśni Sebastiana Szymańskiego w świetle polskiej twórczości muzycznej poświęconej Papieżowi Polakowi

2026-03-10T11:38:52+01:00

Przedmiotem rozważań w niniejszym artykule jest cykl pieśni pt. Muzyczna biografia Karola Wojtyły, autorstwa polskiego kompozytora średniego pokolenia – Sebastiana Szymańskiego. Przedstawiono kontekst historyczny i problemowy polskiej twórczości poświęconej Papieżowi Polakowi. W artykule omówiono: piśmiennictwo i stan badań nad tematem, twórczość kompozytorów polskich inspirowaną osobą, działalnością lub twórczością Karola Wojtyły – Jana Pawła II, wybrane utwory twórców polskich z nim związane, a następnie tytułową kompozycję Szymańskiego. W pracy zastosowano następujące metody naukowe: komparatystykę, analizę elementarną, elementy statystyki opisowej oraz wywiad.

„Jeśli chcesz znaleźć źródło, musisz iść do góry, pod prąd”. Karol Wojtyła – Jan Paweł II w labiryncie sztuki

2026-03-10T11:42:09+01:00

Autor artykułu stawia tezę, że nie można w pełni zrozumieć życia i dzieła Jana Pawła II bez przemyślenia jego związków z literaturą, teatrem i sztuką. Jednym z wyróżników jego pontyfikatu był fakt, że wprowadzał on do Watykanu świat wartości związanych z tradycją polskiej kultury i literatury, której poprzez czynnie uprawianą działalność teatralną i literacką stał się kontynuatorem. Również w nauczaniu wielu innych papieży istotną rolę odgrywała literatura piękna, czego przykładem mogą być listy apostolskie Pawła VI i Franciszka, potwierdzające więź Kościoła z Dantem Alighierim. W artykule poruszone zostały także zagadnienie roli literatury w poszukiwaniu przez Karola Wojtyłę wartości prowadzących do decyzji o wyborze kapłaństwa oraz kwestia współczesnej recepcji osoby i działalności Jana Pawła II.

Dawid Karola Wojtyły. Zaginiony czy odnaleziony? Kontekstualne tropy prowadzące ku możliwemu rozwiązaniu pewnej tajemnicy literackiej

2025-06-04T17:57:04+02:00

Rezultaty dociekań wskazują, że badacze zgodni są z sobą co faktu, że u początku swojej aktywności literackiej Karol Wojtyła napisał dramat zatytułowany Dawid i że tekst ten zaginął. Pierwsze źródło informacji o powstaniu dzieła stanowi pochodząca z okresu wojennego korespondencja Wojtyły z jego przyjacielem i mentorem Mieczysławem Kotlarczykiem. Wskazówki kontekstualne, jakich dostarcza bliższa lektura tej korespondencji, jak i te, które odczytać można poprzez analizę tekstów poetyckich Wojtyły zawartych w jego zbiorze Psałterz Dawidów, wskazują jednak na interpretację alternatywną. Tajemnica literacka, o której mowa, została przeanalizowana poprzez rozważenie kontekstu dzieła, jego treści, tytułu, gatunku literackiego, formy, historii, proweniencji, stylu, poruszanej w nim tematyki oraz jego wymowy. Być może coś, co zaginęło jako dramat, odnalazło się jako poetycki tom o charakterze dramatu.

Od wątków autobiograficznych do idei piękna. Sielanki Henryka Siemiradzkiego na tle malarstwa drugiej połowy dziewiętnastego wieku

2026-03-10T11:44:08+01:00

Swoje sielanki i idylle, od pierwszej samodzielnie przemyślanej i wykonanej po ostatnie, Henryk Siemiradzki nasycił tematyką miłości w jej różnych przejawach: młodzieńczej, rodzicielskiej i rodzinnej, czerpiąc inspiracje z życia domowego i rodzinnego. Z czasem charakter jego obrazów zmienił się, sceny rodzajowe ustąpiły miejsca przedstawieniom alegorycznym. Od połowy lat dziewięćdziesiątych zaczęły powstawać obrazy o zredukowanej kompozycji, pozbawione narracji, pełne zadumy, nieco melancholijne. Wiąże się to ze zmianą upodobań malarza: ze stylu realistycznego na ujęcia estetyczne, w okresie, gdy zaczął on poszukiwać w egzystencji człowieka tego, co nieprzemijające, ziemskiego odbicia idei piękna, niezależnego od doznań zmysłowych. Zindywidualizowana formuła malarska Henryka Siemiradzkiego, skoncentrowana na refleksji nad pięknem idealnym, świadczy o zwróceniu się artysty – poprzez tradycję sztuki europejskiej – ku klasycznej sztuce greckiej, odzwierciedlającej idee idealistycznej filozofii platońskiej i neoplatońskiej.

Rozpoznać obietnicę

2026-03-10T10:50:17+01:00

Cierpliwość i determinacja

2026-03-10T11:49:54+01:00

Recenzja książki: A. Grajewski, W dialogu i zwarciu. Stolica Apostolska wobec sowieckiego komunizmu 1917-1991, Kolegium Europy Wschodniej, Warszawa–Wojnowice 2024.

Ocalanie polskiej literatury lat osiemdziesiątych dwudziestego wieku

2026-03-10T11:53:05+01:00

Recenzja książki: M. Urbanowski, Literatura stanu wojennego 1981-1989, Instytut Dziedzictwa Solidarności, Gdańsk 2026.

Propozycje „Ethosu”

2026-03-10T11:55:46+01:00

Propozycje "Ethosu. Kwartalnika Instytutu Jana Pawła II KUL": J. Wojtysiak, Autorytet, Dominikańskie Centrum Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach -Wydawnictwo W drodze, Warszawa–Poznań 2025.

Dom i pracownia. Miejsca pracy artystów w życiu i twórczości Karola Wojtyły – Jana Pawła II

2026-03-10T11:58:37+01:00

Autorka eseju stara się odnaleźć źródła zainteresowania Karola Wojtyły sztukami plastycznymi. Wskazuje na wpływ atmosfery domu rodzinnego i środowisk kulturalnych Wadowic i Krakowa. Szczególną uwagę zwraca na wizyty przyszłego Papieża w pracowniach artystów i ich odzwierciedlenie w jego twórczości.