Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL

Powrócić do źródła. Dziedzictwo Karola Wojtyły – Jana Pawła II a wyzwania współczesności

Rocco Buttiglione — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

W artykule podjęto refleksję nad aspektami intelektualnego i moralnego dziedzictwa Karola Wojtyły – Jana Pawła II, które pozostają aktualne dwadzieścia lat po jego śmierci, wskazując kierunki przezwyciężenia współczesnych kryzysów. W tym kontekście autor twierdzi, że powołaniem dzisiejszego Kościoła nie jest obrona dawnego porządku społecznego, lecz budowanie prawdziwego porządku moralnego. Pierwszym omawianym zagadnieniem w artykule jest zatem misterium Odkupienia i osoba Jezusa Chrystusa, którego żywa obecność ma stanowić fundament owego porządku. Drugim obszarem inspiracji w przezwyciężeniu obecnego kryzysu jest zdaniem autora filozoficzna i teologiczna koncepcja człowieka rozwinięta przez Karola Wojtyłę – Jana Pawła II i oparte na niej nauczanie o miłości, małżeństwie i rodzinie. Refleksję Papieża nad Europą, zbudowaną na fundamencie kultury o korzeniach chrześcijańskich uważa autor za trzeci obszar istotny dla poszukiwania odpowiedzi na wyzwania współczesności. Autor uważa jednak, że najważniejszą rolę w tym poszukiwaniu odegrają nie intelektualiści ani politycy, lecz świadkowie rozpoznanej prawdy, zdolni ożywiać ją w sercach innych.

Podmiotowość człowieka i wiara chrześcijańska w myśli Karola Wojtyły

Giovanni Salmeri — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Idea wewnętrzności w dużym stopniu straciła na znaczeniu w dwudziestowiecznej teologii chrześcijańskiej. Zostało to spowodowane wieloma przyczynami, między innymi ponownym odkryciem eschatologicznego charakteru nauczania Jezusa i coraz rzadszym we współczesnym świecie łączeniem wewnętrzności z religią. Język wewnętrzności zaczął się w tym kontekście wydawać niestosowny, a niekiedy nawet mylący. Mało znany tekst Karola Wojtyły, napisany w roku 1974, wykorzystany został w ponownego postawienia kwestii wewnętrzności. W artykule Wojtyły wewnętrzność uznawana jest za szczególne miejsce Bożej obecności. W tym sensie stanowi ona podstawowy probierz ewangelizacji, zwłaszcza wobec wyzwań świata współczesnego, w którym życie wewnętrzne człowieka bywa zagrożone. Chociaż podobne idee nie pojawiają się często w znanych dziełach filozoficznych i teologicznych Karola Wojtyły, obecne są w sposób wyrazisty w jego wczesnych utworach poetyckich. W czasach, w których zagrożenia dla tożsamości człowieka stają się subtelne i wszechobecne, zrozumienie związku między wiarą chrześcijańską a wewnętrznością nabiera coraz większej wagi.

Osoba i czyn jako dzieło otwarte

Jarosław Merecki — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Artykuł wskazuje na trzy wątki, które nie zostały uwzględnione lub zostały jedynie zasygnalizowane w dziele Osoba i czyn Karola Wojtyły, a które warte są rozwinięcia. Pierwszym z nich jest analiza interpersonalnego wymiaru istnienia osoby, który w dziele Wojtyły – w czwartym rozdziale tej rozprawy – analizowany był jako wymiar społeczny. Wymiar ten, symbolizowany przez zaimek „my”, nie jest jednak wymiarem ściśle międzyosobowym, który wyrażają zaimki „ja”–„ty”. Ten wątek rozwinął Wojtyła w późniejszym studium Osoba: podmiot i wspólnota. Drugim wątkiem nieobecnym w rozprawie Wojtyły jest płciowość osoby ludzkiej, fakt, że osoby istnieją jako kobiety i mężczyźni, bez wątpienia fundamentalny dla jej właściwego rozumienia. Fakt ten został poddany analizie przez Jana Pawła II w serii katechez zatytułowanych Mężczyzną i niewiastą stworzył ich, w których przedstawia koncepcję zwaną „teologią ciała”; w katechezach tych Wojtyła „przekracza próg teologii”. To trzeci wątek nieobecny w Osobie i czynie z racji filozoficznego charakteru tego dzieła. We wstępie do pierwszego wydania tej rozprawy Wojtyła wyrażał jednak nadzieję, że uda mu się kiedyś ów próg przekroczyć, i uczynił to w „teologii ciała”.

Jak Styczeń czyta Wojtyłę?

Andrzej Szostek — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

W artykule autor zadaje pytanie, jak Tadeusz Styczeń czyta Karola Wojtyłę. Wskazuje na trzy cechy tego czytania. Po pierwsze, Styczeń czyta Wojtyłę uważnie, a więc uwzględnia cały kontekst danego tekstu. To skłania go do krytyki pozornego lub wręcz fałszywego personalizmu prezentowanego przez niektórych filozofów. Po drugie, Styczeń czyta krytycznie, czego dowodem jest jego dyskusja z Wojtyłą na temat relacji między antropologią filozoficzną a etyką. Po trzecie, czyta twórczo. Myśl Wojtyły prowadzi go do odkrycia roli prawdy, nawet banalnej, która wiąże wolność tak głęboko, że jej uznanie lub odrzucenie wyznacza drogę samorealizacji lub samozatraty moralnej człowieka.

Przywództwo i proces decyzyjny. Interdyscyplinarne wprowadzenie do analizy pontyfikatu Jana Pawła II

Dominika Żukowska-Gardzińska — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Problemem badawczym artykułu jest ustalenie, jaki model przywództwa najlepiej opisuje Jana Pawła II. Cel badań stanowi udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy analiza procesu decyzyjnego Papieża pozwala odtworzyć jego sposób działania w obliczu dylematów i wyborów, a następnie wykorzystać go jako narzędzie rozwojowe dla współczesnych liderów. Pod względem specyfiki przywództwa postać Jana Pawła II wpisuje się w kilka znanych i zdefiniowanych modeli: służebnego, charyzmatycznego, transformacyjnego, autentycznego i opartego na wartościach. Dla lepszego zdiagnozowania modelu przywództwa Jana Pawła II autorka wprowadza pojęcie integralności, uwzględniające całą złożoność badanej jednostki. Ponieważ nie można dokonać analizy przywództwa Karola Wojtyły – Jana Pawła II bez włączenia do refleksji wszystkich poziomów składających się na integralność jego osoby, rozważania mają charakter interdyscyplinarny, prowadzone są w oparciu o literaturę z obszarów zarządzania, politologii, komunikacji, ale także teologii. Aby opisać charakter przywództwa Papieża, należy – zdaniem autorki – prowadzić badania w szerokim kontekście, biorąc pod uwagę relacje między faktami z jego życia, ówczesną oraz aktualną sytuacją polityczną i kulturową, a także wypracować język adekwatny do opisu rzeczywistości zarówno w aspekcie teologicznym, jak i z punktu widzenia zarządzania czy politologii.

Uniwersytet jako dar i nadzieja

Jan Pomorski — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Autor podejmuje temat misji uniwersytetu w kontekście nauczania Jana Pawła II. Egonarracja odwołuje się do trzech wydarzeń: konferencji „Praca ludzka” z roku 1981, która zbiegła się z publikacją encykliki Laborem exercens, spotkania Papieża w Watykanie ze światem akademickim w Roku Jubileuszowym 2000 oraz Kongresu Rektorów Uniwersytetów Europejskich „Higher Education for United Europe”, który miał miejsce w Lublinie w roku 2004 roku i do uczestników którego Jan Paweł II skierował okolicznościowe przesłanie.

Ku rekonstrukcji obecności. Lubelskie ślady i inspiracje Karola Wojtyły – Jana Pawła II

Andrzej Derdziuk — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Artykuł prezentuje lubelskie ślady i inspiracje naukowe Karola Wojtyły z czasu jego pracy naukowej w KUL. Omówiono przyczyny przyjazdów Wojtyły do Lublina i wskazano na miejsca jego pobytu w tym mieście (konwikt księży oraz klasztory urszulanek i dominikanów), przywołując mające wówczas miejsce jego osobiste spotkania z ważnymi dlań osobami. Prezentując dwudziestoczteroletni okres zatrudnienia Wojtyły w KUL, przedstawiono zakres tematyczny prowadzonych przez niego wykładów i zajęć akademickich oraz wskazano na jego istotne duchowe oddziaływanie na społeczność akademicką. Opierając się między innymi na korespondencji księdza Wojtyły z księdzem Stanisławem Olejnikiem, przedstawiono okoliczności powstawania prac Miłość i odpowiedzialność oraz Osoba i czyn, w których widoczny jest wpływ myślicieli z lubelskiej szkoły filozoficznej. W ramach prezentacji odpowiedzi Uniwersytetu na duchowe dziedzictwo Jana Pawła II wskazano na dzieła, które powstały w Lublinie w celu upamiętnienia i rozwoju jego spuścizny naukowej i duszpasterskiej, a także na wkład, który do dzieł tych wniosły konkretne osoby.

Muzyczna biografia Karola Wojtyły. Cykl pieśni Sebastiana Szymańskiego w świetle polskiej twórczości muzycznej poświęconej Papieżowi Polakowi

Marcin T. Łukaszewski — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Przedmiotem rozważań w niniejszym artykule jest cykl pieśni pt. Muzyczna biografia Karola Wojtyły, autorstwa polskiego kompozytora średniego pokolenia – Sebastiana Szymańskiego. Przedstawiono kontekst historyczny i problemowy polskiej twórczości poświęconej Papieżowi Polakowi. W artykule omówiono: piśmiennictwo i stan badań nad tematem, twórczość kompozytorów polskich inspirowaną osobą, działalnością lub twórczością Karola Wojtyły – Jana Pawła II, wybrane utwory twórców polskich z nim związane, a następnie tytułową kompozycję Szymańskiego. W pracy zastosowano następujące metody naukowe: komparatystykę, analizę elementarną, elementy statystyki opisowej oraz wywiad.

„Jeśli chcesz znaleźć źródło, musisz iść do góry, pod prąd”. Karol Wojtyła – Jan Paweł II w labiryncie sztuki

Jacek Popiel — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Autor artykułu stawia tezę, że nie można w pełni zrozumieć życia i dzieła Jana Pawła II bez przemyślenia jego związków z literaturą, teatrem i sztuką. Jednym z wyróżników jego pontyfikatu był fakt, że wprowadzał on do Watykanu świat wartości związanych z tradycją polskiej kultury i literatury, której poprzez czynnie uprawianą działalność teatralną i literacką stał się kontynuatorem. Również w nauczaniu wielu innych papieży istotną rolę odgrywała literatura piękna, czego przykładem mogą być listy apostolskie Pawła VI i Franciszka, potwierdzające więź Kościoła z Dantem Alighierim. W artykule poruszone zostały także zagadnienie roli literatury w poszukiwaniu przez Karola Wojtyłę wartości prowadzących do decyzji o wyborze kapłaństwa oraz kwestia współczesnej recepcji osoby i działalności Jana Pawła II.

Dawid Karola Wojtyły. Zaginiony czy odnaleziony? Kontekstualne tropy prowadzące ku możliwemu rozwiązaniu pewnej tajemnicy literackiej

Keith A. Houde — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Rezultaty dociekań wskazują, że badacze zgodni są z sobą co faktu, że u początku swojej aktywności literackiej Karol Wojtyła napisał dramat zatytułowany Dawid i że tekst ten zaginął. Pierwsze źródło informacji o powstaniu dzieła stanowi pochodząca z okresu wojennego korespondencja Wojtyły z jego przyjacielem i mentorem Mieczysławem Kotlarczykiem. Wskazówki kontekstualne, jakich dostarcza bliższa lektura tej korespondencji, jak i te, które odczytać można poprzez analizę tekstów poetyckich Wojtyły zawartych w jego zbiorze Psałterz Dawidów, wskazują jednak na interpretację alternatywną. Tajemnica literacka, o której mowa, została przeanalizowana poprzez rozważenie kontekstu dzieła, jego treści, tytułu, gatunku literackiego, formy, historii, proweniencji, stylu, poruszanej w nim tematyki oraz jego wymowy. Być może coś, co zaginęło jako dramat, odnalazło się jako poetycki tom o charakterze dramatu.

Od wątków autobiograficznych do idei piękna. Sielanki Henryka Siemiradzkiego na tle malarstwa drugiej połowy dziewiętnastego wieku

Barbara Ciciora — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Swoje sielanki i idylle, od pierwszej samodzielnie przemyślanej i wykonanej po ostatnie, Henryk Siemiradzki nasycił tematyką miłości w jej różnych przejawach: młodzieńczej, rodzicielskiej i rodzinnej, czerpiąc inspiracje z życia domowego i rodzinnego. Z czasem charakter jego obrazów zmienił się, sceny rodzajowe ustąpiły miejsca przedstawieniom alegorycznym. Od połowy lat dziewięćdziesiątych zaczęły powstawać obrazy o zredukowanej kompozycji, pozbawione narracji, pełne zadumy, nieco melancholijne. Wiąże się to ze zmianą upodobań malarza: ze stylu realistycznego na ujęcia estetyczne, w okresie, gdy zaczął on poszukiwać w egzystencji człowieka tego, co nieprzemijające, ziemskiego odbicia idei piękna, niezależnego od doznań zmysłowych. Zindywidualizowana formuła malarska Henryka Siemiradzkiego, skoncentrowana na refleksji nad pięknem idealnym, świadczy o zwróceniu się artysty – poprzez tradycję sztuki europejskiej – ku klasycznej sztuce greckiej, odzwierciedlającej idee idealistycznej filozofii platońskiej i neoplatońskiej.

Rozpoznać obietnicę

Patrycja Mikulska — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Cierpliwość i determinacja

Maciej Szymanowski — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Recenzja książki: A. Grajewski, W dialogu i zwarciu. Stolica Apostolska wobec sowieckiego komunizmu 1917-1991, Kolegium Europy Wschodniej, Warszawa–Wojnowice 2024.

Ocalanie polskiej literatury lat osiemdziesiątych dwudziestego wieku

Krzysztof Dybciak — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Recenzja książki: M. Urbanowski, Literatura stanu wojennego 1981-1989, Instytut Dziedzictwa Solidarności, Gdańsk 2026.

Propozycje „Ethosu”

Patrycja Mikulska — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Propozycje "Ethosu. Kwartalnika Instytutu Jana Pawła II KUL": J. Wojtysiak, Autorytet, Dominikańskie Centrum Informacji o Nowych Ruchach Religijnych i Sektach -Wydawnictwo W drodze, Warszawa–Poznań 2025.

Dom i pracownia. Miejsca pracy artystów w życiu i twórczości Karola Wojtyły – Jana Pawła II

Małgorzata U. Mazurczak — Mon, 30 Mar 2026 00:00:00 +0200

Autorka eseju stara się odnaleźć źródła zainteresowania Karola Wojtyły sztukami plastycznymi. Wskazuje na wpływ atmosfery domu rodzinnego i środowisk kulturalnych Wadowic i Krakowa. Szczególną uwagę zwraca na wizyty przyszłego Papieża w pracowniach artystów i ich odzwierciedlenie w jego twórczości.