Rynek e-commerce w Polsce i krajach Unii Europejskiej w kontekście zmian przepisów unijnych i perspektywy rozwoju
Abstrakt
Celem niniejszego artykułu jest analiza rozwoju rynku e-commerce w Polsce i Unii Europejskiej (UE) oraz ocena wybranych regulacji podatkowych UE wprowadzonych w odpowiedzi na nieprawidłowości w rozliczaniu VAT i szarą strefę w handlu internetowym. Pytanie badawcze dotyczy tego, w jakim stopniu dostępne dane empiryczne i instytucjonalne wskazują, że pakiet VAT e-commerce oraz powiązane mechanizmy raportowania wzmocniły przestrzeganie obowiązków VAT i ograniczyły zakłócenia konkurencji w transgranicznym e-commerce. Badanie łączy analizę regulacji UE i Polski z analizą opisową liczby i wyników finansowych polskich podmiotów, których przeważająca działalność była klasyfikowana w PKD 47.91.Z w latach 2017–2023, uzupełnioną o dane ex post dotyczące OSS/IOSS i DAC7 opublikowane do 2026 r. Wyniki wskazują, że reformy wzmocniły mechanizmy poboru VAT i zwiększyły przejrzystość podatkową, a badania empiryczne wskazują także na mierzalny wpływ reformy na chiński eksport internetowy do UE. Dostępne dane nie pozwalają jednak precyzyjnie oszacować zmniejszenia całkowitej luki VAT ani szarej strefy e-commerce, a regulacje generują również koszty compliance i obciążenia administracyjne, szczególnie po stronie operatorów platform. Bilans reform można zatem ocenić pozytywnie, ale z uwzględnieniem tych ograniczeń.
Słowa kluczowe:
e-commerce, Dyrektywy Unii Europejskiej, uczciwa konkurencja, szara strefa, nieprawidłowości w rozliczaniu VATBibliografia
Legal acts
Ustawa z dnia 23 maja 2024 r. o zmianie ustawy o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2024 r. poz. 879.
Council Directive (EU) 2017/2455 of 5 December 2017 amending Directive 2006/112/EC and Directive 2009/132/EC as regards certain value added tax obligations for supplies of services and distance sales of goods, Official Journal of the European Union L 348/7, 29.12.2017.
Council Directive (EU) 2019/1995 of 21 November 2019 amending Directive 2006/112/EC as regards provisions relating to distance sales of goods and certain domestic supplies of goods, Official Journal of the European Union L 310/1, 2.12.2019.
Council Directive (EU) 2021/514 of 22 March 2021 amending Directive 2011/16/EU on administrative cooperation in the field of taxation, Official Journal of the European Union L 104/1, 25.3.2021.
Council Regulation (EU) 2026/382 of 11 February 2026 amending Regulation (EC) No 1186/2009 as regards the elimination of the threshold-based customs duty relief, Official Journal of the European Union L series, 18.2.2026.
Other sources
BizRaport.pl (n.d.). Retrieved June 7, 2025, from: https://www.bizraport.pl
European Commission. (n.d.). VAT e-commerce – One stop shop. Retrieved September 12, 2026, from: https://vat-one-stop-shop.ec.europa.eu/one-stop-shop_en
European Commission. (2022). New EU VAT rules for e-commerce: Updated revenue figures point to a successful implementation (May 23, 2022). Retrieved June 7, 2025, from: https://taxation-customs.ec.europa.eu/news/new-eu-vat-rules-e-commerce-updated-revenue-figures-point-successful-implementation-2022-05-23_en
European Commission. (2026a). Commission staff working document: Impact assessment report accompanying the proposal for a Council Directive on administrative cooperation in the field of taxation (recast) (SWD/2026/165 final) (June 24, 2026). Retrieved September 11, 2026, from: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52026SC0165
European Commission. (2026b). Report on the application of the VAT e-commerce package for 2025 (August 31, 2026). Directorate-General for Taxation and Customs Union. Retrieved September 11, 2026, from: https://vat-one-stop-shop.ec.europa.eu/report-application-vat-e-commerce-package-2025-2026-08-31_en
European Court of Auditors. (2019). E-commerce: Many of the challenges of collecting VAT and customs duties remain to be resolved (Special Report No. 12/2019). Publications Office of the European Union. Retrieved June 7, 2025, from: https://op.europa.eu/webpub/eca/special-reports/e-commerce-12-2019/en/
Gemius. (2024). E-commerce w Polsce 2024. Gemius dla e-Commerce Polska. Retrieved June 7, 2025, from: https://gemius.com/documents/66/RAPORT_E-COMMERCE_2024.pdf
Gemius. (2025). E-commerce w Polsce 2025. Gemius dla e-Commerce Polska. Retrieved September 11, 2026, from: https://gemius.com/documents/81/RAPORT_E-COMMERCE_2025.pdf
Główny Urząd Statystyczny. (2026). Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej w rejestrze REGON, 2025 r. Retrieved September 11, 2026, from: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/podmioty-gospodarcze-wyniki-finansowe/zmiany-strukturalne-grup-podmiotow/zmiany-strukturalne-grup-podmiotow-gospodarki-narodowej-w-rejestrze-regon-2025-r-%2C1%2C30.html
Ministerstwo Finansów. (2021). Objaśnienia podatkowe z dnia 1 września 2021 r. w zakresie tzw. pakietu VAT e-commerce wprowadzonego ustawą z dnia 20 maja 2021 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1163) (September 2, 2021). Retrieved June 7, 2025, from: https://www.gov.pl/web/finanse/objasnienia-podatkowe-z-dnia-1-wrzesnia-2021-r-w-zakresie-tzw-pakietu-vat-e-commerce-wprowadzonego-ustawa-zdnia-20-maja-2021-r-o-zmianie-ustawy-o-podatku-od-towarow-i-uslug-orazniektorych-innych-ustaw-dz-u-poz-1163
Podatki.gov.pl. (n.d.). Formularze elektroniczne VAT – VIU-R (OSS). Retrieved June 7, 2025, from: https://www.podatki.gov.pl/podatki-firmowe/vat/formularze
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. (2020). Identyfikacja instrumentów wsparcia dla rozwoju sektora handlu. Retrieved June 7, 2025, from: https://en.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/sektor_handlu_z-okladka.pdf
Literature
Aldrich, M. (2011). Online shopping in the 1980s. IEEE Annals of the History of Computing, 33(4), 57–61.
Bartczak, K. (2016). Bariery rozwojowe handlu elektronicznego. Exante.
Brzozowska-Woś, M. (2014). Kierunki rozwoju handlu elektronicznego. Przedsiębiorstwo we Współczesnej Gospodarce – Teoria i Praktyka, 1, 5–15.
Czajkowska, K. (2016). Rynek e-commerce – jego specyfika i perspektywy rozwoju w Polsce. Journal of Modern Management Process, 1(1), 80–88.
Fang, C., & Ma, S. (2024). Taxing the online haven: Impacts of the EU VAT reform on cross-border e-commerce. Journal of Public Economics, 239, 105244. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2024.105244
Grąbczewska, K. (2020). Praktyczne rozwiązania w działalności e-commerce. Marketing i Rynek, 27(11), 29–35. https://doi.org/10.33226/1231-7853.2020.11.4
Gregor, B., & Stawiszyński, M. (2003). Handel elektroniczny w Polsce – stan obecny i perspektywy rozwoju. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica, 168, 123–143.
Kawa, M., & Dziura, D. (2022). Tendencje rozwoju handlu elektronicznego. Przedsiębiorczość – Edukacja, 18(1), 41–49. https://doi.org/10.24917/20833296.181.4
Kleszcz, A., & Nowak, E. (2020). Konkurencyjność krajów Unii Europejskiej ze względu na poziom cyfryzacji. Wiadomości Statystyczne, 65(5), 27–44. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1331
Konopielko, Ł., Wołoszyn, M., & Wytrębowicz, J. (2016). Handel elektroniczny: Ewolucja i perspektywy. Oficyna Wydawnicza Uczelni Łazarskiego.
Kręt, P. (2020). E-commerce w czasie pandemii COVID-19. Management and Quality – Zarządzanie i Jakość, 2(3), 48–58.
Krzak, J. (2009). Handel elektroniczny w Polsce. Studia BAS, 3(19), 143–171.
Pieczarka, K. (2020). Ekonomiczne uwarunkowania rozwoju handlu elektronicznego. In: M. Sosnowski (Ed.), Polityka gospodarcza w warunkach przemian rozwojowych (pp. 87–95). Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu.
Samuk, G., & Sidorowicz, I. (2020). Wpływ pandemii COVID-19 na zachowania konsumentów. Akademia Zarządzania, 4(3), 195–206.
Sarnowski, J., & Selera, P. (2023). Oszustwa związane z VAT z udziałem platform cyfrowych. In: E. Małecka-Ziembińska (Ed.), Oszustwa związane z VAT w dobie pandemii i cyfryzacji gospodarki (pp. 73–91). Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu.
Stecyk, A. (2009). Wykorzystanie technologii ICT w Polsce w świetle badań Światowego Forum Ekonomicznego. e-mentor, 3(30), 86–90.
Szczukocka, A. (2022). Wpływ pandemii na rozwój handlu elektronicznego. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica, 2(359), 1–20. https://doi.org/10.18778/0208-6018.359.01
Szpilko, D., Bazydło, D., & Bondar, E. (2021). Wpływ pandemii COVID-19 na zakres i jakość usług kurierskich. Wyniki badań wstępnych. Marketing i Rynek, 28(5), 11–22. https://doi.org/10.33226/1231-7853.2021.5.2
Tarasiuk, W., & Dłużniewska, J. (2021). Wpływ pandemii COVID-19 na rozwój sektora e-commerce w Polsce. Akademia Zarządzania, 5(2), 198–210.
Wielki, J. (2000). Elektroniczny marketing przez Internet: Reengineering procesu marketingowego. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Yarovaya, L., Matkovskyy, R., & Jalan, A. (2022). The COVID-19 black swan crisis: Reaction and recovery of various financial markets. Research in International Business and Finance, 59, 101521. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2021.101521
Online sources
Autopay. (2023). Zastosowanie sztucznej inteligencji (AI) w e-commerce. Retrieved June 7, 2025, from: https://autopay.pl/baza-wiedzy/blog/ecommerce/zastosowanie-sztucznej-inteligencji-w-ecommerce
BZ Group. (2024). Dyrektywa DAC7 a obowiązki raportowe dla operatorów platform e-commerce. Poradnik Przedsiębiorcy. Retrieved June 7, 2025, from: https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-dyrektywa-dac7-a-obowiazki-raportowe-dla-operatorow-platform-e-commerce
BZ Group. (2025). Nowa klasyfikacja kodów PKD – co oznaczają dla przedsiębiorców? Poradnik Przedsiębiorcy. Retrieved June 7, 2025, from: https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-nowa-klasyfikacja-kodow-pkd-co-oznaczaja-dla-przedsiebiorcow
BZ Group. (2026). VAT OSS – zasady rozliczania podatku VAT w ramach pakietu e-commerce. Poradnik Przedsiębiorcy. Retrieved September 11, 2026, from: https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-vat-oss-zasady-rozliczania-podatku-vat-w-ramach-pakietu-e-commerce
Eurostat. (2023). Individuals – frequency of internet use. Retrieved June 7, 2025, from: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_ci_ifp_fu/default/table?lang=en
Eurostat. (2024). Digitalisation in Europe – 2024 edition: Online shopping. Retrieved June 7, 2025, from: https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/digitalisation-2024
Jędra, I., & Chmielewski, K. (2021). Pakiet VAT e-commerce – zmiana zasad opodatkowania VAT w handlu B2C. KPMG. Retrieved June 7, 2025, from: https://kpmg.com/pl/pl/wiedza/podatki/pakiet-vat-e-commerce-zmiana-zasad-opodatkowania-vat-w-handlu-b2c.html
Słownik języka polskiego PWN. (n.d.). E-commerce. Retrieved June 7, 2025, from: https://sjp.pwn.pl
Sztykiel, M. (2024). PKD 2025 – duże zmiany dla handlu. inFakt. Retrieved June 7, 2025, from: https://www.infakt.pl/blog/pkd-2025-duze-zmiany-dla-handlu/
Taxology. (n.d.). VAT IOSS, czyli ułatwienie w rozliczeniach podatku VAT od towarów importowanych z krajów trzecich. Cross-border.pl. Retrieved September 11, 2026, from: https://cross-border.pl/regulacje-prawne/vat-ioss-czyli-ulatwienie-w-rozliczeniach-podatku-vat-od-towarow-importowanych-z-krajow-trzecich/
Uniwersytet Szczeciński https://orcid.org/0009-0009-6650-8046
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
