Hagiologia a inne dyscypliny naukowe - Werbiński, Ireneusz (Studia Nauk Teologicznych PAN, 2020)
W niniejszym artykule podjęto kwestię miejsca hagiologii wśród różnych dyscyplin naukowych. Samo słowo "hagiologia" jest nowe w polskiej i światowej literaturze teologicznej. Stąd nawet wielu teologów zdaje się czasem utożsamiać pojęcie "hagiologia" z "hagiografią". Gdy tylko zdamy sobie sprawę, że są to dwa różne pojęcia teologiczne, natychmiast nasuwa się pytanie o różnicę między nimi. Niniejsza praca jest pierwszą ilustracją ewolucji myśli – od hagiografii do hagiologii. Pojawia się pytanie o zasadność wprowadzenia pojęcia "hagiologia". Odrębność przedmiotu badań, która sama w sobie często wymaga zastosowania nowych metod, z pewnością świadczy o słuszności wprowadzenia pojęcia "hagiologia" do dotychczasowych badań hagiograficznych. W związku z tym nasuwa się kolejne pytanie: w jakim stopniu przedmiot badań hagiologii i hagiografii zbiegają się ze sobą? Jeśli świętość jako dar Boży zawsze wskazywała na człowieka, to pod pewnym względem temat hagiologii pokrywa się z tematem hagiologii. Wprowadzając dokładniejsze rozróżnienia, należy stwierdzić, że dokładne znaczenie "hagiografii" oznaczałoby popularne biografie świętych, naukowa hagiografia odnosiłaby się do biografii świętych, których życie zostało zbadane w oparciu o kryteria formalne przyjęte przez Kongregację ds. Kanonizacyjnych. Hagiologia natomiast oznaczałaby sferę wiedzy, która w sposób naukowy bada źródła i rozwija główne zagadnienia dotyczące świętości. Wydaje się, że ważniejsza różnica jest widoczna w samej metodologii badań niż w temacie hagiografii i hagiologii. Narracja popularna, często stosowana przez kronikarzy w biografiach świętych, powinna być raczej zastąpiona narracją bardziej obiektywną i naukową. Aby stworzyć narrację naukową, hagiolog powinien zdobyć wszechstronną wiedzę, obejmującą szeroki zakres tematów naukowych: Biblię, Tradycję Kościoła, hagiografię, teologię duchowości, liturgikę, historię Kościoła, psychologię itp. Dlatego niniejsze opracowanie ukazuje relacje między hagiologią a wyżej wymienionymi dziedzinami nauk teologicznych i humanistycznych. Autor ma świadomość, że związek między hagiologią a innymi dyscyplinami naukowymi jest bardzo szeroki i wymaga szerszych badań. Można powiedzieć, że artykuł stanowi niewielkie kompendium badanego tematu i wskazuje na potrzebę prowadzenia dalszych badań w tej dziedzinie.