O (bez)zasadności utrzymania odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych
Abstrakt
Niniejszy artykuł został poświęcony odrębnemu postępowaniu w sprawach gospodarczych uregulowanemu w Kodeksie postępowania cywilnego w świetle ostatnich doniesień na temat planów jego likwidacji przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego. Autor posługując się metodą dogmatyczną, podejmuje refleksje nad zasadnością pozostawienia postępowania odrębnego w kodeksie (spór o zasadność), a także przedstawia postulaty de lege ferenda do wybranych instytucji znanych z wspomnianego postępowania (spór o przepisy). Na pierwsze pytanie zostaje udzielona odpowiedź negatywna, głównie ze względu na nieefektywność odrębnego postępowania gospodarczego oraz nadmierną dywersyfikację reżimów prawnych. Autor opowiada się jednak za pozostawieniem części odrębności w sprawach gospodarczych, takich jak prekluzja z większym udziałem elementu dyskrecjonalnego czy subsydiarne dowody z zeznań świadków. Opowiada się jednocześnie przeciwko zasadzie ewentualności, a także postuluje usunięcie przepisów regulujących umowy dowodowe, wprowadzające obowiązek udokumentowania czynności dokumentem w rozumieniu Kodeksu cywilnego oraz zakazujące wytaczania powództwa wzajemnego. Autor popiera przeniesienie definicji sprawy gospodarczej do ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Mimo przedstawionych postulatów dochodzi do konkluzji, że choć główny cel przyszłych reform – usprawnienie postępowania – może zostać w pełni osiągnięty jedynie w toku zmian technologicznych i zwiększenia finansowania sądownictwa, odpowiedni kształt przepisów również przyczynia się do sprawności funkcjonowania wydziałów gospodarczych.
Słowa kluczowe:
postępowanie gospodarcze, prekluzja dowodowa, dowody, sprawy gospodarczeBibliografia
Adamski M., Koniec odrębnej procedury w sprawach gospodarczych? Nie spełniła zakładanego celu, Rzeczpospolita, 22.07.2024, https://pro.rp.pl/prawo-w-firmie/art40844841-koniec-odrebnej-procedury-w-sprawach-gospodarczych-nie-spelnila-zakladanego-celu [dostęp:
07.2025 r.].
Banachowicz J., Nowa regulacja posiedzeń zdalnych w świetle wybranych zasad postępowania cywilnego, Przegląd Prawniczy Uniwersytetu Warszawskiego 2022, t. 21, nr 1.
Chrapoński D., Odrębne postępowanie w sprawach gospodarczych – zarys regulacji, Palestra 2019, nr 11.
Cieślak S., Aksjologiczne uzasadnienie postępowań odrębnych w procesie cywilnym, Gdańskie Studia Prawnicze 2022, nr 5.
Cieślak S., Ocena aksjologiczna postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych, w: Instytucje prawa procesowego cywilnego. Stan obecny i perspektywy, red. J. Bodio, A. Jakubecki, O. Marcewicz-Kochnio, Warszawa 2025.
Draniewicz B., Piebiak Ł., Postępowania odrębne. Komentarz, Warszawa 2007.
Drapała P., Zgoda na powoływanie dowodów z opóźnieniem, Rzeczpospolita, 31.03.2006.
Dziurda M., Artykuł 4585, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. P. Rylski, A. Olaś, wyd. 3, Warszawa 2024.
Dziurda M., Grzegorczyk P., Koncentracja materiału procesowego – perspektywa legislacyjna, w: Instytucje prawa procesowego cywilnego. Stan obecny i perspektywy, red. J. Bodio, A. Jakubecki, O. Marcewicz-Kochnio, Warszawa 2025.
Dziurda M., Szrajer M., Postępowanie gospodarcze według nowych przepisów, Przegląd Prawa Handlowego 2020, nr 1.
Ereciński T., Ocena skutków nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z 4.07.2019 r., w: Praktyka wobec nowelizacji postępowania cywilnego. Konsekwencje zmian, red. M. Dziurda, T. Zembrzuski, Warszawa 2021.
Ereciński T., Weitz K., Prawda i równość stron w postępowaniu cywilnym a orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, w: Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego a Kodeks postępowania cywilnego, red. T. Ereciński, K. Weitz, Warszawa 2010.
Feliga P., Komentarz do art. 4585, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1. Art. 1–45816, red. T. Szanciło, wyd. 2, Warszawa 2023.
Feliga P., Komentarz do art. 4585, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. P. Rylski, A. Olaś, wyd. 3, Warszawa 2024.
Feliga P., Komentarz do art. 45811, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. P. Rylski, A. Olaś, wyd. 3, Warszawa 2024.
Flejszar R., Standard ochrony procesowej w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych na gruncie poprzedniego i aktualnego stanu prawnego, Gdańskie Studia Prawnicze 2023, nr 1.
Giaro M., Artykuł 458(11) KPC na tle unormowania formy czynności prawnych, Monitor Prawniczy 2021, nr 8.
Gudowski J., Komentarz do art. 4581, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1–124, t. 1, red. T. Ereciński, Warszawa 2023.
Gudowski J., Komentarz do art. 4582, w: Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian, t. 1–2, red. T. Zembrzuski, Warszawa 2020.
Jakubecki A., Czy potrzebne jest nam postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych?, Radca Prawny. Zeszyty Naukowe 2018, nr 4.
Jakubecki A., Jednolitość czy różnorodność postępowania cywilnego? Optymalny model kodeksu postępowania cywilnego, Gdańskie Studia Prawnicze 2022, nr 5.
Jakubecki A., Komentarz do art. 45811, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do wybranych przepisów nowelizacji 2019, red. A. Jakubecki, 2019 [wyd. el. LEX].
Jamróz T., Lewandowski P., Komentarz do art. 45811, w: Postępowanie cywilne po nowelizacji. Komentarz dla pełnomocników procesowych i sędziów, red. B. Karolczyk, Warszawa 2020.
Kamieński G., w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, red. E. Marszałkowska-Krześ, I. Gil, Warszawa 2025.
Karolczyk B., Nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego a prekluzja procesowa w postępowaniu zwyczajnym przed sądem pierwszej instancji, Przegląd Prawa Handlowego 2012, nr 1.
Karolczyk B., Boluk N., Szerzej o przyczynach nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego z lipca 2019 r., w: Postępowanie cywilne po nowelizacji. Komentarz dla pełnomocników procesowych i sędziów, red. B. Karolczyk, Warszawa 2020.
Kostwiński M., Czy przepisy o postępowaniu w sprawach gospodarczych powinny znaleźć zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym?, Acta Iuridica Resoviensia 2022, nr 1.
Kostwiński M., Postępowanie gospodarcze, w: System Prawa Procesowego Cywilnego, t. 2, cz. 4. Postępowanie procesowe przed sądem pierwszej instancji. Postępowania odrębne. Postępowania przyspieszone, red. S. Cieślak, Warszawa 2023.
Krziszkowska K., Zasady postępowania dowodowego w sprawach gospodarczych w świetle ostatnich nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego. Część 1, Europejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych 2024, nr 3.
Krziszkowska K., Zasady postępowania dowodowego w sprawach gospodarczych w świetle ostatnich nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego. Część 2, Europejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych 2024, nr 4.
Machnikowska A., Postępowanie w sprawach gospodarczych, w: Postępowania odrębne, red. A. Machnikowska, Warszawa 2022.
Machnikowska A., „Nie mnożyć bytów ponad potrzebę”. O władzy sędziego na przykładzie postępowań odrębnych, Gdańskie Studia Prawnicze 2022, nr 5.
Machnikowska A., Zjazd Katedr i Zakładów postępowania cywilnego (Jastrzębia Góra, 22– 25.09.2021 r.), Polski Proces Cywilny 2022, nr 2.
Manowska M., Komentarz do art. 4585, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, red. A. Adamczuk i in., 2022 [wyd. el. LEX].
Piebiak Ł., Nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego – uwagi praktyczne, cz. I, Monitor Prawniczy 2012, nr 12.
Piebiak Ł., Nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego – uwagi praktyczne, cz. II, Monitor Prawniczy 2012, nr 13.
Rutkowski M., Komentarz do art. 4585, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1. Art. 1–505(39), red. O.M. Piaskowska, Warszawa 2024.
Rylski P., Jednolitość czy dywersyfikacja postępowania cywilnego?, Gdańskie Studia Prawnicze 2023, nr 1.
Sadomski J., Kucharska A., Prekluzja procesowa w praktyce sądów gospodarczych, Prawo w Działaniu 2010, t. 7.
Skibińska A., Problematyka dowodu z zeznań świadka w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego 2020, nr 111.
Sobczak K., Odrębne procedury sądowe dla biznesu i konsumentów do likwidacji, Prawo.pl, 20.08.2024, https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/odrebne-procedury-sadowe-dla-biznesu-i-konsumentow-do-likwidacji,528570.html [dostęp: 9.07.2025 r.].
Sobczak K., Prof. Grzegorczyk: Teraz niezbędne są zmiany w procedurze cywilnej, a w przyszłości nowy kodeks, Prawo.pl, 30.05.2025, https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/nowaprocedura-cywilna-wywiad-z-profesorem-pawlem-grzegorczykiem,533180.html
[dostęp: 9.07.2025 r.].
Szanciło T., Komentarz do art. 4582, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1. Art. 1–45816, red. T. Szanciło, Warszawa 2023.
Szanciło T., Komentarz do art. 4588, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1. Art. 1–45816, red. T. Szanciło, Warszawa 2023.
Szanciło T., Komentarz do art. 45810, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 1. Art. 1–45816, red. T. Szanciło, Warszawa 2023.
Szczurowski T., Prekluzja twierdzeń i dowodów w nowym postępowaniu gospodarczym, w: Praktyka wobec nowelizacji postępowania cywilnego. Konsekwencje zmian, red. M. Dziurda, T. Zembrzuski, Warszawa 2021.
Szczurowski T., Prekluzja twierdzeń, wniosków dowodowych i zarzutów w postępowaniu gospodarczym – cz. II, Monitor Prawniczy 2009, nr 7.
Szymaniak P., Ważna część reformy K.p.c. rządu PiS z 2019 roku do kosza. Nie przyniosła rezultatów, Rzeczpospolita, 22.07.2024, https://pro.rp.pl/abc-firmy/art40843041-wazneczesc-reformy-kpc-rzadu-pis-z-2019-roku-do-kosza-nie-przyniosla-rezultatow [dostęp: 9.07.2025 r.].
Śladkowski M., Reaktywacja odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych dokonana ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. w świetle konstytucyjnej zasady prawa do sądu, Roczniki Administracji i Prawa 2021, nr 1.
Weitz K., Czy sąd pomijając twierdzenia lub dowody, wydaje postanowienie?, Polski Proces Cywilny 2012, nr 3.
Weitz K., Między systemem dyskrecjonalnej władzy sędziego a systemem prekluzji – ewolucja regulacji prawa polskiego, w: Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych, red. H. Dolecki, K. Flaga-Gieruszyńska, Warszawa 2009.
Wiśniewski T., Komentarz do art. 4582, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2. Artykuły 367–50539, red. T. Wiśniewski i in., Warszawa 2021.
Wiśniewski T., Komentarz do art. 4585, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2. Artykuły 367–50539, red. T. Wiśniewski i in., Warszawa 2021.
Wiśniewski T., Komentarz do art. 45810, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2. Artykuły 367–50539, red. T. Wiśniewski i in., Warszawa 2021.
Wiśniewski T., System postępowania sądowego w sprawach cywilnych z udziałem przedsiębiorców, w: System Prawa Handlowego, t. 7. Postępowanie sądowe w sprawach gospodarczych, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2013.
Wróblewski J., Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972.
Zakrzewski R., Orłowska J., Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce, red. A. Skowrońska, A. Tarnawa, Warszawa 2024.
Independent Scholar https://orcid.org/0009-0002-2254-807X
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor oświadcza, że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza jakichkolwiek praw osobistych lub majątkowych osób trzecich oraz, że jego prawa autorskie do utworu nie są ograniczone w zakresie objętym umową podpisywaną z Wydawcą.
Autor publikacji przenosi nieodpłatnie na Wydawcę autorskie prawa majątkowe do składanego do publikacji Utworu (artykułu) bez ograniczeń czasowych i terytorialnych na następujących polach eksploatacji:
a) wytwarzanie, utrwalanie i zwielokrotnianie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
b) wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu, oraz rozpowszechnianie w postaci otwartego dostępu, zgodnie z treścią licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowa (zwanej również jako CC BY), dostępnej pod adresem: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl;
c) włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
d) opublikowanie na stronie internetowej czasopisma, publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, oraz publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e) wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu lub innej sieci.
Przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu następuje nieodpłatnie, z chwilą podpisania umowy.
