Małżeńskie umowy majątkowe a cywilnoprawna ochrona małżonka niebędącego dłużnikiem w przypadku ogłoszenia upadłości konsumenckiej
Dariusz Skłodowski
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie , Polskahttps://orcid.org/0009-0002-7722-9922
Abstrakt
Artykuł analizuje wpływ małżeńskich umów majątkowych na cywilnoprawną ochronę małżonka niebędącego dłużnikiem w kontekście upadłości konsumenckiej, na podstawie regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Prawa upadłościowego. Celem badania jest ustalenie, jak różne ustroje majątkowe, takie jak rozszerzenie lub ograniczenie wspólności majątkowej, rozdzielność majątkowa oraz rozdzielność z wyrównaniem dorobków, wpływają na skład masy upadłości oraz zabezpieczenie interesów majątkowych małżonka niebędącego dłużnikiem. Analiza opiera się na metodzie dogmatyczno-prawnej, obejmującej interpretację przepisów, orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz piśmiennictwa. Pojawia się wniosek, iż w ustrojach wspólności majątkowej, zarówno ustawowej, jak i zmodyfikowanej umową, cały majątek wspólny wchodzi do masy upadłości, a ochrona małżonka niebędącego dłużnikiem ogranicza się do zgłoszenia wierzytelności, co w praktyce często okazuje się iluzoryczne z powodu braku pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi wierzycielami. Rozdzielność majątkowa zapewnia skuteczniejszą ochronę, pod pewnymi warunkami; w przeciwnym razie pozostaje bezskuteczna wobec masy upadłości. W świetle wyników analizy proponuje się reformę przepisów, obejmującą m.in. priorytetowe zabezpieczenie udziału małżonka niedłużnika w majątku wspólnym lub złagodzenie rygorów temporalnych, co pozwoliłoby na lepszą harmonizację prawa rodzinnego i upadłościowego, z uwzględnieniem interesów rodziny.
Słowa kluczowe:
małżeńskie umowy majątkowe, upadłość konsumencka, masa upadłości, ochrona małżonka, wspólność majątkowa, rozdzielność majątkowaBibliografia
Adamus R., Oddłużenie w upadłości konsumenckiej i układzie konsumenckim, Warszawa 2020.
Bieniek G., Umowne ustroje majątkowe, Rejent 2005, nr 9.
Chrapoński D., Komentarz do art. 62, w: Prawo upadłościowe. Komentarz, red. A. Witosz, Warszawa 2017.
Chrapoński D., Ogłoszenie upadłości a małżeńskie stosunki majątkowe upadłego, Rejent 2018, nr 11.
Grenda Ł., Masa upadłości – ustalenie składu, domniemanie przynależności i postępowanie Doradca Restrukturyzacyjny 2020, nr 2.
Gurgul S., Małżeńskie ustroje majątkowe a ogłoszenie upadłości lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego w stosunku do jednego z małżonków, Monitor Prawniczy 2016, nr 23.
Gurgul S., Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Warszawa 2018.
Ignatowicz J., Nazar M., Prawo rodzinne, Warszawa 2016.
Jakubecki A., Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Warszawa 2010.
Janda P., Prawo upadłościowe. Komentarz. Warszawa 2023.
Janda P., Status osoby trzeciej w postępowaniu upadłościowym, Prawo Spółek 2005, nr 3.
Janda P., Wyłączenie z masy upadłości – podobieństwa i różnice nowego i starego prawa upadłościowego, Prawo Spółek 2003, nr 5.
Jaślikowski M., Podstawy ogłoszenia upadłości konsumenckiej w praktyce sądów powszechnych, Prawo w Działaniu 2011, nr 10.
Jelonek-Jarco B., Uwagi o pozwaniu dłużnika i jego małżonka oraz sytuacji wierzyciela dłużnika pozostającego w związku małżeńskim, Transformacje Prawa Prywatnego 2013, nr 4.
Kosior E., (Bez)skuteczność przekształcenia małżeńskiego ustroju majątkowego w świetle prawa upadłościowego, Palestra 2011, nr 7.
Kosior E., Sytuacja prawna małżonka konsumenta w toku postępowania upadłościowego, Białostockie Studia Prawnicze 2010, z. 7.
Krawiec K., Medyński M., Małżeńskie ustroje majątkowe w przypadku ogłoszenia upadłości konsumenckiej, Monitor Prawa Bankowego 2016, nr 5.
Medyński M., Szczepkowska B., Skład masy upadłości i dopuszczalne potrącenia w postępowaniu upadłościowym konsumenta, Doradca Restrukturyzacyjny 2016, nr 4.
Ochocińska K., Uznanie rozdzielności majątkowej powstałej z mocy prawa za skuteczną w stosunku do masy upadłości, Monitor Prawniczy 2021, nr 16.
Olszewski P., Odpowiedzialność majątkowa małżonków w kontekście upadłości konsumenckiej, Młody Jurysta 2020, nr 1.
Pannert M., Prawnorodzinne a upadłościowe zasady odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania upadłego małżonka, Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 2025, nr 6.
Pasek A., Wpływ ogłoszenia upadłości na stosunki majątkowe małżeńskie upadłego, w: Prawo wobec wyzwań współczesności. Wybrane problemy teoretycznoprawne i dogmatycznoprawne, red. J. Helios, W. Jedlecka, A. Kwieciński, Wrocław 2019.
Pisuliński J., O potrzebie reformy przepisów regulujących stosunki majątkowe między małżonkami, Transformacje Prawa Prywatnego 2012, nr 2.
Pokora A., Odpowiedzialność majątkowa małżonków i przymusowe dochodzenie od nich roszczeń, Warszawa 2014.
Skowrońska-Bocian E., Komentarz do art. 49, w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. J. Wierciński, 2914 [wyd. el. LEX].
Sobota A., Porzycki M., Upadłość konsumencka małżonków – wady obecnego stanu prawnego i możliwe sposoby ich usunięcia, Doradca Restrukturyzacyjny 2017, nr 1.
Sokołowski T., Komentarz do art. 51, w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. H. Dolecki, T. Sokołowski, Warszawa 2010.
Uliasz M., Nowe prawo upadłościowe i naprawcze – wpływ ogłoszenia upadłości na stosunki majątkowe małżeńskie upadłego, Monitor Prawniczy 2003, nr 11.
Zachmielewska O., Upadłość konsumencka w świetle domniemania racjonalności ustawodawcy, Państwo i Prawo 2001, z. 11.
Zimmerman P., Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Warszawa 2024.
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie https://orcid.org/0009-0002-7722-9922
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor oświadcza, że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza jakichkolwiek praw osobistych lub majątkowych osób trzecich oraz, że jego prawa autorskie do utworu nie są ograniczone w zakresie objętym umową podpisywaną z Wydawcą.
Autor publikacji przenosi nieodpłatnie na Wydawcę autorskie prawa majątkowe do składanego do publikacji Utworu (artykułu) bez ograniczeń czasowych i terytorialnych na następujących polach eksploatacji:
a) wytwarzanie, utrwalanie i zwielokrotnianie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
b) wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu, oraz rozpowszechnianie w postaci otwartego dostępu, zgodnie z treścią licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowa (zwanej również jako CC BY), dostępnej pod adresem: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl;
c) włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
d) opublikowanie na stronie internetowej czasopisma, publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, oraz publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e) wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu lub innej sieci.
Przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu następuje nieodpłatnie, z chwilą podpisania umowy.
