Zróżnicowanie statusu prawnego pacjenta z orzeczoną niepełnosprawnością i pacjenta, którego stan zdrowia kwalifikuje do uzyskania orzeczenia

Bartosz Ziarnik

Abstrakt

W artykule przeprowadzono dogmatycznoprawną analizę statusu pacjenta w okresie oczekiwania na pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności, identyfikując lukę prawną, która narusza konstytucyjne prawa i prowadzi do systemowego nierównego traktowania. Kluczowy problem, określany jako „luka w prawach” (rights gap), polega na tym, że pacjent, mimo obiektywnego stanu zdrowia uzasadniającego szczególne potrzeby, jest formalnie pozbawiony kluczowych uprawnień, takich jak prawo do świadczeń poza kolejnością, dostęp do specjalistów bez skierowania czy zaopatrzenie w wyroby medyczne na preferencyjnych zasadach. Przyczyną tej sytuacji jest konstytutywny charakter orzeczenia, które działa prawnie dopiero od momentu wydania (ex nunc), przez co wielomiesięczna procedura administracyjna staje się barierą w dostępie do opieki. Autor dowodzi, że takie zróżnicowanie statusu pacjentów jest niezgodne z wzorcami konstytucyjnymi. Narusza przede wszystkim zasadę równości (art. 32 Konstytucji RP), tworząc dwie grupy pacjentów w tej samej sytuacji zdrowotnej, których status różnicuje jedynie czynnik proceduralny – posiadanie dokumentu. Ponadto obowiązek państwa zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej osobom z niepełnosprawnościami (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP) staje się iluzoryczny, gdyż formalizm prawny niweczy realizację tego prawa w okresie, gdy jest ono najbardziej potrzebne. Krytycznej ocenie poddano również nowelizację z lipca 2024 r. (art. 6bb ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych), która wprowadziła mechanizm ciągłości praw, ale wyłącznie dla osób ubiegających się o kolejne orzeczenie. W ocenie autora ta interwencja, choć słuszna, paradoksalnie pogłębiła dysproporcje, sankcjonując istnienie dwóch różnych standardów ochrony. W artykule sformułowano konkretne propozycje legislacyjne (de lege ferenda) zmierzające do zlikwidowania zidentyfikowanej luki. Głównym postulatem jest nadanie orzeczeniu o niepełnosprawności skutków prawnych wstecz od dnia złożenia wniosku (ex tunc), co zrównałoby sytuację prawną pacjenta z jego stanem faktycznym. Jako rozwiązania alternatywne proponuje się wprowadzenie „tymczasowego zaświadczenia”, które gwarantowałoby dostęp do świadczeń na czas trwania postępowania, lub rozszerzenie działania art. 6bb ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych na wszystkie osoby oczekujące na decyzję.