Antropologiczne i teologiczne podstawy prawa kanonicznego w kontekście problemu ekologicznego
Adam Jaszcz
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-2282-1523
Abstrakt
Artykuł analizuje możliwość włączenia zagadnień ekologicznych do porządku prawa kanonicznego. Przedmiotem badań jest relacja między ideami konstytutywnymi prawa kościelnego a współczesnym wyzwaniem ochrony środowiska. Celem jest wykazanie, że troska o stworzenie nie jest obca misji Kościoła, lecz wynika z jego doktryny i zasad prawnych. Autor zastosował analizę dogmatyczno-prawną, opierając się na źródłach prawa kanonicznego, dokumentach Kościoła (m.in. Laudato si’) oraz literaturze teologiczno-prawnej. Badanie obejmuje cztery kluczowe płaszczyzny: prawo naturalne, antropologię chrześcijańską, zasadę salus animarum oraz sprawiedliwość. Wyniki wskazują, że prawo naturalne, jako fundament prawa kanonicznego, implikuje obowiązek ochrony środowiska, gdyż troska o życie i jego otoczenie jest moralnym imperatywem. Antropologia chrześcijańska ukazuje człowieka jako odpowiedzialnego zarządcę stworzenia, co potwierdza nauczanie papieży. Zasada „zbawienie dusz najwyższym prawem” nie wyklucza działań ekologicznych, lecz je wspiera, ponieważ degradacja środowiska zagraża integralnemu dobru człowieka. Wreszcie sprawiedliwość w ujęciu kanonicznym obejmuje wymiar ekologiczny, gdyż niszczenie przyrody uderza w ubogich i rodzi grzech strukturalny. Autor konkluduje, że prawo kanoniczne powinno uwzględnić regulacje proekologiczne de lege ferenda, np. w zakresie zarządzania dobrami kościelnymi i edukacji wiernych. Troska o środowisko jawi się jako integralny element misji Kościoła, służący zbawieniu człowieka w jego pełnym wymiarze.
Słowa kluczowe:
prawo kanoniczne, problem ekologiczny, prawo naturalne, antropologia chrześcijańska, salus animarum, sprawiedliwośćBibliografia
Barth G., Zbawienie – uwolnienie – uzdrowienie, Studia Teologii Dogmatycznej 2017, t. 3, DOI: 10.15290/std.2017.03.02. (Crossref)
Bronk K., Papież: przyczyną kryzysu ekologicznego jest grzech, Vatican News, 9.07.2025, https:// www.vaticannews.va/pl/papiez/news/2025-07/papiez-przyczyna-kryzysu-ekologicznego-jest-grzech.html [dostęp: 30.12.2025 r.].
D’Avack P.A., Corso di Diritto Canonico, t. 1. Introduzione sistematica al Diritto della Chiesa, Milano 1956.
Fedele P., Diritto divino e diritto umano nella vita della Chiesa, w: La Chiesa dopo il Concilio. Atti del Congresso internazionale di diritto canonico, Roma 14–19 gennaio 1970, t. 1, Milano 1972.
Grocholewski Z., Specyfika prawa Kościoła katolickiego. Referat wygłoszony z okazji otrzymania tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu dnia 7 maja 2004 r., Poznańskie Studia Teologiczne 2004, t. 17.
Hervada J., Introducción al estudio del Derecho Canónico, Pamplona 2007.
Hervada J., Introducción crítica al derecho natural, Pamplona 2011.
Kasprzak S., Teologiczny charakter prawa kanonicznego i jego porządkująca rola w społeczności Kościoła, Roczniki Nauk Prawnych 2005, t. 15, nr 2.
Korzeniowski P., Zasady prawne ochrony środowiska, Łódź 2010. (Crossref)
Kroczek P., Encyklika Franciszka „Laudato si’” w perspektywie prawnej, Studia Oecumenica 2015, t. 15. (Crossref)
Kroczek P., Ius sequitur vitam, czyli o niektórych czynnikach zmian w prawie, Studia Socialia Cracoviensia 2014, t. 6, nr 2, DOI: 10.15633/ssc.782. (Crossref)
Krukowski J., Prawo naturalne jako źródło prawa kanonicznego, Roczniki Nauk Społecznych 1978, t. 6.
Kudasiewicz J., Teologia zbawienia w nauczaniu Jana Pawła II, Verbum Vitae 2002, t. 1, DOI: 10.31743/vv.1325. (Crossref)
Lombardía P., Sobre las características peculiares del ordenamiento canónico, Temis 1959, t. 5.
Rahner K., Corso fondamentale sulla fede. Introduzione al concetto di cristianesimo, versione integrale dal tedesco di C. Danna, Alba 1977.
Viladrich P.J., Derecho y pastoral. La Justicia y la función del Derecho Canónico en la edificación de la Iglesia, Ius Canonicum 1973, t. 13, nr 26. (Crossref)
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0003-2282-1523
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor oświadcza, że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza jakichkolwiek praw osobistych lub majątkowych osób trzecich oraz, że jego prawa autorskie do utworu nie są ograniczone w zakresie objętym umową podpisywaną z Wydawcą.
Autor publikacji przenosi nieodpłatnie na Wydawcę autorskie prawa majątkowe do składanego do publikacji Utworu (artykułu) bez ograniczeń czasowych i terytorialnych na następujących polach eksploatacji:
a) wytwarzanie, utrwalanie i zwielokrotnianie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
b) wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu, oraz rozpowszechnianie w postaci otwartego dostępu, zgodnie z treścią licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowa (zwanej również jako CC BY), dostępnej pod adresem: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl;
c) włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
d) opublikowanie na stronie internetowej czasopisma, publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, oraz publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e) wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu lub innej sieci.
Przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu następuje nieodpłatnie, z chwilą podpisania umowy.
