Parentyfikacja. Relacje międzypokoleniowe w procesach małżeńskich
Grzegorz Bzdyrak
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0003-1751-4318
Kuncewicz Dorota
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-9717-7333
Dariusz Kuncewicz
Uniwerytet Rzeszowski , Polskahttps://orcid.org/0000-0002-7298-0867
Tomasz Lisiecki
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0000-0001-6329-194X
Abstrakt
W artykule przeanalizowano sposób, w jaki zjawisko parentyfikacji funkcjonuje w praktyce orzeczniczej sądów kościelnych, w szczególności w opiniach biegłych sądowych psychologów sporządzanych na potrzeby procesów o stwierdzenie nieważności małżeństwa z przyczyn niezdolności, o których mowa w kan. 1095 § 2–3 Kodeksu Prawa Kanonicznego. Celem badań było ustalenie, czy odwołania do parentyfikacji są w tych opiniach wystarczająco zweryfikowane i metodologicznie uzasadnione oraz czy spełniają one kryteria parentyfikacji destrukcyjnej, mogącej mieć znaczenie dla oceny zdolności do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich. Badania miały charakter jakościowy. Na ich potrzeby przeanalizowano akta czterech losowo wybranych spraw o stwierdzenie nieważności małżeństwa, w których biegli explicite wskazywali na parentyfikację jako element uzasadniający diagnozę niedojrzałości emocjonalnej lub osobowościowej. Analizę osadzono w kontekście antropologii chrześcijańskiej, uwzględniając normatywny porządek relacji rodzic–dziecko, wynikający z nauczania Kościoła katolickiego, oraz aktualną wiedzę psychologiczną. Uzyskane wyniki pozwalają stwierdzić, że we wszystkich badanych sprawach parentyfikacja miała charakter hipotezy opartej na obecności czynników ryzyka, jednak nie została dostatecznie zweryfikowana pod kątem jej długotrwałości, ciągłości, wpływu na realizację zadań rozwojowych ani obecności czynników ochronnych. Autorzy konkludują, że w praktyce biegłych pojęcie parentyfikacji bywa stosowane w sposób uproszczony i wymaga bardziej rygorystycznego, krytycznego wykorzystania w procesach małżeńskich.
Słowa kluczowe:
parentyfikacja, proces o nieważność małżeństwa, sędzia kościelny, peritus peritorum, biegły sądowyBibliografia
Böszörményi-Nagy G., Spark I.B., Invisible Loyalties: Reciprocity in Intergenerational Family Therapy, New York 1973.
Brzezińska-Gębicka A., Przywilej czy prawo? O statusie zabawy swobodnej w kontekście współczesnych tendencji rodzicielskich i zjawiska projektowania dzieciństwa, Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce 2019, t. 14, nr 1 (51). (Crossref)
Bzdyrak G., The Status and Duties of Ecclesiastical Judges in Cases Concerning the Nullity of Marriage, Religions 2023, nr 14 (6), artykuł 691. (Crossref)
Earley L., Cushway D., The Parentified Child, Clinical Child Psychology and Psychiatry 2002, nr 7 (2). (Crossref)
Góralski W., Iustitia cernitur in suo cuique tribuendo (D. 1,1,10 – Ulpianus). Wybrane wyroki Trybunału Roty Rzymskiej z lat 2017–2024 w sprawach nullitatis matrimonii, Płock 2025.
Jurkovic G.J., Lost Childhoods. The Plight of the Parentified Child, New York 1997.
Kodeks Prawa Kanonicznego. Komentarz. Powszechne i partykularne ustawodawstwo Kościoła katolickiego. Podstawowe akty polskiego prawa wyznaniowego, red. P. Majer, wyd. 2, Warszawa 2023.
Publicewicz A., Oleszkowicz A., Doświadczenie parentyfikacji a poczucie tożsamości w okresie wczesnej dorosłości, Psychologia Rozwojowa 2020, nr 25 (1). (Crossref)
Rozkrut T., Tytuł VI. Dowody, w: Komentarz do Instrukcji procesowej „Dignitas connubii”, red. T. Rozkrut, Sandomierz 2007.
Schier K., Dorosłe dzieci. Psychologiczna problematyka odwrócenia ról w rodzinie, Warszawa 2015.
Schier K., Herke M., Nickel R., Egle U.T., Hardt J., Long-Term Sequelae of Emotional Parentification: A Cross-Validation Study Using Sequences of Regressions, Journal of Child and Family Studies 2015, nr 24 (5). (Crossref)
Szymanik-Kostrzewska A., Dziecko jako projekt rodzicielski? Przekonania matek na temat wychowania i ich percepcja zachowań dziecka, Warszawa 2016.
Trempała J., Obsesyjna miłość rodziców do dziecka. Przyczynek do dyskusji, Roczniki Naukowe WSIiE TWP w Olsztynie 2010, nr 1–2.
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II https://orcid.org/0000-0003-1751-4318
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor oświadcza, że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza jakichkolwiek praw osobistych lub majątkowych osób trzecich oraz, że jego prawa autorskie do utworu nie są ograniczone w zakresie objętym umową podpisywaną z Wydawcą.
Autor publikacji przenosi nieodpłatnie na Wydawcę autorskie prawa majątkowe do składanego do publikacji Utworu (artykułu) bez ograniczeń czasowych i terytorialnych na następujących polach eksploatacji:
a) wytwarzanie, utrwalanie i zwielokrotnianie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
b) wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu, oraz rozpowszechnianie w postaci otwartego dostępu, zgodnie z treścią licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 4.0 Międzynarodowa (zwanej również jako CC BY), dostępnej pod adresem: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl;
c) włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
d) opublikowanie na stronie internetowej czasopisma, publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, oraz publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e) wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu lub innej sieci.
Przeniesienie autorskich praw majątkowych do utworu następuje nieodpłatnie, z chwilą podpisania umowy.
