Studia Prawnicze KUL

Historia i rozwój rynku energetycznego w kierunku nowego modelu w Polsce

Marcin Gronowski — 2026-03-31

Rynek energetyczny stanowiący kluczowy element regulacji państwa i jego funkcjonowania gospodarczego ulegał zmianom w perspektywie historycznej, które oddziałują nadal z uwagi na dynamikę sektora energetycznego. Z tego względu przedstawiono historię rynku energetycznego w Polsce począwszy od pierwszych norm prawnych dotyczących uregulowania podstaw obrotu energią elektryczną, poprzez zmiany ustrojowe i elektryfikację państwa, po liberalizację oraz kwestie związane z transformacją energetyczną. Poprzedzono to wyjaśnieniami terminologicznymi, które w dalszej części pozwoliły na zobrazowanie rozwoju kształtowania się rynku energetycznego jako stale ewoluującego aż do współczesnego modelu, który charakteryzuje dwutowarowość. Celem pracy jest przedstawienie procesów wpływających na zmienność rynku energetycznego oraz zarysowanie perspektyw jego dalszego modelu. Dokonana analiza umożliwiła ukazanie rynku energii i rynku mocy jako dopełniających się (mimo zasadniczych różnic) czynników rynku energetycznego wraz z postulatami dokonania zmian prawnych. Problemem badawczym opracowania jest zagadnienie nieodpowiedniego podejścia prawodawczego do kształtującego się modelu rynku energetycznego, łączącego złożoność rynków energii i mocy. Posłużono się metodami historyczno- i dogmatycznoprawną w zakresie analizy ewolucji przepisów i aktów prawnych, metodą teoretycznoprawną w obszarze analizy norm prawnych oraz ich znaczenia dla omawianego zagadnienia, a także uzupełniająco metodą funkcjonalną celem poddania ocenie prawodawstwa oraz wystąpienia z postulatami zmian.

Znaczenie trybu z art. 37 K.p.k. w kontekście trudności organizacyjno-kadrowych sądu i kształtowania składu orzekającego. Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2024 r., III KO 89/24

Tymon Markiewicz — 2026-03-31

Glosa analizuje postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2024 r., III KO 89/24, dotyczące wniosku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie o przekazanie sprawy innemu sądowi w trybie art. 37 § 1 K.p.k. Wniosek motywowano trudnościami organizacyjnymi i kadrowymi związanymi z orzekaniem przez sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej, co rodziło obawę uchylenia wyroku przez Sąd Najwyższy z uwagi na nienależytą obsadę sądu (art. 439 § 1 pkt 2 K.p.k.). Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku, uznając, że trudności organizacyjne (w tym kadrowe) co do zasady nie stanowią podstawy do przekazania sprawy w trybie art. 37 K.p.k. Wskazał, że problemy te powinny być rozwiązywane przez inne podmioty, a tryb ten nie służy rozwiązywaniu bieżących kwestii organizacyjnych. Autor glosy aprobuje to stanowisko, podkreślając, że dobro wymiaru sprawiedliwości nie obejmuje szeroko rozumianych trudności organizacyjnych, w tym kadrowych, a rozstrzyganie o potencjalnej nienależytej obsadzie sądu w tym trybie stanowiłoby niedopuszczalny „przedsąd”.

Ograniczenie prawa do korzystania z indywidualnych interpretacji podatkowych

Magdalena Naskręt — 2026-03-31

Regulacja umożliwiająca organowi interpretacyjnemu skorzystanie z prawa do odmowy wydania interpretacji wnioskodawcy na podstawie przypuszczenia, że zachodzi możliwość wydania w odniesieniu do elementów przedstawionych we wniosku decyzji w oparciu o klauzulę GAAR, szczególnie w ostatnim czasie stała się atrakcyjnym narzędziem w rękach organów w walce z rzekomym wzrostem zjawiska agresywnej optymalizacji podatkowej. Tymczasem wobec dostrzegalnych wad związanych czy to: z wadliwą wykładnią tejże regulacji dokonywaną przez organ interpretacyjny, obniżaniem standardu przestrzegania zasady zaufania do organów, ograniczaniem udziału podatnika w prowadzonym postępowaniu, jak również w związku z ograniczoną efektywnością dopuszczalnych środków zaskarżenia przysługujących od wydawanych rozstrzygnięć – postępowanie w przedmiocie wydania interpretacji indywidualnej nie tylko traci na znaczeniu jako narzędzie służące kwestii zabezpieczenia transakcji gospodarczych z uwagi na obawę wejścia w długoletni spór z organami podatkowymi, lecz także rodzi uzasadnione pytania o granice jej stosowania i zasadność dalszego istnienia jako instytucji prawa podatkowego w dotychczasowym brzmieniu.

Zasada "clara non sunt interpretanda" jako przejaw myślenia heurystycznego w procesie wykładni i stosowania prawa

Paweł Ochmann — 2026-03-31

Zasada clara non sunt interpretanda wzbudza kontrowersje w polskim prawoznawstwie, czego efektem jest zaistniały spór w przedmiocie zasadności tej maksymy. W ramach żywiołowej dyskusji, jaka miała miejsce w prowadzonym w Polsce dyskursie naukowym, wysunięte zostały stanowcze argumenty krytyczne, które w skrajnej postaci całkowicie negują tę zasadę, uznając interpretację za zawsze konieczną (omnia sunt interpretanda). W pewnym stopniu występujące rozbieżności wokół zasady clara non sunt interpretanda stanowią pochodną różnych koncepcji wykładni prawa, jakie występują w polskiej jurysprudencji. Niniejszy artykuł analizuje tę zasadę w świetle wyróżnianych w psychologii heurystyk wydawania sądów. Za sprawą badań prowadzonych głównie przez Amosa Tversky’ego i Daniela Kahnemana stało się wręcz oczywiste, że myślenie heurystyczne stanowi nieodłączną część umysłowości człowieka. Tym samym może występować również w rozumowaniu prawniczym. Dlatego wartościowe może okazać się spojrzenie na zasadę clara non sunt interpretanda przez pryzmat myślenia heurystycznego. Przeprowadzony wywód dowodzi, że w pewnych przypadkach zasada ta może być zdeterminowana rozumowaniem heurystycznym.

Odpowiedzialność międzynarodowa Rosji za szkody spowodowane przymusowym przekazywaniem dzieci ukraińskich

Szymon Ratus — 2026-03-31

Przedmiotem artykułu jest analiza odpowiedzialności międzynarodowej Federacji Rosyjskiej za szkody spowodowane przymusowym przekazywaniem dzieci ukraińskich z terytoriów okupowanych w toku trwającego konfliktu zbrojnego. Celem opracowania jest ustalenie, czy opisane działania mogą zostać zakwalifikowane jako naruszenie zobowiązań prawnomiędzynarodowych państwa, w tym jako akt ludobójstwa w rozumieniu art. 2 lit. e Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 r., oraz jakie konsekwencje prawne wiążą się z przypisaniem takich działań państwu. Zastosowaną metodą badawczą jest metoda dogmatycznoprawna, polegająca na analizie norm prawa międzynarodowego publicznego, w szczególności zasad odpowiedzialności państw, uzupełniona o analizę orzecznictwa międzynarodowego i dokumentów organizacji międzynarodowych. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że przymusowe przekazywanie dzieci ukraińskich przez Federację Rosyjską stanowi poważne naruszenie prawa międzynarodowego, które może rodzić odpowiedzialność międzynarodową państwa, obejmującą obowiązek restytucji, kompensacji oraz satysfakcji. Uprawniony jest wniosek, że przy spełnieniu przesłanki szczególnego zamiaru działania te mogą potencjalnie zostać zakwalifikowane jako akt ludobójstwa, co pociąga za sobą szczególne konsekwencje prawne w świetle prawa międzynarodowego.

Wybrane problemy związane z kredytami frankowymi w świetle polskiego prawa podatkowego, orzecznictwa i interpretacji indywidualnych

Jan Sobuś — 2026-03-31

Przedmiotem artykułu są podatkowe skutki po stronie kredytobiorcy związane z unieważnieniem umowy kredytu frankowego lub zawarciem ugody z bankiem. Celem pracy jest zidentyfikowanie kluczowych problemów podatkowych wynikających z tych zdarzeń oraz znalezienie akceptowanych prawnie sposobów ich rozwiązania, a także ocena zgodności stanowisk administracji skarbowej z zasadą pewności i sprawiedliwości prawa. Wykorzystując metodę dogmatycznoprawną, autor analizuje przepisy, orzecznictwo i interpretacje podatkowe. Ustala, że kluczowe znaczenie ma rozporządzenie Ministra Finansów o zaniechaniu poboru podatku, jednak jego zastosowanie jest uwarunkowane i wymaga indywidualnej analizy. Autor podnosi problem konieczności odwrócenia ulg (odsetkowej i mieszkaniowej) przy zwrocie nadpłaconych kwot, wskazując na niekorzystną praktykę interpretacyjną, ale także na potencjalną szansę wygrania sporu z braku utrwalonego orzecznictwa. Postulaty de lege ferenda obejmują kompleksową, ustawową regulację kwestii frankowych oraz nowelizację ustawy o PIT, wprowadzającą zwolnienie z opodatkowania przychodu z umorzenia zobowiązań na skutek ugody dotyczącej umowy zawierającej klauzule abuzywne. Jako dalszy kierunek badań wskazano analizę skutków podatkowych po stronie banków.

Przebieg prac nad projektami rozporządzeń zmieniających rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (2024–2025)

Piotr Stanisz — 2026-03-31

Niniejsze opracowanie koncentruje się na przebiegu prac nad projektami rozporządzeń, wydanych przez Ministra Edukacji dnia 26 lipca 2024 r. oraz 17 stycznia 2025 r., w celu zmiany rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizacji nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. Celem analiz jest odpowiedź na pytania o przyczyny konfrontacyjnego stanowiska zajętego w tej sprawie przez przedstawicieli ministerstwa – z jednej strony, i reprezentantów kościołów i innych związków wyznaniowych – z drugiej. O ile bowiem poza dyskusją pozostaje fakt nieosiągnięcia pomiędzy nimi jakiegokolwiek porozumienia, o tyle winą za ten stan rzeczy obarczane bywają obie strony. Obok twierdzeń o rażącym niedopełnieniu obowiązków przez przedstawicieli resortu edukacji formułowane są zarzuty o brak woli współpracy i dialogu po stronie kościelnej. Przeprowadzona analiza dostępnej dokumentacji, zgromadzonej przede wszystkim na stronach Rządowego Centrum Legislacji, prowadzi do wniosku, że przedstawiciele ministerstwa od początku odrzucali potrzebę poszukiwania konsensusu z władzami kościołów i innych związków wyznaniowych, sprowadzając określony w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty wymóg działania „w porozumieniu” z nimi wyłącznie do obowiązku „zebrania informacji i wymiany poglądów o stanowiskach wszystkich kościołów i związków wyznaniowych zainteresowanych nauczaniem religii w szkołach publicznych”. W tej sytuacji nie może dziwić, że reprezentanci wspólnot religijnych koncentrowali się na krytyce ministerialnych projektów oraz kwestiach proceduralnych. Jednak zarzucanie im braku woli dialogu nie znajduje potwierdzenia w zajmowanych przez nich stanowiskach.

Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2022 r., II OSK 981/21

Sławomir Zwolak — 2026-03-30

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy kwestii dopuszczalności budowy zjazdu na drogę publiczną. Celem glosy jest analiza stanowiska Sądu w przedmiocie stwierdzenia, że przepisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie mogą decydować o zakazie budowy zjazdów, ponieważ jest to wyłączna kompetencja zarządcy drogi wynikająca z przepisów ustawowych. W związku z tym pojawia się pytanie, czy lokalizacja stałego zjazdu na drogę publiczną może naruszać postanowienia planu miejscowego. Głównym tematem badań uczyniono tezę do orzeczenia NSA, która stanowi, że kwestia dopuszczalności budowy zjazdu na drogę publiczną jest rozstrzygana w każdym indywidualnym przypadku przez zarządcę drogi publicznej. W przepisach miejscowego planu zagospodarowania nie można zawierać zakazu budowy zjazdów, gdyż prowadziłoby to do modyfikacji regulacji zawartej w ustawie. Analiza stanowiska Sądu wydaje się mieć istotne znaczenie nie tylko w praktyce organów administracji publicznej, ale w szczególności dla nauki prawa administracyjnego. Na potrzeby rozważań posłużono się metodą dogmatyczno-prawną opartą na analizie przepisów prawa z wykorzystaniem literatury przedmiotu i orzecznictwa sądowego. Z przeprowadzonej analizy stanowiska Sądu wynika, że zakazy budowy zjazdów z drogi publicznej zawarte w planie miejscowym prowadziłyby do modyfikacji uregulowań ustawowych, w tym wykraczałyby poza granicę władztwa planistycznego gminy rozumianego jako samodzielna kompetencja do ustalenia w planie miejscowym przeznaczenia oraz sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy. Ustalenia planu dotyczące warunków powiązania terenów z zewnętrznym układem komunikacyjnym nie mogą ingerować w materię ustawy o drogach publicznych, ponieważ z przepisów prawa dość jasno wynika, że do zadań zarządcy drogi należy m.in. wydawanie zezwoleń na zajęcia pasa drogowego i zjazdy z dróg oraz pobieranie opłat i kar pieniężnych, bez względu na określone wymagania wynikające z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Diariusz. Kalendarium ważniejszych wydarzeń naukowych z udziałem pracowników Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL, kwiecień - czerwiec 2025 r.

Paweł Bucoń — 2026-03-31

Bibliografia pracowników Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II za rok 2024

Milena Kloczkowska — 2026-03-31

Instytucjonalne oraz prawne wyzwania systemów emerytalnych i zabezpieczenia społecznego funkcjonariuszy celnych – analiza porównawcza Ukrainy i państw członkowskich UE

Oleksandr Cherkunov — 2026-03-31

Artykuł jest poświęcony analizie porównawczej regulacji prawnych dotyczących zabezpieczenia emerytalnego i socjalnego funkcjonariuszy służby celnej na Ukrainie oraz w państwach członkowskich UE. Celem badania jest identyfikacja luk prawnych oraz możliwości doskonalenia krajowego ustawodawstwa z uwzględnieniem najlepszych praktyk europejskich. Autor ujmuje służbę celną jako odrębną formę służby publicznej, charakteryzującą się wysokim poziomem odpowiedzialności społecznej i zawodowego ryzyka, co uzasadnia potrzebę wprowadzenia specyficznych gwarancji socjalnych. W pracy zastosowano metodę prawno-porównawczą, analizę aktów normatywnych, orzecznictwa oraz literatury naukowej. Wyniki badań wskazują na istotne różnice w systemach emerytalnych celników oraz podkreślają zalety wdrożenia wielopoziomowego modelu zabezpieczenia społecznego opartego na zasadach równowagi aktuarialnej, przejrzystości i sprawiedliwości. W konkluzji podkreślono konieczność reformy ukraińskiego systemu poprzez implementację elementów podejścia europejskiego oraz zagwarantowania odpowiedniego poziomu ochrony socjalnej pracowników służby celnej.

Znaczenie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wobec osłabienia unijnych mechanizmów ochrony prawa do azylu

Dorota Ferenc-Kopeć — 2026-03-31

Artykuł analizuje rolę Europejskiego Trybunału Praw Człowieka jako instytucji przeciwdziałającej fragmentaryzacji systemu ochrony uchodźców w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem spraw dotyczących zbiorowego wydalania cudzoziemców (push-back), detencji oraz braku dostępu do procedur azylowych. W kontekście selektywnej implementacji Wspólnego Europejskiego Systemu Azylowego (CEAS) oraz narastających napięć politycznych, Trybunał w Strasburgu pełni funkcję ostatniego gwaranta podstawowych praw cudzoziemców. Na podstawie analizy wybranych orzeczeń, m.in. w sprawach M.K. i inni przeciwko Polsce, D.A. i inni przeciwko Polsce oraz H.Q. i inni przeciwko Węgrom, wskazuje się na rosnące znaczenie normatywnego minimum wyznaczanego przez ETPC. Jednocześnie artykuł podejmuje krytyczną refleksję nad strukturalnymi ograniczeniami tej instytucji oraz możliwościami jej wzmocnienia w przyszłości. Zastosowano metodę dogmatycznoprawną, uzupełnioną analizą typu desk research.

Wpływ dotacji z budżetu państwa na Gminę Miasta Radomia

Piotr Kobylski — 2026-03-31

Niniejsze opracowanie jest poświęcone wpływowi dotacji z budżetu państwa na Gminę Miasta Radomia. Podjęty problem badawczy dotyczy znaczenia oraz kierunków dotacji budżetowych w ujęciu potrzeb finansowych, koniecznych do prawidłowej realizacji gospodarki budżetowej jednostek samorządu terytorialnego. Niezależnie od ich zróżnicowanych potrzeb wydatkowych i woli ograniczania w prowadzonej przez nich polityce udziału dochodów zewnętrznych, ustawodawca zdecydował się na pozostawienie udziału dotacji z budżetu państwa na poziomie podobnym do dotychczasowego. Celem opracowania jest wskazanie kierunku, w jakim powinna podążać polityka dotacyjna na przykładzie uchwały budżetowej Gminy Miasta Radomia.

Rola Państwowej Inspekcji Pracy w systemie prewencji przestępczości seksualnej i ochronie małoletnich

Michał Służalec — 2026-03-31

Artykuł obejmuje analizę ustawowej roli Państwowej Inspekcji Pracy jako podmiotu zobowiązanego do działań w zakresie prewencji przestępczości seksualnej oraz ochrony małoletnich. Celem pracy jest ustalenie instrumentów przysługujących PIP w obszarze realizacji założeń przeciwdziałania zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym. W artykule przeanalizowano założenia systemowe prewencji na gruncie ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich w kontekście uprawnień kontrolnych PIP. Oceniono aktualne uprawnienia PIP przy uwzględnieniu zarówno systemu prewencji przestępczości seksualnej, jak i postępowania karnego oraz kompetencji tego organu na gruncie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Przeprowadzona analiza pozwoliła na sformułowanie postulatów de lege ferenda w postaci rozszerzenia uprawnień PIP odnośnie do kontroli wprowadzenia standardów ochrony małoletnich, jak również wniosków de lege lata w zakresie uprawnienia do powiadamiania organów ścigania o naruszeniach prawa, które wykraczają poza obszar kontroli.

Dowód elektroniczny w ogólnym postępowaniu administracyjnym w Polsce i w Ukrainie

Agnieszka Ziółkowska — 2026-03-31

Artykuł jest poświęcony procesowi cyfryzacji dowodzenia w postępowaniu administracyjnym Polski i Ukrainy. Głównym celem badawczym jest rekonstrukcja istoty dokumentu elektronicznego oraz komparatywna ocena jego mocy dowodowej w procesie ustalania stanu faktycznego. Wykorzystując metodę dogmatyczno-empiryczną i prawno-porównawczą, sformułowano dwie tezy badawcze: 1) efektywność ustalania stanu faktycznego przy użyciu dowodów elektronicznych zależy od systemowej interoperacyjności usług zaufania i standardów technicznych; 2) pełne wykorzystanie dowodów elektronicznych jest determinowane poziomem kompetencji cyfrowych organów i stron, co może stanowić barierę w realizacji zasady dostępności cyfrowej organów administracji. Rozważania potwierdzają postawione tezy, dowodząc, że – mimo zasady równej mocy dowodowej – realizacja standardu dowodu elektronicznego może napotykać na bariery technologiczne i kompetencyjne. Ponadto prowadzą do wniosku, że system ukraiński wykazuje większą dynamikę w kierunku automatyzacji postępowania. W konkluzji, w odpowiedzi na postawione tezy sformułowano postulaty harmonizacji standardów międzynarodowych niezbędne dla wzajemnego uznawania dowodów w dobie integracji Ukrainy z UE, wskazano konieczność zastępowania tradycyjnej formy pisemnej trwałym nośnikiem elektronicznym oraz potrzebę systemowego wsparcia kompetencji cyfrowych pracowników organów administracji.

Modelowa ustawa UNCITRAL o zautomatyzowanym zawieraniu umów

Łukasz Dawid Dąbrowski — 2026-03-31

Sprawozdanie z XI Ogólnopolskiego Forum Sądowego „«Mitis Iudex Dominus Iesus» – dziesięciolecie reformy kanonów regulujących sprawy o orzeczenie nieważności małżeństwa”, Gródek nad Dunajcem, 9–10 czerwca 2025 r.

Malwina Kędracka — 2026-03-31

Sprawozdanie z XIII Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej pt. „Stanowienie i stosowanie prawa podatkowego w Polsce. Prawa podatnika”, Kazimierz Dolny, 6 czerwca 2025 r.

Filip Wroński — 2026-03-31

Podstawy kasacyjne w procesie cywilnym, red. M. Rzewuski, Wolters Kluwer, Warszawa 2024

Patryk Kozak — 2026-03-31

Recenzja książki: Podstawy kasacyjne w procesie cywilnym, red. M. Rzewuski, Wolters Kluwer, Warszawa 2024, ss. 310.