Studia Prawnicze KUL

Diariusz. Kalendarium ważniejszych wydarzeń naukowych z udziałem pracowników Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL styczeń–marzec 2025 r.

Paweł Bucoń — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Bibliografia pracowników naukowych Instytutu Prawa Kanonicznego z Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II za rok 2023

Leszek Adamowicz — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Political aspects of the vicesima hereditatum

Kamila Pogorzelec - Miziołek — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Vicesima hereditatum to pięcioprocentowy podatek spadkowy wprowadzony przez cesarza Oktawiana Augusta w I w. n.e., jako element reformy fiskalnej mającej wzmocni finanse pastwa po okresie kryzysów. Podatek ten obejmował zarówno majtki ziemskie, jak i inne dobra dziedziczone lub przekazywane w zapisach, także na terenach prowincjonalnych. Państwo wykorzystywało dochody z tego podatku m.in. na utrzymanie armii, administracji oraz inwestycje infrastrukturalne, co przyczyniło się do odbudowy stabilności finansowej państwa. Wymiar polityczny reformy przejawiał się w centralizacji władzy cesarskiej oraz wzroście autorytetu cesarza. Podatek był jednak źródłem napięć, szczególnie wśród arystokracji, ponieważ ingerował w tradycyjny porządek dziedziczenia. Reforma miała długofalowe konsekwencje dla struktur finansowych i społecznych Imperium Rzymskiego — zapewniając stabilne dochody państwowe i wzmacniając pozycję cesarza jako kluczowego ośrodka władzy.

Aprobująca glosa do wyroku NSA w Warszawie z dnia 16 stycznia 2025 r., II FSK 501/22

Michał Zawiślak — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Przedmiotem analizy niniejszej glosy jest zastosowanie zwolnienia z podatku dochodowego dla dochodów kościelnych osób prawnych przeznaczonych na cele religijnie użyteczne na kanwie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2025 roku, II FSK 501/22. Ponadto w opracowaniu poruszono problem ograniczenia agresywnej optymalizacji podatkowej związanej z podmiotami kościelnymi. NSA potwierdził, że zwolnienia podatkowe muszą być wykorzystywane wyłącznie do celów religijnych, a nie unikania opodatkowania. Dodatkowo NSA zaznaczył, że tylko podmioty religijne bezpośrednio zaangażowane mogą korzystać z tego zwolnienia, co podkreśla konieczność przestrzegania prawdziwego celu ustawy i zapobiegania jej nadużywaniu. W komentarzu wskazano na potrzebę głębszej refleksji nad systemem zwolnień podatkowych dla związków wyznaniowych, sugerując, że nowe rozwiązania podatkowe mogłyby zostać opracowane w ramach umów bilateralnych między państwem a związkami wyznaniowymi. Taki krok pozwoliłby lepiej dostosować zwolnienia podatkowe do współczesnych zasad prawa podatkowego.

O prawie oskarżonego do obrońcy w rzymskim procesie karnym

Andrzej Chmiel — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Niniejszy artykuł został poświęcony zagadnieniu prawa oskarżonego do ustanowienia obrońcy w rzymskim procesie karnym. Celem publikacji jest ukazanie, jak starożytni Rzymianie rozumieli najważniejsze obecnie uprawnienie procesowe oskarżonego, czyli prawo do ustanowienia obrońcy, a zwłaszcza udzielenie odpowiedzi na tak szczegółowe kwestie, jak m.in. kiedy takie prawo mu przysługiwało, mianowicie na jakim etapie procesu karnego oskarżony mógł z niego skorzystać, a także czy rzymski proces karny znał instytucję obrony obligatoryjnej. Celem niniejszego opracowania jest również ukazanie, jakie zmiany zaszły w zakresie omawianego zagadnienia w historycznym rozwoju rzymskiego procesu karnego (pomiędzy procesem zwyczajnym a nadzwyczajnym) i jakie były przyczyny owych przemian. Przedstawione w niniejszym opracowaniu badania zostały przeprowadzone przy wykorzystaniu metody historyczno-prawnej, niemniej drugą, zastosowaną równolegle, była metoda dogmatyczno-prawna. W postępowaniu przed quaestiones perpetuae pretor miał obowiązek ustanowienia obrońcy na rzecz oskarżonego, jeżeli ten ostatni nie mógł sam go sobie znaleźć i zażądałby tego, ale dopiero wówczas, kiedy reus stał się stroną procesu, czyli kiedy miało miejsce tzw. inscriptio inter reos. Prawo oskarżonego do ustanowienia obrońcy stało się zaś jego powszechną gwarancją procesową w kognicyjnym procesie karnym, a w okresie dominatu zostało przekształcone w powszechny przymus obrończy. Ponadto przyczyny tych zmian były podyktowane faktem, iż w kognicyjnym procesie karnym organ jurysdykcyjny rozstrzygający sprawę został w końcu wyposażony w prawo inicjatywy dowodowej. Z kolei fakt przekształcenia prawa oskarżonego do ustanowienia obrońcy w powszechny przymus „adwokacki” w okresie poklasycznym należy potraktować jako przejaw postępującego w okresie poklasycznym zjawiska ujednolicania reguł i zasad kognicyjnego procesu karnego, ale również jako przejaw wzmacniania gwarancji procesowych oskarżonego.

Opłata skarbowa od pełnomocnictwa dalszego (substytucyjnego) a koszty procesu (art. 98 § 1 i 3 Kodeksu postępowania cywilnego)

Kinga Dróżdż-Chmiel — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Artykuł dotyczy kosztów związanych z opłatą skarbową od dalszego pełnomocnictwa procesowego. W publikacji dąży się do wykazania, że wydatek ten powinien być – przy spełnieniu dodatkowych przesłanek – uznawany za koszt niezbędny do celowego dochodzenia praw lub obrony, niezależnie od tego, czy pokrywa go pełnomocnik główny, substytucyjny czy mandant. W przedmiotowym zakresie regulacja przepisu art. 98 § 1 i 3 K.p.c. nie jest właściwa, skoro z jednej strony umożliwia zasądzenie na rzecz wygrywającego kosztu uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, gdy płaci ją adwokat, a co najmniej w sposób niejasny reguluje sytuację, gdy opłatę tę uiszcza mandant albo pełnomocnik substytucyjny. Z tej przyczyny art. 98 K.p.c. powinien zostać znowelizowany w omawianej części tak, by bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych umożliwić zasądzanie co do zasady na rzecz strony wygrywającej postępowanie poniesionych kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (czy to głównego, czy dalszego), nawet bez względu na to, czy płaci ją mocodawca, pełnomocnik główny czy substytut, jeżeli tylko opłata ta została poniesiona w okolicznościach skutkujących przyjęcie, że był to koszt niezbędny do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony. W opracowaniu wykorzystano metodę dogmatyczno-prawna oraz analityczną. Posłużyły one do tego, by dokonać wnikliwej analizy aktualnie obowiązujących i relewantnych z punktu widzenia omawianej tematyki regulacji prawnych.

Ramy prawne i proceduralne dotyczące odszkodowań za szkody wyrządzone dzikiej przyrodzie w Republice Mołdawii – wyzwania i mechanizmy

Evghenia Gugulan, Igor Trofimov, Luminita Diaconu — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

The animal kingdom represents an essential component of ecosystems, and its destruction greatly affects the global natural balance. In the Republic of Moldova, there are animal species protected by law, and the damages caused to them could also have serious consequences on the existing biodiversity balance. The central objective of this thesis is to ascertain the legal and practical ramifications of the process for rectifying harm inflicted upon the animal kingdom within the borders of the Republic of Moldova. This subject matter is distinguished by its unique particularities when juxtaposed with the realm of civil damages. The legal framework governing this domain is characterised by its specificity, precluding the possibility of exoneration for the perpetrator, embracing objective liability principles, and establishing compensation as the sole means of redress. This legislative framework is designed to safeguard biodiversity and ecological equilibrium. The research methodology is applied to compare the legal and procedural framework for repairing damage to animals in Moldova, identify gaps and propose ways to improve legal mechanisms for protecting and compensating ecological damage. This research topic will contribute significantly to effective identification of effective mechanisms in order to prevent acts damaging the animal kingdom.

At the same time in the proposed study the authors will analyse the national regulations on the protection of the animal kingdom, and will also as well as examining the applicability of legislation in the context of procedural reparation of damage caused to the animal kingdom and wildlife components. In this context, we will provide a comprehensive set of proposals of de lege ferenda in order to optimise and improve the regulatory framework for the reparation of damages caused to the animal kingdom.

Wyzwania, trudności i dokonania Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej (1919–1939) w obrębie prawa spadkowego

Grzegorz Nancka, Tomasz Adamczyk — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Celem niniejszego artykułu jest, po pierwsze, przeanalizowanie wyzwań i trudności, z jakimi borykała się Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej podczas prac nad prawem spadkowym, a po drugie przedstawienie osiągnięć Komisji w tej dziedzinie. Artykuł zawiera kompleksową analizę głównych założeń przedstawionych przez poszczególnych sprawozdawców w zakresie prawa spadkowego, z uwzględnieniem proponowanych przez nich zmian. Takie podejście pozwala na zwięzłe określenie obszarów, w których Komisja podjęła prace, a także tych, których wyniki okazały się szczególnie istotne z punktu widzenia powojennych wysiłków kodyfikacyjnych.

Prawo do uzyskania wyjaśnienia na temat procedury podejmowania decyzji w indywidualnej sprawie na podstawie art. 86 ust. 1 Aktu o sztucznej inteligencji – wybrane problemy

Krystyna Nizioł — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Celem niniejszego opracowania jest analiza i ocena regulacji odnoszących się do prawa do uzyskania wyjaśnień dotyczących procedury podejmowania decyzji w indywidualnej sprawie, zawartych w art. 86 ust. 1 Aktu o sztucznej inteligencji (AIA). Na wstępie przeanalizowano również art. 22 ust. 1 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), aby następnie ustalić, jaka jest wzajemna zależność między tymi dwoma przepisami. Umożliwiło to ponadto zidentyfikowanie potencjalnego ryzyka związanego z korzystaniem z prawa ustanowionego w art. 86 ust. 1 RODO. Przeprowadzona analiza pozwoliła na sformułowanie wniosków końcowych, z których wynika między innymi, że zakres podmiotowy i przedmiotowy art. 86 ust. 1 AIA jest szerszy niż art. 22 ust. 1 RODO, jak również, że konsekwencje poszczególnych decyzji uzasadniających zastosowanie art. 86 ust. 1 AIA są na tyle szerokie, iż w praktyce mogą mieć zastosowanie do decyzji całkowicie lub częściowo zautomatyzowanych, wydanych z wykorzystaniem systemu AI wysokiego ryzyka. W artykule zastosowano metodę prawno-porównawczą.

Profesor Leon Piniński o projekcie prawa małżeńskiego z 1929 r.

Renata Świrgoń-Skok — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

W niniejszym opracowaniu zostały omówione zagadnienia związane z problemem unifikacji polskiego prawa rodzinnego po 1918 r., ze szczególnym uwzględnieniem prawa małżeńskiego, które budziło wówczas wielkie emocje w polskim społeczeństwie. Skupiono się na dyskusji wokół projektu osobowego prawa małżeńskiego opracowanego przez prof. K. Lutostańskiego w 1929 r. W 1931 r. Związek Polskiej Inteligencji Katolickiej przeprowadził ankietę w sprawie wspomnianego projektu, w której udział wzięło 11 wybitnych przedstawicieli życia społecznego i środowiska naukowego okresu międzywojennego, w tym prof. Leon Piniński. W artykule szczególną uwagę zwrócono na stanowisko prof. Leona hr. Pinińskiego w sprawie osobowego prawa małżeńskiego, jako że on również zabrał głos w polemice toczącej się nad rozwiązaniami przyjętymi w projekcie.

Tajemnica zawodowa przedstawicieli prawniczych i ekonomicznych zawodów zaufania publicznego w wybranych orzeczeniach polskiego Trybunału Konstytucyjnego

Rafał Wojciechowski — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Analiza wybranych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego pozwoliła autorowi na postawienie tezy, że tajemnica zawodowa nie stanowi samodzielnej wartości konstytucyjnej. Jej przestrzeganie przyczynia się jednak do ochrony wartości konstytucyjnych, takich jak prawo do prywatności, tajemnica komunikowania się i autonomia informacyjna. Jej treść i zakres kształtuje ustawodawca, który dysponuje szeroką swobodą regulacyjną, ograniczoną koniecznością poszanowania nadrzędnych norm konstytucyjnych. W artykule wykazano, że ograniczenia tajemnicy zawodowej muszą spełniać wymogi jasności i proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), a także podlegać ocenie pod kątem ochrony innych dóbr konstytucyjnych, zwłaszcza prawa do prywatności (art. 47), tajemnicy komunikowania się (art. 49) i autonomii informacyjnej jednostki (art. 51 ust. 2). Tajemnica zawodowa pełni zatem istotną rolę w budowaniu zaufania obywateli do państwa i prawa oraz w zapewnieniu prawidłowego wykonywania zadań przez zawody zaufania publicznego w demokratycznym państwie prawnym.

Dopuszczalność wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję wydaną przez organ w pierwszej instancji

Przemysław Zdyb — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Niniejszy artykuł przedstawia zagadnienia dotyczące konieczności uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie w celu skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Opracowanie koncentruje się na udzieleniu odpowiedzi na następujące pytanie: czy i w jakich sytuacjach dopuszczalne jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego na decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji. Zwrócono również uwagę na kwestię konsekwencji prawnych błędnego zakwalifikowania pisma przez organ wydający decyzję oraz organ odwoławczy jako odwołanie lub skargę, a także rozstrzygnięcia sądu administracyjnego, jakie powinny zapaść w zależności od danego przypadku. W artykule posłużono się metodą dogmatyczno-prawną oraz studium przypadku. Po przeprowadzonej analizie stwierdzono, że przepisy zezwalające na możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji organu pierwszej instancji – bez konieczności wyczerpania przysługujących stronie środków zaskarżenia – są dopuszczalne, lecz stanowią wyjątek od konstytucyjnej zasady dwuintsancyjności, a zatem należy je interpretować w sposób ścisły.

13 Seminarium Naukowe Katedry Postępowania Cywilnego KUL, Bukareszt, 14 czerwca 2025 r.

Patryk Kozak — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Deklaracja praw człowieka dla państw członkowskich Rady Współpracy Państw Arabskich Zatoki (GCC) przyjęta przez wysoką radę podczas trzydziestej piątej sesji w Doha w dniu 9 grudnia 2014 r.

Andrzej Pogłódek — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Joanna Kulawiak-Cyrankowska, Utilitas a interpretacja prawa rzymskich jurystów, Potsdamer altertumswissenschaftliche Beiträge 88, Franz Steiner Verlag GmbH

Krzysztof Amielańczyk — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Recenzja książki: Joanna Kulawiak-Cyrankowska, Utilitas in Roman Jurists’ Legal Interpretation, Potsdamer altertumswissenschaftliche Beiträge 88, Franz Steiner Verlag GmbH, Stuttgart 2025, ss. 263.

Krzyżowanie się środków nadzoru judykacyjnego i nadzoru pozajudykacyjnego nad działalnością komorników sądowych

Katarzyna Woch — Mon, 22 Dec 2025 00:00:00 +0100

Artykuł jest poświęcony problematyce związanej z nadzorem nad działalnością komorników sądowych, w szczególności z nadzorem judykacyjnym i nadzorem administracyjnym, oraz kwestią wzajemnych powiązań między wymienionymi rodzajami nadzoru. Ochrona praw uczestników postępowania egzekucyjnego w ramach nadzoru merytorycznego jest możliwa nie tylko dzięki stosownym środkom zaskarżenia, lecz także dzięki wprowadzeniu stałego nadzoru sądowego sprawowanego z urzędu, o którym mowa w art. 759 § 2 k.p.c. Uprawnienia prezesa sądu rejonowego, przy którym komornik działa – w ramach nadzoru administracyjnego – obejmują m.in. zawiadamianie sądu o potrzebie wydania komornikowi zarządzeń w trybie art. 759 § 2 k.p.c., jak i badanie prawidłowości realizacji zarządzeń sądu wydanych w trybie art. 759 § 2 k.p.c. Już zatem nawet pobieżna analiza przepisów regulujących instytucję nadzoru nad działalnością komorników sądowych prowadzi do wniosku, że środki nadzoru judykacyjnego i pozajudykacyjnego mogą się ze sobą krzyżować. Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie o możliwość wyznaczenia granicy, która przeciwdziałałaby wkroczeniu nadzoru administracyjnego w działania wchodzące w zakres nadzoru judykacyjnego. Przedstawione w artykule rozważania prowadzone są na podstawie lektury monografii M. Dziewulskiej, dotyczącej tej właśnie tematyki.