Wyjątkowość wspólnoty eucharystycznej wobec innych wspólnot w teologii Raymunda Schwagera w kontekście teorii mimetycznej René Girarda
Adam Pendel
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0009-0002-2951-4614
Abstrakt
Artykuł analizuje wyjątkowość wspólnoty eucharystycznej w teologii Raymunda Schwagera w kontekście teorii mimetycznej René Girarda. Analiza ma następującą strukturę: w pierwszej części przedstawiono zasadnicze elementy koncepcji René Girarda, zwłaszcza pragnienie mimetyczne i mechanizm kozła ofiarnego jako źródło porządku społecznego; następnie omówiono ich recepcję i rozwinięcie w teologii Raymunda Schwagera; wreszcie ukazano wyjątkowość wspólnoty eucharystycznej na tle wspólnot konstytuowanych przez przemoc ofiarniczą. Zastosowano metodę analizy porównawczej oraz interpretacji teologiczno-antropologicznej. W wyniku przeprowadzonych badań wykazano, że Eucharystia nie podtrzymuje logiki przemocy ofiarniczej, lecz ją ujawnia i przekracza: wspólnota powstaje nie przez wykluczenie ofiary, ale przez uznanie własnej winy i przyjęcie daru pojednania. W ten sposób, według Raymunda Schwagera, Eucharystia stanowi radykalnie odmienny model wspólnoty, który przekracza logikę przemocy i mimetycznej rywalizacji.
Słowa kluczowe:
teoria mimetyczna, mechanizm kozła ofiarnego, ofiara, przezwyciężenie przemocy, René Girard, Raymund SchwagerBibliografia
Auf dem Weg zur Neubewertung der Tradition. Die Theologie von Raymund Schwager und sein neu erschlossener Nachlass, red. M. Moosbrugger, J. Niewiadomski, Freiburg im Breisgau 2015.
Budzik S., Teologia a obraz człowieka na podstawie antropologii René Girarda, w: Obrazy świata w teologii i naukach przyrodniczych, red. M. Heller, S. Budzik, S. Wszołek, Tarnów 1996, s. 227–252.
Budzik S., Dramat odkupienia. Kategorie dramatyczne w teologii na przykładzie R. Girarda, H.U. von Balthasara i R. Schwagera, Tarnów 1997.
Das Drama der Freiheit im Disput: die Kerngedanken der Theologie Raymund Schwagers, red. J. Niewiadomski, Freiburg im Breisgau–Basel–Wien 2017.
Girard R., Kozioł ofiarny, Łódź 1991.
Girard R., Sacrum i przemoc, Kraków 1993.
Girard R., Kłamstwo romantyczne i prawda powieściowa, Warszawa 2001.
Girard R., Widziałem szatana spadającego z nieba jak błyskawica, Warszawa 2002.
Girard R., Początki kultury, Kraków 2006. Girard R., Rzeczy ukryte od założenia świata, Kraków 2007.
Haven C.L., Evolution of Desire: A Life of René Girard, Michigan 2001.
Herzog M., Reiligionstheorie und Theologie René Girards, „Kerygma und Dogma. Zeitschrift für theologische Forschung und kirchliche Lehre” 38 (1992), s. 105–137.
Moosbrugger M., Raymund Schwager SJ (1935–2004). Theologisch denken im Drama von Glaube und Gewalt, w: Aufbruch und Widerspruch. Schweizer Theologinnen und Theologen im 20. und 21. Jahrhundert, red. A. Berlis, S. Leimgruber, M. Sallmann, Zürich 2019, s. 186–199.
Niewiadomski J., Das Drama Jesu. Raymund Schwagers Kurzformel des Glaubens, w: Vom Fluch und Segen der Sündenböcke. Raymund Schwager zum 60. Geburtstag, red. J. Niewiadomski, W. Palaver, Thaur–Wien–München 1995, s. 31–48.
Niewiadomski J., Nicht nur ein Sündenbock. Opfer und Hingabe im Licht der Dramatischen Theologie, w: »…mein Blut für Euch« Theologische Perspektiven zum Verständnis des Todes Jesu heute, red. M. Hüttenhoff, W. Kraus, K. Meyer, Göttingen 2018, s. 158–181.
Niewiadomski J., Figurationen mimetischer Rivalität in der Literatur als Anstoß für die Theologie. Assoziationen im Anschluss an das Werk eines Literaturwissenschaftlers, eines Theologen und eines Schriftstellers, w: W. Braungart, J. Jacob, J. Tück, Literatur/ Religion. Bilanz und Perspektiven eines interdisziplinären Forschungsgebietes, Stuttgart 2019, s. 197–217.
Palaver W., René Girards mimetische Theorie. Im Kontext kulturtheoretischer und gesellschaftspolitischer Fragen, Wien 2004.
Pendel A., Transformation des Alltags. Sakramentaltheologie im Blickwinkel der Innsbrucker Dramatischen Theologie, Wien 2022.
Romejko A., Transformationskraft des Opfers. Ein Beitrag zum Opferdiskurs im Umkreis der mimetischen Theorie, Gdańsk 2007.
Schwager R., Grzech pierworodny i dramat zbawienia. W kontekście ewolucji, inżynierii genetycznej i Apokalipsy, Tarnów 2002.
Schwager R., Briefwechsel mit René Girard, w: Raymund Schwager gesammelte Schriften, Band 6: Briefwechsel mit René Girard, red. N. Wandinger, K. Peter, Freiburg im Breisgau 2014, s. 45–437.
Schwager R., Das dramatische Kirchenverständnis bei Ignatius von Loyola. Historischpastoraltheologische Studie über die Stellung der Kirche in den Exerzitien und im Leben des Ignatius, w: Raymund Schwager gesammelte Schriften, red. M. Moosbrugger, t. 1: Frühe Hauptwerke, Freiburg im Breisgau 2016, s. 37–256.
Strączek B., Konwersja w kulturze przemocy. Myśl antropologiczno-etyczna René Girarda, Kraków 2019.
Vom Fluch und Segen der Sündenböcke. Raymund Schwager zum 60. Geburtstag, red. J. Niewiadomski, W. Palaver, Thaur–Wien–München 1995.
