Descensus jako zjednoczenie Chrystusa z człowiekiem u Klemensa i Orygenesa
Michał Sadownik
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II , Polskahttps://orcid.org/0009-0000-8255-5912
Abstrakt
Niniejszy artykuł bada teologiczne znaczenie descensus ad inferos w pismach Klemensa Aleksandryjskiego i Orygenesa, interpretując je jako wyraz zjednoczenia Chrystusa z ludzkością i kluczowy motyw wczesnochrześcijańskiej refleksji nad zbawieniem. Studium sytuuje aleksandryjskie rozumienie zstąpienia Chrystusa w szerszym kontekście rozwoju wczesnochrześcijańskiej soteriologii i analizuje jego związek z uniwersalnym horyzontem zbawienia, wyrażonym w artykule 22 konstytucji Gaudium et spes. Podczas gdy doktryna o zstąpieniu pierwotnie służyła potwierdzeniu zbawczego włączenia sprawiedliwych Starego Testamentu, Klemens i Orygenes rozszerzyli jej zakres teologiczny, podkreślając uniwersalny zasięg odkupieńczej obecności Chrystusa. Poprzez analizę ich pism artykuł wykazuje, że tradycja aleksandryjska pojmowała zstąpienie nie tylko jako wydarzenie w historii zbawienia, ale jako przejaw solidarności Chrystusa z całą rodziną ludzką. Pod tym względem ich refleksje wpisują się w istotne aspekty współczesnej teologii katolickiej dotyczące powszechności zbawienia i relacji między Chrystusem a ludzkością.
Słowa kluczowe:
descensus, otchłań, zjednoczenie, zbawienieBibliografia
Balthasar H.U., Teologia misterium paschalnego, tłum. E. Piotrowski, Kraków 2001.
Begasse de Dhaem A., Cristología y soteriología de Gaudium et spes 22. Un modelo de teología unificada, „Persona & Cultura” 14 (2019), s. 11–29. (Crossref)
Bendinelli G., Origene e il »descensus ad inferos«, „Divus Thomas” 104 (2001), s. 183–210.
Cantalamessa R., L’omelia »In S. Pascha« dello pseudo-Ippolito di Roma, Milano 1967.
Daley B.E., The Hope of the Early Church, Cambridge 1991.
Danielou J., Teologia judeochrześcijańska, Kraków 2002.
Fernández S., Cristo Médico, según Orígenes. La actividad médica como metáfora de la acción divina, Roma 1999.
Gounelle R., La descente du Christ aux enfers. Institutionnalisation d’une croyance, Paris 2000.
Gounelle R., La descente aux enfers et son fondement scripturaire dans le christianisme antique, w: Du Jésus des Écritures au Christ des théologiens. Les Pères de l’Église, lecteurs de la vie de Jésus, Turnhout 2023, s. 149–168. (Crossref)
Иларион (Алфеев), Христос − Победитель ада. Тема сошествия во ад в восточно − христианской традиции, Санкт-Петербург 2010.
Jan Paweł II, Encyklika „Fides et ratio”, 1998.
Jankowski A., Eschatologia biblijna Nowego Testamentu, Kraków 1987.
Klemens Aleksandrysjki, Kobierce zapisków filozoficznych dotyczących prawdziwej wiedzy, tłum. J. Niemirska-Pilczyńska, Warszawa 1994.
Ladaria L.F., Introducción a la Antropología Teológica, Navarra 1993.
Ladaria L.F., Gaudium et spes 22, Un riassunto di antropologia cristiana, http://www. firenze2015.it/wp-content/uploads/2015/07/Luis-Ladaria-Gaudium-et-Spes-22.pdf 2015 [dostęp: 26.04.2025].
Lage F., El descendimiento a los infiernos en la exégesis actual, „Revista Católica Internacional Communio” 3 (1981) 1, s. 28–39.
MacCulloch J.A., The Harrowing of Hell: A Comparative Study of an Early Christian Doctrine, Edinburgh 1930.
Nitrola A., Trattato di escatologia. Pensare la venuta del Signore, Milano 2010.
Orygenes, Dyskusja z Heraklidesem, tłum. A. Zajkowski, „Studia Theologica Varsoviensia” 5 (1967) 2, s. 129–180.
Orygenes, Homilie o Księdze Kapłańskiej, tłum. S. Kalinowski, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, t. 31, z. 2, Warszawa 1984.
Orygenes, Homilie o Księdze Wyjścia, tłum. S. Kalinowski, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, t. 31, z. 1, Warszawa 1984, s. 155−278.
Orygenes, II Homilia o I Księdze Samuela, tłum. S. Kalinowski, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, t. 30, Warszawa 1983.
Orygenes, Komentarz do Ewangelii według św. Jana, tłum. S. Kalinowski, Źródła Myśli Teologicznej, t. 27, Kraków 2005.
Orygenes, Komentarz do Listu św. Pawła do Rzymian, tłum. S. Kalinowski, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, t. 57, Warszawa 1994.
Orygenes, O święcie Paschy, tłum. S. Kalinowski, Biblioteka Ojców Kościoła, t. 3, Kraków 1993.
Orygenes, Przeciw Celsusowi, tłum. S. Kalinowski, Warszawa 1986.
Peretto E., Discesa agli inferi, [hasło] w: Dizionario patristico e di antichità cristiane, red. A. Di Berardino, t. 1, Roma 1983, s. 989.
Pietras H., Apokatástasis według Ojców Kościoła: nadzieja nawrócenia czy powszechna amnestia?, „Collectanea Theologica” 62 (1992) 3, s. 21–41.
Pietras H., Kerygmatyczna treść formuły „Zstąpił do piekieł” u pierwszych Ojców, w: Ewangelizacja w epoce patrystycznej. Zagadnienia wybrane, red. F. Drączkowski, J. Paulicki, Lublin 1994, s. 103–123.
Pietras H., Geneza Symbolu Apostolskiego, w: Symbol Apostolski w nauczaniu i sztuce Kościoła do Soboru Trydenckiego, red. R. Kanapiński, Lublin 1997, s. 62–76.
Pietras H., Początki teologii Kościoła, Kraków 2000.
Pietras H., Eschatologia Kościoła pierwszych czterech wieków, Kraków 2007.
Ratzinger J., Zmartwychwstanie i życie wieczne, tłum. J. Kobienia, w: J. Ratzinger, Opera omnia, t. X, red. K. Góźdź, M. Górecka, Lublin 2014, s. 27−257.
Ratzinger J., Komentarz do pierwszego rozdziału części pierwszej Konstytucji duszpasterskiej o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, tłum. E. Grzesiuk, w: J. Ratzinger, Opera omnia, t. VII/2, red. K. Góźdź, M. Górecka, Lublin 2016, s. 705−766.
Reicke B., The Disobedient Spirits and Christian Baptism, Eugene 2005.
Santamaría Lancho J.A., Un estudio sobre la soteriología del dogma Descensus ad inferos: 1 Pe 3,19−20a y la tradición sobre »la Predicación de Cristo en los Infiernos« [praca doktorska], Monachium, LMU 2007.
Sesboüé B., Wolinski J., Bóg Zbawienia, Kraków 1999.
Simonetti M., Studi sulla cristologia del II e III secolo, Roma 1993.
Simonetti M., Między dosłownością a alegorią, tłum. T. Skibiński, Kraków 2000.
Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym „Gaudium et spes”.
