Saint Nicholas of Myra in the Great Musical Forms of the Classicism, Romantic and First Half of the 20th Century. Outline of the Issue
Piotr Towarek
University of Warmia and Mazury in Olsztyn , Polandhttps://orcid.org/0000-0002-5809-5060
Abstract
This article attempts to present a selection of great musical forms from the Classical, Romantic and First Half of the 20th Century periods dedicated to Saint Nicholas of Myra (d. 345). We are thinking here first of all of the Classicist mass by Joseph Haydn (1772), which confirms the liturgical veneration of the saint from Myra, as well as the French comic opera (de Piis, Stapleton, 1792), regarded, albeit perhaps somewhat excessively, as an attempt to ridicule the veneration of St Nicholas. The material gathered for this study confirms, however, that this saint has become deeply rooted in the consciousness and piety of France (the sanctuary of Saint-Nicolas-de-Port in Lorraine, sculptures, church stained-glass windows), as evidenced by 19th and 20th-century oratorio and cantata compositions linked to the legend of St Nicholas, the three children and the cruel butcher (Ropartz, Massenet, Mortarieu, Sivry, Jongen, Souris), as well as instrumental works inspired by this legendary narrative (Langlais, Cochereau, Vuatz). In these works, St Nicholas is portrayed as a shepherd of the Church, a thaumaturge, and above all as a resurrector, patron of life and protector of children. This theme is taken
up and simultaneously expanded upon (drawing on the content of the Greek and Latin lives) in two important musical works from the first half of the 20th century: the Latin oratorio by Father Cesare Franco (1938) and Benjamin Britten’s famous English cantata (1948). These compositions, and in particular Britten’s work, which remains extremely popular to this day, have left a significant mark on Western musical culture, reminding us that Nicholas of Myra is: a bishop, a caring guardian of his flock, a man of prayer, a miracle-worker, a powerful intercessor with God, a model of humility and patience, and
the patron of works of mercy.
Keywords:
St. Nicholas of Myra, music, Mass, opera, cantata, oratorio, aspect hagiologyReferences
Britten B., Saint Nicolas Op. 42, Full Score, ed. P. Spicer, London 2011.
Franco Cesare. San Nicolai. Oratorio Sacro, OPAC SBN. Catalogo del Servizio Bibliotecario Nazionale, w: https://opac.sbn.it/risultati-ricerca-avanzata/-/opac-adv/detail/MSM0061513 (dostęp: 28.01.2026).
Franco C., San Nicola, Répertoire International des Sources Musicales, w: https://opac.rism.info/id/rismid/rism850657239?sid=33841916 (dostęp: 28.01.2026).
Haydn J., Missa Sancti Nicolai in G. Nikolaimesse. Hob. XXII:6. Partitur, ed. V. Kalisch, Stuttgart 1982.
Haydn J., Missa Sancti Nicolai. Nikolaimesse. Hob. XXII:6. Partitur, ed. J. Dack – M. Helms, Kassel 2002.
Iohannes Diaconus, Vita sancti Nicolai, ed. P. Corsi, „Nicoalus. Rivista di teologia ecumenico-patristica” 7/2 (1979) s. 359-380.
Jan Diakon, Żywot Świętego Mikołaja, w: T. Krynicka, Święty Mikołaj z Myr Licyjskich w świetle greckich i łacińskich źródeł starożytnych i średniowiecznych, Gdańsk 2022, s. 123-145.
Langlais J., Folkloric Suite for Organ, Chicago 1954 (wyd. II 1997).
Le Miracle de Saint Nicolas, images de Paul Claudin, 1907, Bibliothèque Diocésaine de Nancy, w: http://www.bdnancy.fr/expo/expo_nicolas.php (dostęp: 01.02.2026).
Le Saint Déniché, ou le Saint-Nicolas d’été, opéra comique, en deux actes et en vaudevilles. Représenté à Bordeaux, le 28 décembre 1792; et à Paris, sur le Théâtre du Vaudeville, le 21 Mars 1793, sł. A.P.A. de Piis, muz. E. Hus, Paris 1793, Bibliothèque nationale de France. Gallica, w: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5772229d/f2.item.texteImage (dostęp: 12.02.2026).
Massenet J., Deux Mélodies pour la jeunesse. La Légende de saint Nicolas (Gérard de Nerval), Dans ton regard (Paul Bourguignat), ed. J.C. Branger, Lyon 2024.
Mortarieu de H., Saint Nicolas: opéra comique en un acte, Paris 1873.
Piis de A., Le Saint Deniche, ou la Saint-Nicolas d’ete, opera-comique en deux actes et en vaudevilles (Ed. 1793), ed. Hachette BnF, Paris 2013.
Ropartz J.G., Le miracle de Saint Nicolas [Musique imprimée]: légende en deux parties et dix-sept tableaux, sł. R. d’Avril, Paris 1916.
Vicaire G., Le Miracle de St. Nicalas, Paris 1888, Bibliothèque nationale de France. Gallica, w: https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k54913s.texteImage (dostęp: 02.02.2026).
Symeon Metaphrastes, Vita sancti Nicolai per Metaphrasten, w: G. Anrich, Hagios Nikolaos. Der Heilige Nikolaos in der Griechischen Kirche. Texte und Untersuchungen, t. 1, Leipzig – Berlin 1913, s. 235-267.
Symeon Metafrastes, Żywot i obyczaje sławnego cudotwórcy Mikołaja, arcybiskupa Myry w prowincji licyjskiej, a także opowieść o niektórych cudach przez niego uczynionych, w: T. Krynicka, Święty Mikołaj z Myr Licyjskich w świetle greckich i łacińskich źródeł starożytnych i średniowiecznych, Gdańsk 2022, s. 53-75.
Michael Archimandrita, Vita sancti Nicolai per Michaëlem, w: G. Anrich, Hagios Nikolaos. Der Heilige Nikolaos in der Griechischen Kirche. Texte und Untersuchungen, t. 1, Leipzig – Berlin 1913, s. 113-139, tł. T. Krynicka, Michał Archimandryta, Opowieść o żywocie, obyczajach oraz niektórych cudach uczynionych przez naszego świętego ojca Mikołaja, biskupa Myr Licyjskich, w: T. Krynicka, Święty Mikołaj z Myr Licyjskich w świetle greckich i łacińskich źródeł starożytnych i średniowiecznych, Gdańsk 2022, s. 35-53.
Vuataz R., Complainte. Variation sur une mélodie populaire française. La Légende de Saint-Nicolas, Op. 118 nr 1, Roger Vuataz. MusicaNeo, w: https://roger-vuataz.musicaneo.com/sheetmusic/sm-213234_lament_for_cello_and_piano_1967_op_118.html (dostęp: 11.02.2026).
Akyürek E., Myra, the City of St Nicholas, w: En Orient et en Occident, le culte de Saint Nicolas en Europe (Xe-XXIe siècle). Actes du colloque de Lunéville et Saint-Nicolas-de-Port, 5 au 7 décembre 2013, red. V. Gazeau – C. Guyon – C. Vincent, Paris 2015, s. 21-37.
Armstrong J.I., Jospeh Haydn’s Church Music in Esterházy Religious Practice, w: Haydn, Sacred Music, and Perspectives of the Viennese Classical Triad, red. W. Reicher – M.E. Ruhling, Eisenstädter Haydn-Berichte 13, Wien 2025, s. 37-78.
Babudri F., Don Cesare Franco l’uomo, il sacerdote, l’artista, Fasano 1969.
Barocci A., Franco Cesare, Treccani. Istituto della Enciclopedia Italiana, w: https://www.treccani.it/enciclopedia/cesare-franco_(Dizionario-Biografico)/ (dostęp: 28.01.2026).
Campione A., Le culte de saint Nicolas en Angleterre, w: En Orient et en Occident, le culte de Saint Nicolas en Europe (Xe-XXIe siècle). Actes du colloque de Lunéville et Saint-Nicolas-de-Port, 5 au 7 décembre 2013, red. V. Gazeau – C. Guyon – C. Vincent, Paris 2015, s. 323-346.
Chomiński J., Forma, w: Encyklopedia muzyki, red. A. Chodkowski, Kraków 2001, s. 272-277.
Cioffari G., San Nicola e la sua basilica nel movimento ecumenico attuale, „Nicolaus. Rivista di teologia ecumenico-patristica” 35 (2008) s. 23-57.
Deuren L. van, Les oeuvres d’André Souris, „Revue Belge de Musicologie” 20 (1966) s. 15-20.
En Orient et en Occident, le culte de Saint Nicolas en Europe (Xe-XXIe siècle). Actes du colloque de Lunéville et Saint-Nicolas-de-Port, 5 au 7 décembre 2013, red. V. Gazeau – C. Guyon – C. Vincent, Paris 2015.
Fleury M., Joseph-Guy Ropartz, Le Miracle de Saint Nicolas, w: Jospeh-Guy Ropartz (1864-1955), Le Miracle de Saint Nicolas, Psaume 136, Dimanche, Nocturne, Les Vepres sonnent, wyk. Choeur Regional Vittoria d’Ile de France, Orchestre Symphonique et Lyrique de Nancy, dyr. Michel Piquemal, płyta CD, Naxos 1994.
Guyon C., Saint Nicolas, un saint de vitrail en Lorraine (XIII-XX siècle), w: En Orient et en Occident, le culte de Saint Nicolas en Europe (Xe-XXIe siècle). Actes du colloque de Lunéville et Saint-Nicolas-de-Port, 5 au 7 décembre 2013, red. V. Gazeau – C. Guyon – C. Vincent, Paris 2015, s. 385-403.
Hahn et Ropartz: „La Pastorale de Noël” et „Le Miracle de St-Nicolas”, Ad’Opera Comédie Lyrique, w: https://adopera.ch/%C3%A9v%C3%A8nement/hahn-et-ropartz-la-pastorale-de-noel-et-le-miracle-de-st-niolas/ (dostęp: 06.02.2026).
Helms M., Vorwort, w: J. Haydn, Missa Sancti Nicolai. „Nikolaimesse” Hob. XXII:6. Partitur, ed. J. Dack – M. Helms, Kassel 2002, s. III.
Host I., Britten’s ‘Saint Nicolas’, „Tempo” 10 (1948-1949) s. 23-25.
Iwańska I. , Jasność i ciemność, czyli tonacje krzyżykowe i bemolowe, „Teoria muzyki” 12 (2018) s. 105-125.
Jezierski J., Ekumeniczne znaczenie Świętego Mikołaja z Myry, w: Św. Mikołaj Biskup Myry w wierze, pobożności, teologii i sztuce – dawniej i dziś. Perspektywa uniwersalna i regionalna, red. K. Parzych-Blakiewicz, Olsztyn 2014, s. 253-259.
Kalisch V., Vorwort, w: J. Haydn, Missa Sancti Nicolai in G. Nikolaimesse. Hob. XXII:6. Partitur, ed. V. Kalisch, Stuttgart 1982, s. 3-4.
Koch J.J., Changing Liturgical Practices in the Habsburg Lands and the Impact on Haydn’s Sacres Oeuvre, w: Haydn, Sacred Music, and Perspectives of the Viennese Classical Triad, red. W. Reicher – M.E. Ruhling, Eisenstädter Haydn-Berichte 13, Wien 2025, s. 15-36.
Krynicka T., Święty Mikołaj z Myr Licyjskich w świetle greckich i łacińskich źródeł starożytnych i średniowiecznych, Gdańsk 2022.
Lamkin K., Haydn’s Musicians at the Esterházy Court, 1796-1802, „The Choral Journal” 50/2 (2009) s. 24-37.
Lempereur F., Saint Nicolas, de l’histoire à la légende, s. 1-3, Culture. Université de Liège, w: https://culture.uliege.be/jcms/prod_133018/fr/saint-nicolas-de-l-histoire-a-la-legende?part=1 (dostęp: 12.02.2026).
Le Saint Déniché, ou le Saint-Nicolas d’été, Le Théâtre français de la Révolution à l’Empire de 1789 à 1815, w: https://theatre1789-1815.e-monsite.com/pages/pieces-gens-et-lieux/les-pieces/s/le-saint-deniche-ou-le-saint-nicolas-d-ete.html (dostęp: 12.02.2026).
Longosz S., Bibliografia o św. Mikołaju z Myry, „Vox Patrum” 38-39 (2000) s. 687-702.
Longosz S., Święty Mikołaj patron kościoła (jego historyczność i kult), w: Brzeziny – 500 lat kościoła świętego Mikołaja 1501-2001, red. W. Tabasza, Brzeziny 2001, s. 7-74.
Longosz S., Święty Mikołaj postacią historyczną czy reklamowym legendarnym Santa Clausem?, Lublin 2024.
Maillard F., Joseph-Guy Ropartz: Le Miracle de Saint-Nicolas, „L’Education musicale” 11 (1995) s. 3-6.
Maes B., Les livretes de pèlerinage à Saint-Nicolas-de-Port, sanctuaire national des Lorrains, w: En Orient et en Occident, le culte de Saint Nicolas en Europe (Xe-XXIe siècle). Actes du colloque de Lunéville et Saint-Nicolas-de-Port, 5 au 7 décembre 2013, red. V. Gazeau – C. Guyon – C. Vincent, Paris 2015, s. 407-421.
Mazet J.F., Saint Nicolas, le boucher et les trois petits enfants. Biographie d’une légende, Paris 2010.
Notti Sacre 2025. Arte, Musica, Pensiero, Spettacolo, Arcidiocesi di Bari Bitonto, w: https://www.arcidiocesibaribitonto.it/news/notti-sacre-2025-1 (dostęp: 28.01.2026).
Otrando G., San Nicola e Bari, w: San Nicola di Bari e la sua basilica. Culto, arte, tradizione, red. G. Otrando, Milano 1987, s. 61-71.
Parzych-Blakiewicz K., Hagiologia „aspektowa” jako perspektywa integracji badań teologicznych i nieteologicznych, „Studia Warmińskie” 56 (2019) s. 249-264.
Piscazzi A., Mihi quoque spem dedisti. Cesare Franco e la musica sacra in terra di Bari tra pedagogia e riforma ceciliana, Bari 2015.
Rahmer A., Nikolauslegenden. Leben und Legenden des Hl. Bischofs von Myra, München 1964.
The Saint Nicolas Cantata, Łódź Philpharmonic, w: https://www.filharmonia.lodz.pl/en/repertoire-lodz-philharmonic/saint-nicolas-cantata (dostęp: 22.02.2026).
Towarek P., Święty Mikołaj z Myry w wielkich formach muzycznych: średniowiecza, renesansu i baroku. Zarys problematyki, „Vox Patrum” 95 (2025) s. 723-750.
Towarek P., Wielkie formy muzyczne jako miejsce teologicznej pamięci o świętych, „Studia Elbląskie” 25 (2024) s. 389-410.
San Nicola di Bari e la sua basilica. Culto, arte, tradizione, red. G. Otrando, Milano 1987.
Shull C., The Development of an Annotated Guide to Music by Distinguished Composers for Children’s Voices, Final Report, Music Department – Elizabethtown College, Elizabethtown, Pennsylvania 1970, s. 90-91, w: https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED065445.pdf (dostęp: 10.02.2026).
Spicer P., Benjamin Britten. A guide to the choral works, Boosey & Hawkes, w: https://www.boosey.com/downloads/brittenchoraldeutsch.pdf (dostęp: 16.02.2026).
Szram M., Duchowy sens liczb w alegorycznej egzegezie aleksandryjskiej (II-V w.), Lublin 2001.
Św. Mikołaj Biskup Myry w wierze, pobożności, teologii i sztuce – dawniej i dziś. Perspektywa uniwersalna i regionalna, red. K. Parzych-Blakiewicz, Olsztyn 2014.
Viault A., La légende de saint Nicolas et des enfants au saloir, Bibliothèque nationale de France. Gallica, w: https://gallica.bnf.fr/accueil/fr/html/la-legende-de-saint-nicolas-et-des-enfants-au-saloir (dostęp: 10.02.2026).
University of Warmia and Mazury in Olsztyn https://orcid.org/0000-0002-5809-5060
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Papers published in Vox Patrum are covered by the Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) licence. Authors and users can use published works licensed under the CC-BY-ND since 2018. For earlier publications, copyrights are available under fair use rights in accordance with the Act of February 4, 1994 on copyrights and related rights.
