A Program of Christian Perfection in the Light of Pastoral Exhortations (Part 3: Means for Christian Perfection)

Ireneusz Celary

University of Silesia in Katowice image/svg+xml , Poland
https://orcid.org/0000-0003-1999-9769


Abstract

Caesarius of Arles was one of the most prominent figures of his time. He sought to influence the behaviour of his community through passionate and deeply thoughtful sermons. One of the issues he addressed was the programme of Christian improvement, in which the clergyman called on his listeners to fight sins such as divination and pagan customs, cohabitation and adultery, abortion, drunkenness, pride and envy, as well as to acquire virtues. The subject of the considerations presented in this article are the means of Christian perfection presented by the Bishop of Arles, namely prayer, fasting and almsgiving, which in the sermons of the Gallic preacher were considered very important for those striving for Christian perfection.

Keywords:

Caesarius of Arles, Sermons to the People, fasting, prayer, almsgiving



Benedykt XVI, Orędzie na Wielki Post 2009: „Post pomoże nam otworzyć serca na

miłość Boga i bliźniego”, „L’Osservatore Romano” 32/4 (2011) s. 4-6.

Benedykt XVI o modlitwie, w: https://papiez.wiara.pl/doc/7605336.Bene-

dykt-XVI- o - m o d l i t w i e / 3 # : ~ : t e x t = % E2%80%9EModlitwa%20jest%20

%C5%BCyciem%20i%20rozwija%20si%C4%99%20stopniowo%2C,w%20

m i % C 5 % 8 2 o % C 5 % 9 B c i % 2 0 z % 2 0 C h r y s t u s e m % 2 0 i % 2 0 Tr % C 3 % B -

jc%C4%85%20Przenaj%C5%9Bwi%C4%99tsz%C4%85 (dostęp: 9.03.2026).

Caesarius Arelatensis, Sermones, red. D.G. Morin, Césaire d’Arles, Sermons au peuple, tł. M.J. Delage, t. 13, Sources Chrétiennes 175, 243, 330, Paris 1971-1986, tł. S. Ryznar (kazania 1-55) – J. Pochwat (kazania 56-80), Św. Cezary z Arles, Kazania do ludu, Źródła Myśli Teologicznej 57, Kraków 2011.

Jan Paweł II, Encyklika Dives in misericordia, o Bożym Miłosierdziu, Poznań 2015.

Jan Paweł II, List apostolski Novo millennio ineunte, Poznań 2001.

Jan Paweł II, Katecheza „Jałmużna jest otwarciem się ku drugim” (28 marca 1979), nr 1-2, w: Jan Paweł II. Dzieła zebrane, t. 8: Katechezy cz. 3, red. P. Ptasznik, Kraków 2007.

Katechizm Kościoła katolickiego, Poznań 2012.

Kodeks Prawa Kanonicznego, Poznań 2022.

Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen Gentium, w: Sobór Watykański II, Konstytucje, dekrety, deklaracje, Poznań 2002, s. 104-166.

Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes, w: Sobór Watykański II, Konstytucje. Dekrety. Deklaracje, Poznań 2002, s. 526-606.

Sobór Watykański II, Dekret o apostolstwie świeckich Apostolicam actuositatem, w: Sobór Watykański II, Konstytucje. Dekrety. Deklaracje, Poznań 2002, s. 780-821.

Biela E., Kazania do ludu (św. Cezary z Arles), „Materiały Homiletyczne” 270 (2012) s. 213-215.

Celary I., Program doskonalenia chrześcijańskiego zawarty w ekshortacjach pastoralnych św. Cezarego z Arles (cz. II), „Vox Patrum” 94 (2025) s. 49-79.

Chmielewski M., Vademecum duchowości katolickiej. 101 pytań o życie duchowe, Lublin 2004.

Duda K., Modlitwa aktualizacją naszej wiary, „Kieleckie Studia Teologiczne” 12 (2013) s. 27-45.

Gocko J. – Kołtun K., „Trzy dobre uczynki” w ujęciu teologii moralnej społecznej, „Seminare” 34 (2013) s. 39-66.

Kasprzak D., Duszpasterstwo w Kościele Zachodnim w VI wieku. Zarys problematyki, „Polonia Sacra” 29 (2011) s. 37-61.

Kasprzak D., Cezary z Arles wobec paenitentia secunda w VI wieku, „Polonia Sacra” 24 (2020) s. 5-23.

Kołosowski T., Przepowiadanie wiary w środowisku wiejskim w kazaniach św. Cezarego z Arles, w: Ewangelizacja w epoce patrystycznej, red. F. Drączkowski – J. Pałucki, Lublin 1994, s. 39-60.

Kołosowski T., Kult chrześcijański w nauczaniu działalności biskupa Cezarego z Arles, „Seminare” 15 (1999) s. 305-321.

Kołosowski T., Nauka o szatanie, jego oddziaływaniu na ludzi i walce z nim w kazaniach św. Cezarego z Arles, w: Demonologia w nauce Ojców Kościoła, red. H. Pietras, ŹMT 17, Kraków 2000, s. 99-105.

Kompendium Katechizmu Kościoła Katolickiego, Kielce 2005.

Konecki J., Prace redakcyjne nad reformą Wielkiego Postu, „Teologiczne Studia Siedleckie” 12 (2015) s. 241-251.

Mojek S., IV przykazanie kościelne – wstrzemięźliwość od spożywania mięsa i post, w: Przykazania kościelne dzisiaj. Przesłanie moralne Kościoła, red. J. Nagórny – J. Gocko, Lublin 2001, s. 168.

Nagórny J., Posłannictwo chrześcijan w świecie, t. 1: Świat i wspólnota, Lublin 1997.

Olejnik S., Teologia moralna,. t. 4: Dar – Wezwanie – Odpowiedź, Warszawa 1989.

Olszówka J., Uczynki pokutne: post i jałmużna, w: https://m.katolik.pl/uczynki-pokutne-post-i-jalmuzna,1698,416,cz.html (dostęp: 20.02.2026).

Piłat J., Mowy do mnichów św. Cezarego z Arles. Historia tekstu, analiza kontekstu biblijnego i patrystycznego oraz przesłanie duchowe, „Warszawskie Studia Teologiczne” 7 (1994) s. 47-56.

Pochwat J., Wstęp, w: Św. Cezary z Arles. Kazania do ludu (1-80), tł. S. Ryznar (kaz. 1-55) – J. Pochwat (kaz. 56-80), Kraków 2011, s. 12.

Pochwat J., Św. Cezary z Arles, jako nauczyciel modlitwy, na podstawie jego „Kazań do ludu”, w: Przez Maryję ku Wcielonemu Słowu, red. J. Kręcidło, Kraków 2012, s. 73-97.

Pochwat J., Dzień Pański w nauczaniu św. Cezarego z Arles w świetle studium jego "Kazań do ludu", „Vox Patrum” 33 (2013) s. 245-262.

Pochwat J., Wybrane aspekty z przepowiadania św. Cezarego z Arles. Czy św. Cezary z Arles będzie nowym doktorem Kościoła?, „Polonia Sacra” 23/4 (2019) s. 139-158.

Sławiński H., Głoszenie Chrystusa przez słowo pisane, „Studia Włocławskie” 20 (2018) s. 391-406.

Staniek E., Wady, cnoty i modlitwa, Kraków 1996.

Staniek E., Pytania pod adresem „drugiej pokuty”, w: Kościół, świat i zbawienie we wczesnym chrześcijaństwie, red. J. Naumowicz, Studia Antiquitatis Christianae 17, Warszawa 2004, s. 194-213.

Stodulska M.W., Magia w Kazaniach Cezarego z Arles, „Studia Prawnicze KUL” 3/99 (2024) s. 211-225.

Szczur P., Słowo Boże w nauczaniu św. Cezarego z Arles, „Vox Patrum” 52 (2008) s. 1069-1084.

Szczur P. – Celary I., Święty Cezary z Arles duszpasterzem na miarę współczesności. Program doskonalenia chrześcijańskiego w świetle ekshortacji pastoralnych (część 1: walka ze złem), „Vox Patrum” 91 (2024) s. 589-626.

Szkotak A. – Dziemska I. – Wysocka M., Modlitwa w ujęciu współczesnych teologów Brunona Forte, Raniera Cantalamessy, Josepha Ratzingera, Jorgego Maria Bergoglia, Kraków 2022.

Szram M., „Słodkie imię Miłosierdzia”. Cezariańska koncepcja dialogu miłosierdzia niebiańskiego z ziemskim, „Verbum Vitae” 3 (2003) s. 213-232.

Tatar M., Współczesny człowiek modlitwy w kontekście kryzysu antropologicznego, „Polonia Sacra” 26/4 (2022) s. 153-174.

Wygralak P., Praktyki pokutne w nauczaniu św. Cezarego z Arles, „Poznańskie Studia Teologiczne” 8 (1998) s. 99-107.

Wygralak P., Kształtowanie społeczeństwa chrześcijańskiego. Wybrane aspekty działalności łacińskich Ojców Kościoła V i VI w., „Annales Missiologici Posnanienses” 21 (2016) s. 87100.

Wygralak P., Stanowisko Kościoła wobec idolatrii i magii na terenach Galii i Hiszpanii w późnej starożytności chrześcijańskiej (VI-VII w.), Poznań 2011.

Zgraja B., Miłość nieprzyjaciół w świetle Kazań do ludu św. Cezarego z Arles, „Seminare” 33 (2013) s. 263-275.

Zyzak W., Jałmużna, w: Leksykon duchowości katolickiej, red. M. Chmielewski, Lublin – Kraków 2002, s. 373.

Zyzak W., Post, w: Leksykon duchowości katolickiej, red. M. Chmielewski, Lublin – Kraków 2002, s. 683.

Żurek A., Wpływ św. Cezarego (+542/3 r.) na życie i kształt miasta Arles, w: Sympozja kazimierskie, t. 3, red. B. Iwaszkiewicz-Wronikowska – D. Próchniak, Lublin 2002, s. 77-87.


Published
2026-09-15


Celary, I. (2026). Program doskonalenia chrześcijańskiego zawarty w ekshortacjach pastoralnych św. Cezarego z Arles (cz. III: Środki doskonalenia chrześcijańskiego). Vox Patrum, 99, 105–124. https://doi.org/10.31743/vp.20116



License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Papers published in Vox Patrum are covered by the Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) licence. Authors and users can use published works licensed under the CC-BY-ND since 2018. For earlier publications, copyrights are available under fair use rights in accordance with the Act of February 4, 1994 on copyrights and related rights.