Vox Patrum

Śp. ks. dr Aleksander Gołda CSMA (25.03.1929-2.01.2025)

2025-11-16T18:31:31+01:00

Polska bibliografia antyku chrześcijańskiego 2024. Z uzupełnieniami za rok 2023

2025-11-25T07:34:48+01:00

Corocznie na łamach Vox Patrum jest publikowana bibliografia antyku chrześcijańskiego, która prezentuje dorobek polskich autorów z ubiegłego roku. Bibliografia jest uporządkowana według 13 kategorii tematycznych i według imion autorów antycznych, których dotyczą publikacje.

Bibliografia do Pierwszego Listu Klemensa Rzymskiego

2025-03-30T20:16:40+02:00

Bibliografia do Pierwszego Listu Klemensa Rzymskiego.

Tatiana Krynicka, Święty Mikołaj z Myr Licyjskich w świetle greckich i łacińskich źródeł starożytnych i średniowiecznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2022, ss. 209

2025-12-15T20:07:09+01:00

Recenzja książki: Tatiana Krynicka, Święty Mikołaj z Myr Licyjskich w świetle greckich i łacińskich źródeł starożytnych i średniowiecznych, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego 2022.

Pier Franco Beatrice, The Philosophy of the Few against the Christians: An Inquiry into the Textual Transmission of Porphyry’s Philosophy according to the Chaldean Oracles, Studies in Platonism, Neoplatonism, and the Platonic Tradition 31, Brill, Leiden 2024, ss. 581

2025-12-15T20:07:17+01:00

Recenzja książki: Pier Franco Beatrice, The Philosophy of the Few against the Christians: An Inquiry into the Textual Transmission of Porphyry’s Philosophy according to the Chaldean Oracles, Studies in Platonism, Neoplatonism, and
the Platonic Tradition 31, Brill, Leiden 2024.

Izydor z Sewilli, O posługach kościelnych. Pamięci Doktora Roberta Sawy (1966-2018), tł. Tatiana Krynicka – Adam Wilczyński – Robert Sawa, Biblioteka Kieleckich Studiów Teologicznych 23, Jedność, Kielce 2024, ss. 142

2025-12-15T20:07:08+01:00

Recenzja książki: Izydor z Sewilli, O posługach kościelnych. Pamięci Doktora Roberta Sawy (1966-2018). Z języka łacińskiego tł. Tatiana Krynicka – Adam Wilczyński – Robert Sawa, Biblioteka Kieleckich Studiów Teologicznych 23, Kielce, Jedność 2024.

Jan Chryzostom, Homilie do Listu św. Pawła do Efezjan, przekład z języka greckiego opatrzony wprowadzeniem i notami ks. Antoni Paciorek, Biblia Ojców 10, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2025, ss. 388

2025-12-15T20:07:33+01:00

Recenzja książki: Jan Chryzostom, Homilie do Listu św. Pawła do Efezjan, przekład z języka greckiego opatrzony wprowadzeniem i notami ks. Antoni Paciorek, Biblia Ojców 10, Częstochowa: Edycja Świętego Pawła 2025.

Najskuteczniejszy polski tłumacz pism św. Jana Chryzostoma (Komentarze do Corpus Paulinum)

2025-12-15T20:07:06+01:00

Recenzja opublikowanych tłumaczeń pism Jana Chryzostoma autorstwa ks. prof. Antoniego Paciorka.

Klemens Aleksandryjski, "Kobierce" VII 16, 94, 5: „ἡ ψυχική εὐτονία” i jej znaczenie dla „ὁ τῆς ἀληθείας ἐραστής” – kilka uwag filologicznych

2025-12-15T20:07:27+01:00

Artykuł analizuje enigmatyczne zdanie z VII księgi Kobierców Klemensa Aleksandryjskiego: „Myślę, że kochającemu prawdę potrzebna jest przynależna duszy eutonia.” Autor podejmuje dwie kluczowe kwestie: kim według Klemensa jest "kochający prawdę" oraz czym w tym kontekście jest "przynależna duszy eutonia" Artykuł podzielony jest na cztery części. Zastosowana metoda obejmuje analizę filologiczną oraz interpretację historyczno-porównawczą. Klemens redefiniuje zarówno pojęcie prawdy, jak i jej kochanka względem dialogów Platona: prawda nie jest już światem idei, lecz samym Chrystusem, a kochający prawdę to nie filozof, lecz chrześcijański gnostyk dążący do zjednoczenia z Bogiem poprzez poznanie, ćwiczenie i modlitwę. Eutonia oznacza stan wewnętrzny związany z wewnętrznym napięciem (tonos), który umożliwia opanowanie namiętności i wspiera drogę do gnozy. Do źródeł pierwotnych należą Kobierce Klemensa, dialogi Platona oraz fragmenty autorów stoickich i średnioplatońskich. Zamiarem autora jest wskazanie pewnych tropów i propozycji przy próbie interpretacji tytułowego zdania z dzieła Klemensa.

Antropologia Metodego z Olimpu

2025-12-15T20:07:18+01:00

Artykuł ma na celu zaprezentowanie kluczowych elementów antropologii Metodego z Olimpu, na które składają się: stworzenie człowieka na obraz i podobieństwo Boże jako jedność duchowo-cielesną, degradacja jego natury przez grzech nieposłuszeństwa, odkupienie w Chrystusie, rozwój duchowy i moralny chrześcijanina, szczególnie przez cnotę czystości, przejście przez bramę śmierci, zmartwychwstanie i pełnia życia w świecie zbawionych. Szczególna uwaga zostanie zwrócona na egzegezę Biskupa Olimpu i jego zależność od wczesnochrześcijańskich tradycji teologicznych: małoazjatyckiej i aleksandryjskiej, które starał się twórczo, choć nie bez trudności, łączyć. Podkreślona zostanie również spójność myśli autora, a szczególnie zgodność założeń protologicznych, soteriologicznych i eschatologicznych, a także tych z dziedziny duchowości i ascetyki.

"Palpandi corporis et contrectandi vulneris obtulit facultatem" (Trin. III 20). La exégesis de Jn 20,24-29 en la obra de Hilario de Poitiers a la luz de la tradición precedente

2025-12-15T20:07:20+01:00

Los principales testimonios patrísticos presuponen que Tomás toca el cuerpo de Cristo para verificar la realidad de la resurrección a pesar de que en el texto joánico no se hace alusión a contacto alguno por parte del discípulo. Sin necesidad de alterar el relato original, Hilario de Poitiers no atribuye al apóstol una acción no atestiguada en el Cuarto Evangelio al tiempo que subraya el hecho de que el Hijo se adapta a la debilidad de la naturaleza humana con el fin de proporcionar una respuesta a los incrédulos. Así, el motivo de la duda de Tomás se convierte en una reflexión sobre el efecto transformador del milagro y la función soteriológica de la fe.

Antropologia w świetle wcielenia: chrześcijańska wizja natury ludzkiej w procesie formowania doktryny chrystologicznej w II-V wieku

2025-12-15T20:07:22+01:00

Celem artykułu jest zweryfikowanie ciągłości i kontynuacji refleksji Ojców Kościoła nad naturą ludzką w świetle osoby Wcielonego Chrystusa oraz ukazanie jej rozwoju w okresie II–V wieku. Zastosowanie podejścia panoramicznego i syntetyzującego umożliwiło identyfikację tych elementów antropologicznych, które były wspólne i konsekwentnie akcentowane, a tym samym uwypukliły zasadniczy trzon doktryny. Przedmiotem badań są antropologiczne implikacje Wcielenia, to znaczy faktu, że Bóg rzeczywiście przyjął ludzką naturę: ciało, duszę i rozum. W oparciu o świadectwa Ojców Kościoła – od Ignacego Antiocheńskiego i Ireneusza z Lyonu po definicję Soboru Chalcedońskiego – ukazano, że teologia II–V wieku konsekwentnie argumentowała na rzecz realnej i nierozdzielnej obecności zarówno pełni boskości, jak i pełni człowieczeństwa w jednej osobie Jezusa Chrystusa. Analizie poddano cztery główne tradycje teologiczne: aleksandryjską, kapadocką, antiocheńską i zachodnią (łacińską), z których każda, w odmienny sposób, broniła integralności bosko-ludzkiej tożsamości Chrystusa. W obrębie tych nurtów chrystologicznych stopniowo kształtowała się pogłębiona wizja człowieczeństwa jako natury zdolnej do zjednoczenia z Bogiem bez utraty własnej tożsamości. W artykule wykazano, że chrystologia stanowiła fundament antropologii chrześcijańskiej: określała nie tylko tożsamość Chrystusa, lecz także godność człowieka oraz jego zdolność do uczestnictwa w życiu Boga. W tym ujęciu Wcielenie jawi się jako klucz do zrozumienia tajemnicy człowieka.

„Nakreślmy pewien zarys cnoty…” - helleńska arete jako fundament chrześcijańskiej doskonałości w piśmie Bazylego Wielkiego "Do młodych"

2025-12-15T20:07:29+01:00

W piśmie „Do młodych” Bazyli Wielki zachęca adresatów, aby wykorzystali poznawaną w szkole literaturę pogańską do zdobycia cnoty, która dla chrześcijanina jest drogą do wiecznego życia. Przeprowadzona w artykule analiza utworu ma na celu odpowiedź na pytanie, jak autor rozumie tu pojęcie cnoty (arete) i w jaki sposób należy ją zdobywać. Istotą cnoty jest według Bazylego panowanie rozumu, który jest najwyższą władzą duszy, nad nierozumnymi popędami ciała. Dlatego przedstawiana w utworze koncepcja cnoty ma charakter ascetyczny (ograniczanie potrzeb ciała), etyczny (kształtowanie charakteru) i intelektualny (zdobywanie wiedzy i ćwiczenie umysłu). Podstawy cnoty najłatwiej jest zdobyć naśladując opisane w dziełach autorów starożytnych dobre wzorce, a jej rozumienie pogłębić przez zapoznanie się z pismami filozofów. Po takim przygotowaniu młody człowiek może łatwiej zrozumieć tajemnice „pism świętych”, które zapoznają go z zasadami doskonałości chrześcijańskiej.

Czy to jest przyjaźń czy to jest kochanie? Związki jednopłciowe a antyczna wizja przyjaźni w kontekście współczesnych dyskusji nad relacją Auzoniusz - Paulin z Noli - Sulpicjusz Sewer

2025-12-15T20:07:11+01:00

W różnego rodzaju opracowaniach pojawiają się stwierdzenia wskazujące na relacje homoseksualne łączące Auzoniusza, Paulina z Noli i Sulpicjusza Sewera. Na podstawie analizy treści i formy ich zachowanych pism, poglądów antropologicznych zawartych w zachowanych dziełach oraz podejścia do kwestii homoseksualizmu w kulturze antycznego Rzymu takie twierdzenia należy zweryfikować negatywnie. Istniejące źródła nie wskazują na relacje homoseksualne pomiędzy nimi, zaś przesłanki na podstawie których wysnuwane są takie wnioski wynikają z pobieżnego i wybiórczego traktowania źródeł. Erotyczne odniesienia czy wyrazy tęsknoty istniejące w przesyłanych listach to elementy literackiej konwencji i podjętej gry literackiej, zaś istniejące głębokie relacje opisywane w tychże listach mają dotyczą zwykłych ludzkich relacji uczeń-nauczyciel i przyjaciele, przestawiane zaś w dziełach literackich są również prezentowane za pomocą retorycznych środków literackich na co nakłada się chrześcijańskie rozumienie przyjaźni i miłości.

Basic Anthropological Concepts in the Macarian Corpus

2025-12-15T20:07:24+01:00

The study analyzes the Macarian corpus of homilies from an anthropological perspective. As the author of these parenetic discourses relies on imagery rather than on
terminology, his vocabulary is highly unsystematic. The aim of this article is to highlight the key anthropological concepts of the Macarian corpus and elucidate their meaning. The article consists of three parts: the first explores the Macarian use of anthropological terms such as body, soul, mind, and heart; the second focuses on the interrelation of these concepts, and the third considers the type of anthropology the author of the corpus developed. The analysis is based on the three main Greek collections: I (63 logoi), II (50 homilies), and III (43 discourses). It shows that the meanings of basic anthropological terms are blurred and cannot be determined by definition, but only through context. While their different aspects and nuances are revealed in their interplay, Macarian anthropology should be seen as a holistic one, in which basic anthropological terms usually imply the whole person. The study has also revealed the incomplete character of Macarian anthropology.

Kościół pierwszych wieków wobec problemu dzieci osieroconych i porzuconych

2025-12-15T20:07:26+01:00

W artykule został poruszony problem opieki starożytnych chrześcijan nad dziećmi osieroconymi i porzuconymi. Na podstawie zachowanych źródeł ukazano, że odpowiedzialnym za organizację opieki nad takimi dziećmi był biskup. To przede wszystkim z jego inicjatywy, choć niekiedy także osób świeckich, zakładano sierocińce (orfanotrofia) i domy opieki nad dziećmi porzuconymi (brefatrofia). Opiekę takimi dziećmi podejmowały także rodziny chrześcijańskie. Starano się przygotować dzieci do dorosłego życia. Taka działalność chrześcijan stanowiła całkowitą nowość w świecie antycznym, w którym brakowało systemowej opieki nad dziećmi osieroconymi i porzuconymi.

Pisarze wczesnochrześcijańscy na temat antykoncepcji

2025-12-15T20:07:30+01:00

Artykuł podejmuje problem obecności i oceny moralnej antykoncepcji we wczesnym chrześcijaństwie. Analizie poddano wypowiedzi autorów chrześcijańskich od II do VI wieku, odróżniając je od świadectw dotyczących aborcji czy dzieciobójstwa. Metodą historyczno-filologiczną zbadano sposób argumentowania Ojców Kościoła: od wskazań na naturalną celowość aktu seksualnego (Atenagoras, Klemens Aleksandryjski, Laktancjusz), przez potępienie praktyk ubezpładniających (Hipolit, Augustyn), po uznanie antykoncepcji za zabójstwo lub świętokradztwo (Hieronim, Chryzostom, Cezary z Arles). Wskazano także na penalizację tych działań w synodalnym prawodawstwie zachodniego chrześcijaństwa (Marcin z Bragi). Przedmiotem badań były teksty patrystyczne, m.in. pisma Augustyna, Hieronima, Jana Chryzostoma i Cezarego z Arles. Głównym wnioskiem jest uznanie praktyk antykoncepcyjnych za działania głęboko sprzeczne z porządkiem stworzenia, oceniane jako poważne wykroczenie moralne. Artykuł stanowi wkład w badania nad etyką małżeńską i postrzeganiem cielesności w starożytności chrześcijańskiej.

Inspiracje patrystyczne w refleksji nad postępowaniem terapeutycznym

2025-12-15T20:07:12+01:00

Artykuł podejmuje problem rozumienia pojęć terapii i terapeuty w kontekście myśli patrystycznej oraz ich znaczenia dla współczesnej praktyki logopedycznej. W badaniu przyjęto podejście hermeneutyczne i porównawcze, analizując wybrane pisma Ojców Kościoła – zwłaszcza Bazylego Wielkiego, Grzegorza z Nazjanzu, Jana Chryzostoma, Augustyna, Klemensa Aleksandryjskiego i Paulina z Noli – aby zgłębić duchowy i moralny wymiar uzdrawiania i formacji człowieka i ważność słowa w tym procesie. Struktura artykułu przechodzi od egzegezy źródeł patrystycznych, poprzez porównanie z nowoczesnymi zasadami terapeutycznymi, do sformułowania wytycznych inspirowanych tradycją chrześcijańską. Wykorzystując historyczno-teologiczną analizę treści, autor wykazuje, że w antropologii patrystycznej terapia oznacza uzdrowienie duszy poprzez słowo, relację i miłość. Odkrycia podkreślają trwały wkład myśli patrystycznej w antropologiczne i etyczne podstawy współczesnej logopedii, ukazując ją jako formę służby i integralnego towarzyszenia człowiekowi w procesie jego rozwoju i odnowy.

Kilka uwag o diecie w świetle relacji łacińskich autorów patrystycznych i jej znaczeniu dla obrazu kondycji ekonomicznej społeczeństwa zachodniorzymskiego epoki późnego antyku

2025-12-15T20:07:36+01:00

W artykule przeprowadzona została analiza diety późnoantycznego społeczeństwa zachodniorzymskiego w świetle relacji łacińskich autorów patrystycznych. Celem tej analizy było wykazanie, że w omawianych tekstach pojawiają się dane dotyczące diety, które można wykorzystać w celu rekonstruowania obrazu kondycji ekonomicznej społeczeństwa zachodniej części Imperium Romanum w IV i V stuleciu. W ten sposób nie próbowano jeszcze badać dzieł autorów chrześcijańskich tworzących na zachodzie Cesarstwa. Największym mankamentem użytej bazy źródłowej jest to, że analizowani autorzy tworzyli przede wszystkim literaturę dydaktyczno-pastoralną, pełną figur retorycznych i toposów. Nie wspominali o szczegółach cen, najczęściej pisząc, że posiłkek/składnik był drogi/tani. Niemniej przy odpowiedniej krytyce teksty te są bardzo ważne dla historyka późnego antyku. Artykuł podzielono, oprócz wprowadzenia i podsumowania, na trzy części główne: dieta wyższych warstw społeczeństwa, dieta niższych warstw społeczeństwa i dieta postna. Głównym wynikiem przeprowadzonych badań jest to, że na podstawie diety zachodniorzymskiego społeczeństwa możemy ostrożnie stwierdzić, że kondycja ekonomiczna mieszkańców zachodniej części Imperium nie była ani dramatycznie zła, ani wyjątkowo dobra, pozwalając ludziom na życie nieco powyżej minimum potrzebnego do egzystencji. Drugim wnioskiem jest to, że na podstawie omawianych źródeł możemy próbować badać kondycję ekonomiczną zachodniorzymskiego społeczeństwa.

Upodobnienie się do Chrystusa w monastycyzmie wschodnim w okresie patrystycznym – zarys zagadnienia

2025-12-15T20:07:34+01:00

Artykuł koncentruje się na znaczeniu pójścia za Chrystusem oraz naśladowaniu Go w kontekście wschodniego monastycyzmu patrystycznego. Autorzy, tacy jak Afrahat, Antoni Wielki, Barsanufiusz, Jan Prorok i Józef Widzący, przedstawiają różnorodne podejścia do tego tematu, które nie zostały dotąd syntetycznie opracowane w języku polskim. Wydaje się, że nowotestamentalny motyw pójścia (ἀκολουϑεῖν) za Jezusem traci swoją autonomię i pierwotne znaczenie, a czasami wręcz wydaje się zanikać w myśli ascetycznej wschodniego monastycyzmu okresu patrystycznego. Mnisi są ostrożni w mówieniu, że idą za Tym, który obecnie przebywa w chwale, a z którym identyfikują się przecież jako chrześcijanie. Bardziej znaczącym elementem upodabniania się do Jezus jest dla nich asceza i życie według cnót, będących duchowym i moralnym odzwierciedleniem (μιμεῖσϑαι) upodobnienia się mnicha do Chrystusa. Motyw upodobnienie się do Chrystusa w monastycyzmie wschodnim nie jest zatem ujednolicony antropologicznie, nie tworzy też do VIII w. w teologii wschodniej jakiegokolwiek ujęcia paradygmatycznego dla teologii moralnej czy duchowości chrześcijańskiej.

„Problemy Kościoła obecne w kanonach dyscyplinarnych Soboru Nicejskiego I” – zjazd Sekcji Patrystycznej (Obra, 15-17.09.2025)

2025-10-14T10:34:59+02:00

Sprawozdanie ze zjazdu Sekcji Patrystycznej zatytułowanego „Problemy Kościoła obecne w kanonach dyscyplinarnych Soboru Nicejskiego I”, który miał miejsce w Obrze w dniach 15-17.09.2025.

III Zjazd Komisji Historii Starożytnej Polskiego Towarzystwa Historycznego (KHS PTH) z Ogólnopolską Konferencją Naukową „Przestrzenie antyku” (Białystok, 17-19.09.2025)

2025-09-26T10:17:47+02:00

Sprawozdanie z III Zjazdu Komisji Historii Starożytnej Polskiego Towarzystwa Historycznego (KHS PTH) z Ogólnopolską Konferencją Naukową „Przestrzenie antyku”, które odbyło się w Białymstoku w dniach 17-19.09.2025.

Scripture in Early Christianity 14th Annual Conference Asia-Pacific Early Christian Studies Society (Sydney, Australia, 25-27.09.2025)

2025-11-22T21:27:01+01:00

Sprawozdanie z 14. corocznej konferencji Azjatycko-Pacyficznego Stowarzyszenia Studiów nad Wczesnym Chrześcijaństwem (APECSS) zatytułowanej: Scripture in Early Christianity, która odbyła sie w dniach 25-27.09.2025 w Sydney, Australia.

Synodalność we wczesnym chrześcijaństwie (V Międzynarodowa Konferencja Patrystyczna, KUL, Lublin, 7-9.10.2025)

2025-11-14T11:10:40+01:00

Sprawozdanie z 5. Międzynarodowej Konferencji Patrystycznej, która miała miejsce w dniach 7-9 październiks 2025 r. w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II. Tematem było: Synodalność we wczesnym chrześcijaństwie

From the Council of Nicaea to Vatican II: Professing the Faith, the Creeds, and the Church’ s Credibility 31st International Theological Symposium (Split, Chorwacja, 16-17.10.2025)

2025-11-22T14:25:21+01:00

Sprawozdanie z międzynarodowej konferencji naukowej From the Council of Nicaea to Vatican II: Professing the Faith, the Creeds, and the Church’ s Credibility, 31st International Theological Symposium, która odbyła się w dniach 16-17.10.2025 na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu w Splicie, w Chorwacji.

Spotkanie Société d’études syriaques (Paryż, 20-21.11.2025)

2025-11-27T16:48:47+01:00

W dniach 20-21 listopada odbyło się cykliczne spotkanie badaczy spuścizny aramejskiej w Paryżu organizowane przez Societe des Etudes syriques. Było poświęcone Bibliotekom Syryjskim

Posiedzenia Komisji Bizantynologicznej Polskiego Towarzystwa Historycznego (KB PTH) w roku akademickim 2024/2025

2025-09-26T10:10:30+02:00

Sprawozdanie z posiedzeń Komisji Bizantynologicznej
Polskiego Towarzystwa Historycznego (KB PTH) w roku akademickim 2024/2025.

Działalność Komisji Badań nad Antykiem Chrześcijańskim TN KUL w roku akademickim 2024/2025

2025-09-12T06:29:41+02:00

Działalność Komisji Badań nad Antykiem Chrześcijańskim TN KUL w roku akademickim 2024/2025

Św. Hieronim, Prolog do Księgi Jozuego

2025-12-15T20:07:23+01:00

Około 390 r. św. Hieronim zarzucił pracę nad tłumaczeniem greckiej Septuaginty na łacinę i zaczął przekładać tekst Starego Testamentu – jak sam wielokrotnie mówi – bezpośrednio z języka hebrajskiego. Z zapewnień samego Hieronima wynika jednoznacznie, że w tej pracy translatorskiej kieruje się ‘hebrajską prawdą’ (Hebraica veritas) i podaje, że chodzi o hebrajski oryginał, a nie greckie tłumaczenia heksaplarne oparte o hebrajski tekst Biblii. Hieronim odchodzi więc od Septuaginty na rzecz sensu, który niesie za sobą znany w jego czasach tekst hebrajski. Robi to, jak zapewnia, dzięki znajomości języka hebrajskiego i w odniesieniu do tekstu hebrajskiego, na którym bazuje jego przekład Starego Testamentu. Po śmierci Pauli Rzymianki, przyjaciółki św. Hieronima, przetłumaczył Strydończyk księgi Jozuego, Sędziów i Rut. Miało to miejsce ok. 404/405 r., a więc pod koniec jego pracy nad przekładem z hebrajskiego. Niniejszy artykuł prezentuje tłumaczenie krótkiego pisma, które betlejemski mnich dołączył do przekładu trzech ostatnich ksiąg Oktateuchu, a które znane jest jako Praefatio in libro Iosue. Przekład jest poprzedzony wstępem, który wprowadza w problemy, na jakie napotykamy podczas lektury tego Hieronimowego opusculum.

Św. Ambroży Autpert, Książeczka o konflikcie wad i cnót

2025-12-15T20:07:28+01:00

Praca jest pierwszym polskim przekładem Książeczki o konflikcie wad i cnót św. Ambrożego Autperta. Przekład opatrzono wstępem omawiającym kwestię autorstwa, struktury i treści dzieła oraz wersji jego tekstu.