Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II

Rola wartości i norm w wyzwalaniu kapitału społecznego

Witold Jedynak — 2026-03-31

Celem publikacji jest ukazanie roli wartości i norm moralnych w procesie generowania kapitału społecznego, będącego niezbędnym elementem społeczeństwa obywatelskiego. Opracowanie powstało w oparciu o analizę źródeł zastanych. Ustalono, iż wartości i normy moralne są czynnikiem decydującym o jakości zasobów kapitału społecznego. Jeśli budowanie kapitału społecznego opiera się na uznawanych wartościach i normach moralnych, wtedy kapitał ten staje się zasobem stymulującym rozwój społeczny. Przyczynia się do wzmacniania solidarności społecznej i budowania zaufania, a także jest podstawą współdziałania na rzecz dobra wspólnego. Natomiast gdy w generowaniu kapitału społecznego pomija się system aksjonormatywny, wówczas przybiera on „brudną” formę, a z jego zasobów korzysta tylko niewielka grupa uprzywilejowanych jednostek.

„Pisarze są im potrzebni” – literatura państwa i rewolucji perspektywa socjologiczna

Paweł Ćwikła — 2026-03-31

W państwach powstałych w wyniku zwycięskiej rewolucji literatura często zostaje podporządkowana projektowi budowy nowego ładu politycznego i społecznego. Celem artykułu jest porównanie roli pisarzy w bolszewickiej Rosji z rolą poetów w platońskiej koncepcji państwa idealnego. W tym celu zastosowano analizę porównawczą i interpretacyjną, zestawiając model normatywny (Platon) z historycznym doświadczeniem państwa totalitarnego XX wieku. Udało się zaobserwować, że w państwie rewolucyjnym literatura traci autonomię i staje się narzędziem ideologizacji społeczeństwa oraz legitymizacji władzy. Zamiast odzwierciedlać i pomagać rozumieć rzeczywistość, konstruuje jej ideologiczny obraz podporządkowany celom politycznym. Kontrola nad literaturą jest więc jednym z czynników służących utrwalaniu systemu totalitarnego.

Wpływ hypogamii edukacyjnej na styl życia w Polsce

Henryk Domański — 2026-03-31

Wzrost hypogamii edukacyjnej w Polsce, a więc sytuacji, w której żony mają wyższe wykształcenie niż mężowie, modyfikuje wzory doboru małżeńskiego. Może to oddziaływać na preferencje kulturowe, hierarchię statusu i dynamikę stosunków rodzinnych. Celem artykułu jest zbadanie, czy hypogamia edukacyjna oddziałuje na styl życia małżonków, rozumiany jako preferencje kulturowe i wzory prestiżu, oraz czy jest ona silniejsza niż efekt hypergamii. Podstawą analizy są dane z ogólnopolskiego badania zrealizowanego w 2019 roku. Okazuje się, że hypogamia edukacyjna zwiększa szanse lubienia i imponowania dobrami uznawanymi za symbole statusu. W porównaniu z hypergamią jej wpływ jest silniejszy. Nie potwierdza się hipoteza o występowaniu w miarę jednakowego oddziaływania hypogamii i hypergamii na postawy jednostek. Ustalenia te prowadzą do wniosku, że hypogamia edukacyjna może zarówno osłabiać bariery klasowe, jak i generować napięcia wynikające z niespójności statusu małżonków. Prawdopodobnie oddziałuje również na inne aspekty stosunków między małżonkami, związane z funkcjonowaniem rodziny, które należałoby uwzględnić w przyszłych badaniach.

Zwalczanie handlu ludźmi w Afryce: doświadczenia organizacji HAART Kenya

Krzysztof Jurek — 2026-03-31

Handel ludźmi pozostaje jednym z najszybciej rozwijających się przestępstw w Afryce, napędzanym nakładającymi się kryzysami strukturalnymi, ubóstwem oraz historycznymi formami eksploatacji. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabierają inicjatywy oddolne i organizacje pozarządowe, które potrafią elastycznie reagować na lokalne potrzeby. Celem niniejszego artykułu jest analiza działań organizacji Awareness Against Human Trafficking (HAART) Kenya jako przykładu skutecznego, zintegrowanego podejścia do zwalczania handlu ludźmi, łączącego działania prewencyjne, wsparcie indywidualne oraz współpracę naukową i społeczną. Szczególną uwagę poświęcono współpracy HAART z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim Jana Pawła II. Opracowanie opiera się na analizie jakościowej raportów HAART Kenya oraz literatury dotyczącej handlu ludźmi. Wyniki pokazują, że połączenie działań prewencyjnych, indywidualnych planów wsparcia oraz wielosektorowej współpracy zwiększa skuteczność przeciwdziałania handlowi ludźmi w Afryce. Zastosowanie Teorii Zachowania Zasobów (COR) Stevana E. Hobfolla pozwala trafniej identyfikować potrzeby ocalałych oraz wspierać proces ich readaptacji.

Człowiek jako wartość niepełna w rozważaniach Władysława Stróżewskiego

Adrian Biela — 2026-03-31

Filozofia wartości w ujęciu i rozważaniach Władysława Stróżewskiego bezpośrednio odnosiła się do aksjologicznego wymiaru życia człowieka jako podmiotu urzeczywistniającego wartości, a jednocześnie będącego wartością. Niedoskonałość istoty ludzkiej sprawia, że podlega ona nieustannym zmianom, zatem nie jest wartością pełną. Człowiek staje się poprzez całe swoje osobiste życie. Celem artykułu jest prezentacja rozważań Władysława Stróżewskiego dotyczących struktury aksjologicznej człowieka jako wartości niepełnej. W analizie wykorzystano metodę dialektyczną i fenomenologiczną. Stróżewski zakłada stawanie się człowieka w obrębie wartości i stawania wobec nich. Człowiek jest zdany na wartości i na ich realizację. Sam też jest wartością, lecz niepełną z uwagi na swoją niedoskonałość. Implikuje to konieczność stawania przed faktem wyboru wartości, niekiedy odczuwania bólu i wstydu z uwagi na dokonane wybory. Wartości urzeczywistniają się w jego działaniu i sam ponosi on odpowiedzialność za ich wcielenie w życie.

Antoni Dębiński, Magdalena Pyter, Portrety polskich historyków prawa. Okres II Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Werset, Lublin 2024, ss. 688.

Eugeniusz Sakowicz — 2026-03-31