Autonomia czy współzależność? - Adamczyk, Grzegorz; Jarek, Marcin (Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie, 2020)
W artykule podnoszona jest problematyka autonomii moralności i religijności w obszarze czterech typów moralności: godnościowej, prospołecznej, wzajemnościowej i egoistycznej. Autorzy opracowania podejmują próbę odpowiedzi na pytanie, w jakim zakresie różne typy moralności różnicują religijność oraz w jakim zakresie wraz z różnymi typami moralności i różnymi poziomami religijności współwystępują zmienne demograficzne (płeć) oraz środowiskowe (wykształcenie rodziców i autoocena relacji z rodzicami). Cztery hipotezy badawcze są punktem wyjścia dla prezentowanych analiz. Zakładają one, że religijności sprzyja typ moralności godnościowej i wzajemnościowej, odwrotnie niż w przypadku moralności prospołecznej i egoistycznej. Jednocześnie płeć żeńska, niższy poziom wykształcenia rodziców oraz dobre relacje z rodzicami powinny być czynnikami sprzyjającymi podwyższonej religijności bez względu na reprezentowany typ moralności. Wyniki badań potwierdzają powyższe hipotezy tylko częściowo. Moralność prospołeczna koreluje z religijnością dodatnio, co może wskazywać na to, że prospołeczność nadal jest motywowana w znacznej mierze religijnie. Z kolei moralność wzajemnościowa koreluje z religijnością, ale ujemnie. Zgodnie z oczekiwaniami ten sam typ korelacji charakteryzuje moralność egoistyczną. Inaczej niż przewidywano, moralność godnościowa nie współwystępuje ani z podwyższonym, ani z obniżonym poziomem religijności. Tak jak zakładano, płeć żeńska i dobre relacje z rodzicami sprzyjają większej religijności – bez względu na reprezentowany typ moralności. Wykształcenie rodziców pod tym względem wydaje się nie odgrywać żadnej roli. Podstawą do prezentowanych analiz są dane pochodzące z badania zrealizowanego w 2017 roku na reprezentatywnej statystycznie próbie 859 uczniów klas II-IV pochodzących z 24 liceów ogólnokształcących i techników z obszaru Diecezji Tarnowskiej.