Wybrane zagadnienia dotyczące pozycji prawnej duchownego w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka


Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest zrekonstruowanie wybranych aspektów pozycji prawnej duchownego na gruncie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Analizie poddano 33 wyroki i decyzje w przedmiocie dopuszczalności skargi podjęte przez organy Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w latach 1976-2017. Na ich podstawie można stwierdzić, że orzecznictwo ETPCz jest w tym zakresie ugruntowane wieloletnią praktyką.

Duchowny jako taki nie posiada gwarancji innych niż przysługujące każdej innej osobie wyznającej przekonania religijne, ale korzysta z pośredniego wzmocnienia tej ochrony dzięki gwarancjom korporacyjnej wolności sumienia i wyznania. To właśnie autonomia związku wyznaniowego dokonuje różnicowania jego pozycji tak pozytywnie, jak i negatywnie dla niego samego. Autonomia związku wyznaniowego jest bowiem w świetle orzecznictwa ETPCz istotnym komponentem pluralizmu w społeczeństwach demokratycznych, a należy do niej także określanie wymagań względem duchownych. Z tego powodu duchowny uzyskuje silną ochronę przed ingerencją władzy państwowej w sprawy dotyczące jego powołania i usunięcia z urzędu. Kosztem uzyskania tej ochrony jest istotne ograniczenie jego osobistej wolności sumienia i wyznania, a pośrednio także innych praw w czasie pełnienia urzędu duchownego, w stosunku do związku wyznaniowego. Należy jednak pamiętać, że ocena spraw związanych z pełnieniem urzędu duchownego jest zależna od relacji ustrojowych między związkiem wyznaniowym i państwem. W przypadku kościołów państwowych możliwe jest np. poddanie pewnych spraw kościelnych orzecznictwu państwowemu, a związek wyznaniowy może dokonać swojego samoograniczenia kształtując relacje z duchownym na podstawie zwykłej umowy o pracę. Co do zasady jednak ETPCz w sposób jasny wskazywał, że sprawy duchownych leżą poza jurysdykcją państwa i jego organów. Niemniej kontrowersje związane z orzekaniem w sprawie Károly Nagy v. Hungary wskazują, że status duchownego może ulegać pewnym zmianom w przyszłości.


Słowa kluczowe

duchowny; prawa człowieka; osoba duchowna; ETPCz; Europejski Trybunał Praw Człowieka; wolność sumienia i wyznania; związek wyznaniowy; wolność religijna; kościoły i związki wyznaniowe

Borecki, Paweł, Dorota Pudzianowska. 2010. „Glosa do wyroku z 3 XI 2009 w sprawie Lautsi v. Włochy, skarga nr 30814/06”. Państwo i Prawo 4: 124-129.

Brzozowski, Wojciech. 2011, „Glosa do wyroku Wielkiej Izby z 18 III 2011 w sprawie Lautsi v. Włochy, nr skargi 30814/06”. Państwo i Prawo 11: 121-126.

Evans, Carolyn. 2001. Freedom of Religion under the European Convention on Human Rights. Oxford: Oxford University Press.

Garlicki, Lech, ed. 2010. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1–18. Warszawa: C.H. Beck.

Garnett, Richard W. 2010. „Religious Liberty, Church Autonomy, and the Structure of Freedom”. W: Christianity and Human Rights. An Introduction, red. John Witte Jr. and Frank S. Alexander. Cambridge: Cambridge University Press.

Hucał, Michał. 2012. Ochrona wolności sumienia i wyznania w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Warszawa: C.H. Beck.

Hucał, Michał. 2015. Oddziaływanie brytyjskiej ustawy o prawach człowieka z 1998 r. na Kościół Anglii. Toruń: Wyd. Adam Marszałek.

Kamiński, Ireneusz C. 2010 a. „Nakaz obecności krzyża we włoskiej szkole – glosa do wyroku ETPCz z 3.11.2009 w sprawie Lautsi v. Włochom”. Europejski Przegląd Sądowy 3: 40-47.

Kamiński, Ireneusz C. 2010 b. „Wolność myśli, sumienia i wyznania w orzecznictwie ETPCz za lata 2008-2009”. Europejski Przegląd Sądowy 11: 33-39.

Mezglewski, Artur. 2001. „Pojęcie duchownego w przepisach prawa polskiego o zawieraniu małżeństwa”. Studia z Prawa Wyznaniowego 2: 3-26.

Misztal, Henryk, Piotr Stanisz. 2010. „Wolność wyznania a symbole religijne w życiu publicznym państwa świeckiego”. Annales Canonici 6: 37-55.

Nowicki, Marek Antoni. 2010. Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Kraków: Wolters Kluwer.

Osuchowska, Marta. 2011. „Pojęcie duchownego w świetle przepisów o wyznaniowej formie zawarcia małżeństwa cywilnego”. Państwo i Prawo 7-8: 67-79.

Petkoff, Peter. 2012. „Forum Internum and Forum Externum in Canon Law and Public International Law with a Particular Reference to the Jurisprudence of the European Court of Human Rights”. Religion & Human Rights 7, no 3: 183-214.

Świto, Lucjan 2010. „Charakter prawny posługi duszpasterskiej proboszczów i wikariuszy w parafiach rzymskokatolickich w świetle prawa polskiego”. Seminare 27: 41-50.

Warchałowski, Krzysztof 2004. Prawo do wolności myśli, sumienia i religii w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Zieliński, Tadeusz J. 2012. „Zakaz indoktrynacji światopoglądowej w szkolnictwie według wyroku Lautsi przeciwko Włochom”. W: Prawne granice wolności sumienia i wyznania, red. Roman Wieruszewski, Mirosław Wyrzykowski, Lena Kondratiewa-Bryzik. Warszawa: Wolters Kluwer.

Zieliński, Tadeusz J. 2016. Państwowy Kościół Anglii. Studium prawa wyznaniowego. Warszawa: Wyd. Naukowe ChAT.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-18


Hucał, M. (2018). Wybrane zagadnienia dotyczące pozycji prawnej duchownego w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Studia Z Prawa Wyznaniowego, 21, 205-220. https://doi.org/10.31743/spw.188

Michał Hucał  michal.hucal@chat.edu.pl
Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie,  Polska
https://orcid.org/0000-0001-8446-0570

Dr, Chrześcijańska Akademia Teologiczna, ul. Broniewskiego 48, 01-771 Warszawa.






Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

  1. Zgodnie z ustawą z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, autor publikacji przenosi na wydawcę autorskie prawa majątkowe do utworu na wszelkich polach eksploatacji znanych w chwili zawarcia umowy.
  2. Teksty składane do publikacji w „Studiach z Prawa Wyznaniowego" nie mogą naruszać praw autorskich osób trzecich. Oryginalność publikacji naukowej autor potwierdza w składanym oświadczeniu i w podpisywanej umowie wydawniczej.
  3. Za zgodą redakcji opublikowane w czasopiśmie teksty mogą być przedrukowywane w innych publikacjach (ze wskazaniem miejsca ich pierwotnej publikacji). 
  4. Redakcja nie pobiera od autorów żadnych opłat za zgłoszenie tekstu, jego opracowanie oraz publikację, ani nie wypłaca honorariów autorskich. 
  5. Autorzy mają prawo zamieszczać swoje prace (w wersji udostępnionej przez wydawcę) w Internecie (np. w repozytoriach instytucjonalnych lub na własnej stronie internetowej) dopiero po ich opublikowaniu w niniejszym czasopiśmie.
  6. Redakcja zapewnia bezpłatny i otwarty dostęp (ang. open access) do całej zawartości czasopisma, zgodnie z definicją otwartego dostępu BOAI (Budapest Open Access Initiative), co czyni wyniki badań bardziej dostępnymi i wspiera wymianę wiedzy na poziomie krajowym i międzynarodowym.
  7. Teksty opublikowane w tomach 1-13 udostępniane są na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych (CC BY-NC-ND 4.0). Obecnie, od tomu 14, teksty opublikowane w "Studiach z Prawa Wyznaniowego" są udostępniane na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa CC BY 4.0.