https://czasopisma.kul.pl/spw/issue/feed Studia z Prawa Wyznaniowego 2021-04-10T18:25:59+02:00 Marta Ordon mordon@kul.pl Open Journal Systems <p style="text-align: justify;"><em>Studia z Prawa Wyznaniowego</em> to czasopismo wydawane przez Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Na łamach periodyku publikowane są opracowania naukowe dotyczące prawnych aspektów wolności religijnej, a także relacji między państwem a kościołami (w szczególności Kościołem Katolickim) i innymi związkami wyznaniowymi. Szczególny nacisk położony jest na polskie prawo wyznaniowe.&nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">&nbsp;</p> https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/12338 Od Redakcji 2021-03-29T21:56:03+02:00 Piotr Stanisz pstan@kul.pl 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/9833 Formuła „wolność religii lub przekonań” w laboratorium Unii Europejskiej 2021-04-10T18:25:59+02:00 Marco Ventura marco.ventura@unisi.it <p>W artykule argumentuje się, że głębsza i lepsza wiedza na temat stosowanych w przeszłości i obecnie użyć formuły „wolność religii lub przekonań” może zaowocować większą spójnością pomiędzy stosowaną terminologią a odpowiadającymi jej ideami, przyczyniając się również do ubogacenia debaty prowadzonej na poziomie krajowym i międzynarodowym na temat ochrony i promocji praw i wolności odnoszących się do „religii lub przekonań”. W pierwszej części (<em>The emergence </em>– Geneza) Autor zarysowuje genezę i kontekst pierwszych zastosowań omawianej formuły. Potwierdzając znaczenie Narodów Zjednoczonych podkreśla, że związane z tym dokumenty powstałe w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych nie były ani jedynymi ani nie funkcjonowały w oderwaniu od innych. Akcentuje w szczególności rolę Konferencji (obecnie: Organizacji) Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz znaczenie szerszej dyskusji na poziomie międzynarodowym, która nabrała przyspieszenia po roku 1988, kiedy to przyjęto amerykańską ustawę o wolności religijnej w stosunkach międzynarodowych (<em>International Religious Freedom Act</em>). W części drugiej (<em>The features</em> – Cechy) omówione są najważniejsze cechy tytułowej formuły. Zwraca się uwagę, że cechy te wyjaśniają sukces, który formuła ta odniosła na poziomie ONZ i OBWE oraz Unii Europejskiej (przede wszystkim w jej działaniach zewnętrznych). W części trzeciej (<em>The EU laboratory</em> – Laboratorium Unii Europejskiej) omawia się stosowanie określenia „wolność religii lub przekonań” w kontekście unijnym. Unia Europejska jest przy tym postrzegana jako laboratorium, w którym formułę tę przyjęto, poddano weryfikacji jej użyteczność i na różne sposoby przedefiniowano. W części czwartej i ostatniej (<em>The Translation</em> – Tłumaczenie) formułuje się dziesięć zestawów pytań dotyczących językowych i prawnych aspektów tłumaczenia omawianej formuły w państwach członkowskich UE. Autor twierdzi, że odpowiedź na nie może się znacząco przyczynić do lepszego zrozumienia omawianej formuły w dwojakim – oddolnym i odgórnym – ujęciu dynamicznym, dostarczając w ten sposób potrzebnych narzędzi naukowcom i innym osobom, których zadaniem jest połączenie globalnego potencjału tej formuły w języku angielskim z jej wariantami w różnych językach i kulturach.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/9696 Kultura chrześcijańska Węgier jako przedmiot ochrony konstytucyjnej 2021-03-29T21:57:17+02:00 Balázs Schanda schanda.balazs@jak.ppke.hu <p>Zgodnie ze znowelizowaną w 2018 r. węgierską Konstytucją, ochrona chrześcijańskiej kultury Węgier stanowi obowiązek wszystkich organów państwa. Konstytucja nie wprowadza ciążącego na państwie zobowiązania odnoszącego się do religii chrześcijańskiej czy do generalnie pojmowanej kultury chrześcijańskiej, lecz odnosi się konkretnie do kulturalnej tradycji kraju. Pomimo uznania kulturowej roli chrześcijaństwa, Konstytucja pozostaje neutralna wobec religii i uznaje wolność religijną. Omawiany w niniejszym artykule przepis konstytucyjny, czyli art. R) ust. 4, wyraźnie wskazuje na chrześcijańskie korzenie kultury węgierskiej. Kultura wyrosła z wiary, lecz wiara nie może się zrodzić z historycznego dziedzictwa, ani tym bardziej z przepisu ustawy zasadniczej. W związku z tym celem ustrojodawcy było niewątpliwie nadanie większego znaczenia tożsamości narodowej.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/9697 Kwalifikowane prawo do wolności religii: Analiza ograniczeń z art. 9 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka 2021-03-29T21:57:16+02:00 Mark Hill Mark.Hill@ftbchambers.co.uk <p>Wolność uzewnętrzniania przekonań religijnych zgodnie z art. 9 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka nie ma charakteru absolutnego, lecz może być poddana określonym ograniczeniom. Artykuł omawia istotę i zakres tych ograniczeń w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka poczynając od wyroku w sprawie <em>Kokkinakis przeciwko Grecji</em>. Zestawia brzmienie omawianego przepisu Konwencji z jego dość swobodną i niekonsekwentną interpretacją dokonywaną przez Trybunału w Strasburgu. Szczególną uwagę poświęcono następującym kryteriom: „przewidziane przez ustawę”, „konieczne w społeczeństwie demokratycznym”, „bezpieczeństwo publiczne”, „porządek publiczny, zdrowie i moralność” oraz „prawa i wolności innych osób”. Artykuł stawia sobie za cel wyprowadzenie czytelnych zasad z orzecznictwa, w którym nie brak sprzeczności i niejasności, wiążących się szczególnie z przyjmowaną przez Trybunał zwodniczą doktryny marginesu oceny.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/10355 Uwagi na temat prawa do satyry i jego ograniczeń 2021-03-29T21:56:48+02:00 Gaetano Dammacco gdammacco48@gmail.com <p>Satyra jest skrajnym wyrazem wolności wyrażania opinii. Zarówno jej ujęcie konceptualne, jak i relewantny reżim prawny, nie są wolne od kontrowersji. Jedną z konsekwencji rozwoju komunikacji międzyludzkiej jest wypracowanie licznych rodzajów literackich, które przejawiają pewne podobieństwa. Do takich należą m.in. kronika (bezosobowy i pozbawiony interpretacji zapis zaistniałych zdarzeń), krytyka (subiektywna analiza i ocena odnosząca się do zaistniałych zdarzeń) i satyra (sarkastyczna krytyka osób lub indywidualnych zachowań czy sposobów postępowania, mająca na celu ich społeczne zdemaskowanie). Ukształtowane w ciągu wieków elementy charakteryzujące satyrę są zasadniczo dwa: skoncentrowanie na wewnętrznych sprzecznościach (polityki, społeczeństwa, religii, kultury) oraz intencja moralizatorska, mająca na celu pobudzenie przemian społecznych. Satyra religijna bierze na cel władze religijne i ich niekonsekwencję, odnosi się jednak również do symboli religijnych i religijnych wierzeń. Wiążą się z tym różne konsekwencje prawne. Satyra, która skierowana jest na dziedzictwo wiary, musi być uznana za nieakceptowalną. Każda satyra religijna wiąże się natomiast z konfliktem pomiędzy różnymi wartościami konstytucyjnymi, to jest pomiędzy prawem do wyrażania opinii oraz prawem do dobrego imienia i do ochrony uczuć religijnych. Generalnie rzecz ujmując, prawo do satyry jest uznawane przez systemy prawne (zarówno na poziomie międzynarodowym, jak i na poziomie krajowym) jako prawo podmiotowe o znaczeniu konstytucyjnym, które wynika z wolności wyrażania opinii i wolności myśli. Myśl, sumienie i religia – zgodnie z ujęciem przyjętym na przykład w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej – są wartościami homologicznymi (jako dobra prawne czy wartości o charakterze etycznym). Nie mogą więc być między sobą w sprzeczności. Istotne wątpliwości dotyczą natomiast przepisów odnoszących się do prawa do satyry, która nie może naruszać podstawowych praw osoby, jej godności czy jej dobrego imienia. Karta Praw Podstawowych przyczyniła się do ugruntowania tendencji polegającej na ujmowaniu prawa do wyrażania opinii w jego najszerszej, ekspansywnej formie. Konsekwentnie potwierdzane jest jednak również znaczenie praw człowieka, które nie mogą być naruszane w konsekwencji realizowania prawa do satyry. W krajowych porządkach prawnych znaczenie prawa do satyry wiąże się z uznaniem jego konstytucyjnej rangi, ale także z ograniczeniami, którym ono musi podlegać. W orzecznictwie wypracowano relewantne kryteria formalne, wśród których najważniejsze znaczenie posiadają: powściągliwość i funkcjonalność.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/9772 Ograniczanie wolności religijnej w pierwszym okresie pandemii COVID-19 w świetle orzecznictwa amerykańskich sądów 2021-03-29T21:56:56+02:00 Grzegorz Maroń gmaron@ur.edu.pl <p>W artykule przedstawiono i poddano analizie orzeczenia amerykańskich sądów federalnych w zakresie ograniczeń wolności religii w początkowym okresie pandemii COVID-19. Przedmiotem kontroli sądów były przepisy zakazujące publicznych zgromadzeń religijnych lub ograniczające liczbę ich uczestników. Autor podziela stanowisko tej części sądów, które przyjęły, że przepisy wprowadzające surowsze obostrzenia dla świątyń i zgromadzeń religijnych niż względem innych porównywalnych miejsc i świeckich zgromadzeń dla swej konstytucyjności potrzebują jednocześnie realizować kluczowy interes i być środkiem proporcjonalnym. O ile ochrona zdrowia publicznego stanowi kluczowy interes władzy, o tyle całkowity zakaz liturgii i nabożeństw z udziałem wiernych czy ustalenie liczby uczestników aktów kultu na poziomie kilku osób wydają się naruszać kryterium najmniej restrykcyjnego środka. Decydując o tym, jakie formy społecznej aktywności i działalności wyłączyć spod zakazu zgromadzeń publicznych władza nie może dyskryminująco zakładać, że praktyki religijne są czymś drugorzędnym i mało pilnym, tym bardziej jeśli ta sama władza za istotną (<em>essential</em>) czy pierwszej potrzeby (<em>life sustaining</em>) uznaje działalność np. sklepów monopolowych bądź centrów handlowych.&nbsp; &nbsp;</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/10186 Stosunek kościelnej ochrony danych osobowych do RODO – uwagi na marginesie postanowienia Krajowego Sądu Pracy w Norymberdze z dnia 29 maja 2020 roku, 8 Ta 36/20 2021-03-29T21:56:50+02:00 Bernard Łukańko b.lukanko@inp.pan.pl <p>Przedmiotem opracowania jest prezentacja postanowienia Krajowego Sądu Pracy w Norymberdze z dnia 29 maja 2020 roku, 8 Ta 36/20 i rozważenie skutków z tego orzeczenia płynących dla ochrony praw jednostki. Analizowane rozstrzygnięcie jest jednym z pierwszych orzeczeń sądowych odnoszących się do art. 91 ust. 1 RODO i kościelnego aktu prawnego (Kościoła Katolickiego w Niemczech) regulującego ochronę danych osobowych. Przedmiotem opracowania jest nie tylko ocena spełnienia przez ustawę o kościelnej ochronie danych osobowych Kościoła Katolickiego w Niemczech (<em>kirchliches Datenschutzgesetz – KDG</em>) wymogów RODO, ale przede wszystkim kwestia właściwości sądu państwowego (sądu pracy) lub kościelnego (Międzydiecezjalnego Sądu Ochrony Danych Osobowych z siedzibą w Kolonii działającego w oparciu o Regulamin Kościelnego Sądownictwa Ochrony Danych Osobowych <em>–</em> niem. <em>Kirchliche Datenschutzgerichtsordnung – KDSGO</em>) do badania roszczenia odszkodowawczego pracownika zatrudnionego przez Kościół Katolicki, wskazującego jako podstawę roszczenia udostępnienie jego danych osobowych osobom nieuprawnionym. Opracowanie zawiera także analizę wniosków płynących z postanowienia w szerszym, prawnoporównawczym kontekście polskiego konstytucyjnego modelu stosunków państwa oraz kościołów i innych związków wyznaniowych.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/7136 Lord Hardwicke’s Marriage Act – „pierwsza” angielska ustawa o małżeństwie 2021-04-01T16:25:18+02:00 Piotr Michalik piotr.jan.michalik@uj.edu.pl <p>Przedmiotem artykułu jest w pierwszej kolejności historycznoprawna analiza zjawiska małżeństw potajemnych w nowożytnej Anglii, gdzie instytucja małżeństwa nadal w części podlegała prawu i jurysdykcji kanonicznej. Następnie analiza ta dotyczy uchwalonej przez Parlament w 1753 r. ustawy o lepszym zapobieganiu małżeństwom potajemnym (<em>An act for the better preventing of clandestine marriages</em>). Ustawa ta, uchwalona z inicjatywy ówczesnego Kanclerza Lorda Hardwicke’a (stąd potoczna nazwa <em>Lord Hardwicke’s Marriage Act</em>), miała na celu eliminację z praktyki społecznej małżeństw potajemnych, poprzez wprowadzenie urzędowej formy zawarcia małżeństwa pod rygorem nieważności (przeszkoda zrywająca). Kluczowymi ogniwami nowej regulacji był obowiązek zawarcia ślubu w kościele parafialnym oraz uprzednie uzyskanie przez małoletnich zgody rodziców lub opiekunów na małżeństwo. Rozwiązania przyjęte w <em>Hardwicke’s Act</em> oraz sam fakt ich wprowadzenia ustawą Parlamentu zapoczątkowały proces przejmowania jurysdykcji małżeńskiej Kościoła Anglii przez państwo. Zjawisko to już ówcześnie było przedmiotem debaty, a obecnie pozostaje istotnym elementem badań nad ustawą. Wnioski z przedstawionej analizy potwierdzają szczególne znaczenie <em>Hardwicke’s Act</em> dla dalszej ewolucji instytucji małżeństwa w Anglii, co uzasadnia przyznanie jej miana „pierwszej” angielskiej ustawy o małżeństwie.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/10675 Wolność religijna jako instrument ochrony prawnej przeciwników małżeństw jednopłciowych. Zmiany w prawie stanu Missisipi po wydaniu orzeczenia w sprawie Obergefell v. Hodges 2021-03-29T21:56:39+02:00 Katarzyna Maćkowska kzasepa@kul.pl <p>Przedmiotem rozważań zawartych w niniejszym artykule są dokonywane ostatnio w Missisipi zmiany legislacyjne, będące reakcją zwolenników tradycyjnej koncepcji małżeństwa na legalizację małżeństw pomiędzy osobami tej samej płci. Szczególna uwaga zwrócona jest na <em>Mississippi</em>&nbsp;<em>Religious Freedom Restoration Act</em> i <em>Protecting Freedom of Conscience from Government Discrimination Act</em>. Na ich kanwie przedstawiono reakcję konserwatywnych środowisk stanu Missisipi na orzeczenie <em>Obergefell v. Hodges</em>, jak również kontrreakcję ruchu LGBT. Przeprowadzone analizy uwidaczniają napięcie, jakie istnieje pomiędzy zasadami równości i wolności religijnej, interpretowanymi w myśl założeń przyjmowanych przez przeciwne strony sporu. Prowadzi to do konkluzji, że nie istnieją prawne możliwości rozwiązania tego konfliktu na drodze kompromisu. Zgodnie z tezą artykułu, gwarancje wolności religijnej mogą natomiast stać się instrumentem ochrony prawnej oponentów małżeństw homoseksualnych przed zarzutami o dyskryminację w sytuacjach, gdy wyznawana przez nich religia nie pozwala im na uznanie za małżeństwo związku osób tej samej płci.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/9692 Prawne aspekty rozwoju turystyki pielgrzymkowej w Polsce w latach 1918-1939 2021-03-29T21:57:18+02:00 Leszek Ćwikła leszek.cwikla@kul.pl <p>W Drugiej Rzeczypospolitej ważnym zjawiskiem religijnym, kulturowym oraz społeczno-ekonomicznym była – tak jak i dzisiaj – turystyka pielgrzymkowa. Zamierzeniem autora artykułu było dokonanie analizy przepisów prawa obowiązujących w tym okresie oraz udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy ustawodawstwo państwowe miało pozytywny wpływ na rozwój tego rodzaju turystyki. Podstawowymi aktami normatywnymi, których przepisy zostały poddane analizie, są Konstytucja Marcowa z 1921 r. oraz Konstytucja Kwietniowa z 1935 r. Przepisy ustaw zasadniczych gwarantowały obywatelom m.in. wolność kultu, zaś związkom wyznaniowym, uznanym przez państwo, prawo do urządzania zbiorowych i publicznych nabożeństw. W zakresie ustawodawstwa zwykłego przeanalizowano przepisy kodeksu karnego z 1932 r., ustawy o zgromadzeniach z 1932 r. oraz przepisy odnoszące się do czasu wolnego od pracy (ustanawiające dni wolne od pracy oraz wprowadzające instytucję urlopu wypoczynkowego). Zwrócono też uwagę na projekt „ustawy turystycznej”, który zawierał regulacje mogące mieć wpływ na rozwój turystyki pielgrzymkowej. W dalszej kolejności przeanalizowano akty prawne wydane przez ministra komunikacji, przewidujące ulgi dla pielgrzymów podróżujących koleją, a także akty prawne wydane przez inne organy, zawierające przepisy obowiązujące pielgrzymów wyjeżdżających za granicę lub przyjeżdżających z zagranicy do Polski. Przeprowadzona analiza przepisów prawa pozwoliła na stwierdzenie, że działania władz państwowych, uznających doniosłą rolę religii w funkcjonowaniu państwa i społeczeństwa, sprzyjały rozwojowi turystyki pielgrzymkowej. Przepisy nie przewidywały ograniczeń i uprawianie tego rodzaju turystyki mogło odbywać się swobodnie.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/4857 Wolność sumienia i religii sprawców szczególnie niebezpiecznych (art. 88a i 88b k.k.w.) 2021-04-01T21:22:05+02:00 Jerzy Nikołajew jerzy-nikolajew@wp.pl <p>Wolność sumienia i religii należy do katalogu podstawowych praw człowieka. Jednak realizacja związanych z tym uprawnień w przypadku skazanych niebezpiecznych została ograniczona przez konieczność ich wykonywania w warunkach oddziału, w pomieszczeniach o wysokim stopniu zabezpieczenia ochronnego. Również kontakt skazanych niebezpiecznych z innymi osobami (w tym także duchownym) ograniczono w sposób maksymalny. Ustawodawca uznał, że stosowanie ograniczeń w realizacji uprawnień sprawców szczególnie niebezpiecznych jest potrzebne do zapewnienia bezpieczeństwa zakładu karnego. Jednak wprowadzone obostrzenia można także uznać za element nieludzkiego traktowania, zwłaszcza wówczas, gdy ich stosowanie jest niewspółmierne wobec zagrożenia więziennego bezpieczeństwa. Nadużycia mogą występować zwłaszcza wtedy, gdy administracja więzienna sama decyduje o skali istniejącego w więzieniu zagrożenia. Stąd też konieczne są zmiany przepisów Kodeksu karnego wykonawczego, polegające na wprowadzeniu szczegółowych unormowań dotyczących religijnych uprawnień skazanych niebezpiecznych.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/8984 Ograniczenia zdolności prawnej osób duchownych w pracach kodyfikacyjnych doby Królestwa Kongresowego 2021-03-29T21:57:19+02:00 Piotr Zbigniew Pomianowski p.pomianowski@wpia.uw.edu.pl <p>Artykuł dotyczy ograniczenia uprawnień duchownych katolickich w pracach kodyfikacyjnych w Królestwie Kongresowym. Zgodnie z prawem kanonicznym, które w znacznym zakresie było respektowane przez sądy Rzeczypospolitej Obojga Narodów, zakonnicy i zakonnice mieli poważnie ograniczone uprawnienia w zakresie prawa spadkowego (co do możliwości spadkobrania czy sporządzenia testamentu). Wobec w pełni wyznaniowego charakteru prawa małżeńskiego osoby zobowiązane do celibatu nie mogły też rzecz jasna zawrzeć małżeństwa.</p> <p>Reguły te pozostały w znacznym stopniu w mocy po zaprowadzeniu na dawne ziemie koronne praw pruskich i austro-galicyjskich. Z kolei Kodeks Napoleona, któremu nadano moc obowiązującą w Księstwie Warszawskim, nie znał ograniczeń duchownych ani w zakresie prawa spadkowego, ani co do możliwości zawierania małżeństw. Po przejęciu kontroli nad centralnymi ziemiami polskimi przez Aleksandra I oczywistą była potrzeba reformy prawa cywilnego. Jej zakres i zasady jednak budziły kontrowersje. Poza dyskusją pozostawało wyłączenie możliwości zawierania małżeństw przez duchownych katolickich, lecz zakres ewentualnego ograniczenia zdolności prawnej oraz zdolności do czynności prawnych zakonników i zakonnic był przedmiotem sporów. Tarcia w powołanej po obradach Sejmu w 1820 r. deputacji prawodawczej były tak wielkie, że konieczne okazało się rozstrzygnięcie tej kwestii przez samego cara. Opinia monarchy wychyliła się wówczas w stronę klerykalną, czego skutkiem było ograniczenie praw cywilnych zakonników i zakonnic przez art. 10 Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego. Pełniejszy niż dotychczas opis tych kontrowersji był możliwy dzięki uwzględnieniu niewykorzystywanych dotychczas przez polskich badaczy materiałów przechowywanych w jednym z moskiewskich archiwów.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/5241 Zgodność granic administracji kościelnej z granicami odrodzonego państwa polskiego w konkordacie między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską z 1925 r. 2021-03-29T21:57:22+02:00 Piotr Ryguła p.rygula@uksw.edu.pl <p>II Rzeczypospolita była państwem, które w sposób szczególny kładło nacisk na gwarancje dotyczące własnych granic politycznych oraz konsolidację społeczeństwa zamieszkującego terytorium odrodzonego państwa. Gwarancje dostosowania do granic politycznych państwa nowego podziału kanoniczno-administracyjnego Kościoła Katolickiego w Polsce – zawarte w art. IX konkordatu z 10 lutego 1925 r. – miały dla Rzeczpospolitej w początkach jej państwowości szczególne znaczenie. Wychodząc od idei rozdziału państwo‑Kościół, także na płaszczyźnie podziału administracyjnego, autor artykułu próbuje wskazać na wykorzystanie instrumentów prawno-kanonicznych do celu, jakim była integracja terytorialna i społeczna w II Rzeczpospolitej.</p> <p>Sygnatariusze konkordatu byli oczywiście świadomi, że instrumenty prawne, jakimi dysponuje Stolica Apostolska w powyższym zakresie, mają charakter prawno-kanoniczny. Nie są więc one właściwymi, aby uznawać czy gwarantować kształt granic politycznych państwa. Trudno jednak zaprzeczyć, że przy ich pomocy doszło do odwzorowania istniejących granic politycznych kraju na mapie kanonicznego podziału ówczesnego Kościoła Katolickiego w Europie.</p> <p>Jeśli zaś chodzi o konsolidację społeczeństwa polskiego, to trudno nie dostrzec, skoro dostrzegł to ustrojodawca w art. 114 Konstytucji RP z 1921 r., że wyznanie rzymskokatolickie w II Rzeczpospolitej było „religią przeważającej większości narodu”. Integracja struktur tego Kościoła miała więc fundamentalne znaczenie nie tylko dla sprawnego funkcjonowania tego Kościoła w ramach wyznaczonych granicami politycznymi. Miała też zasadnicze znaczenie dla integracji życia społecznego w kraju, w którym 75% społeczeństwa deklarowała się jako katolicy.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/7798 Wpływ braku rejestracji małżeństwa zawartego w formie wyznaniowej na bezpieczeństwo obrotu prawnego 2021-03-29T21:57:21+02:00 Anna Tunia atunia@kul.lublin.pl <p>Przedmiotem artykułu jest zagadnienie dotyczące wpływu braku realizacji jednej z przesłanek koniecznych zawarcia małżeństwa w formie wyznaniowej, jaką jest sporządzenie aktu małżeństwa zawieranego w formie wyznaniowej na bezpieczeństwo obrotu prawnego. W tym celu w artykule przeanalizowano istotne elementy tej przesłanki, którymi są prawidłowo sporządzone i terminowo doręczone dokumenty stanowiące podstawę sporządzenia aktu małżeństwa w USC, a następnie ukazano możliwe reakcje organu administracji stanu cywilnego w związku z niedopełnieniem poszczególnych elementów tej przesłanki zawarcia małżeństwa. W dalszej części artykułu odniesiono się do konkretnych skutków niesporządzenia aktu małżeństwa w formie wyznaniowej, przedstawiając sytuacje, w których małżonkowie i inne osoby uczestniczące w obrocie prawnym w związku z zawartym małżeństwem nie będą mogły korzystać z praw (i obowiązków), które powstałyby, gdyby kierownik USC sporządził konstytuujący ten związek – akt małżeństwa. Podniesiono też uwagi <em>de lege ferenda</em> dotyczące zmiany obecnych przepisów dotyczących zawierania małżeństwa w formie wyznaniowej, która pozwoli na zapewnienie bezpieczeństwa obrotu prawnego, niwelując w wielu przypadkach szkody i krzywdy niematerialne rodzące się z niezawarcia małżeństwa.&nbsp;</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/8989 Moralność publiczna jako przesłanka ograniczania wolności zgromadzeń 2021-03-29T21:57:19+02:00 Piotr Zacharczuk zacharczuk@kul.pl <p>Wolność zgromadzeń może podlegać ograniczeniom także z uwagi na konieczność ochrony moralności publicznej. Moralność publiczna stanowi bowiem przesłankę dopuszczalności ograniczeń tej wolności zarówno na gruncie prawa międzynarodowego, jak i prawa krajowego. Celem badawczym niniejszego opracowania jest w pierwszej kolejności ukazanie moralności publicznej jako przesłanki uzasadniającej ograniczenie wolności zgromadzeń w ujęciu unormowań międzynarodowych oraz regulacji konstytucyjnej, a następnie przeanalizowanie szczegółowych ustawowych przesłanek ingerencji w wolność zgromadzeń wchodzących w zakres moralności publicznej. Zgodnie z postanowieniami ratyfikowanych umów międzynarodowych oraz przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, do ograniczenia omawianej wolności konieczne jest obowiązywanie przewidujących to przepisów. Niektóre obecnie obowiązujące, polskie regulacje ustawowe, już określają przesłanki stanowiące podstawę ograniczenia wolności zgromadzeń z uwagi na ochronę wartości mieszczących się w moralności publicznej. Zasadne są jednak zmiany ustawowe umożliwiające w większym zakresie stosowanie ograniczeń wolności zgromadzeń z uwagi na ochronę moralności publicznej.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/11246 Zasada poszanowania autonomii i wzajemnej niezależności państwa i kościołów oraz innych związków wyznaniowych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego 2021-03-29T21:56:33+02:00 Michał Poniatowski michal.poniatowski@adwokatura.pl <p>W artykule przedstawiono analizę orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w zakresie zasady poszanowania autonomii i wzajemnej niezależności państwa i kościołów oraz innych związków wyznaniowych. W pierwszej kolejności została przedstawiona proweniencja tej zasady. W szczególności wskazano na jej aspekt komparatystyczny. Następnie przedstawiono tę zasadę jako element relacji pomiędzy państwem i związkami wyznaniowymi w ujęciu judykatury Trybunału Konstytucyjnego. W kolejnych częściach artykułu przedstawiono wykładnię tej zasady oraz jej zakres w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Najważniejsze wnioski przedstawiono w zakończeniu.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/8705 Problem rewindykacji kościelnej nieruchomości Polskiego Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów we Wrocławiu 2021-03-29T21:57:20+02:00 Michał Zawiślak michal.zawislak@kul.pl <p>Zasadniczym celem niniejszego artykułu jest ukazanie przebiegu postępowania rewindykacyjnego nieruchomości kościelnej należącej do parafii Polskiego Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów we Wrocławiu, wraz z analizą wydanych w toku postępowania decyzji administracyjnych. Szczególna uwaga została zwrócona na zagadnienia prawne związane z zastosowaniem art. 2 ust. 4 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich oraz konsekwencjami uchwały Sądu Najwyższego z 19 grudnia 1959 roku co do skutków prawnych interpretacji art. 2 ust. 4 tego dekretu. W tej sprawie prawomocna decyzja o odmowie przyznania Kościołowi prawa własności została wydana dopiero po 13 latach od złożenia wniosku rewindykacyjnego. W toku całego postępowania doszło do przewlekłości, co potwierdził wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie ze skargi nr 32045/10. Drugi Zbór we Wrocławiu (następca prawny wspomnianej wyżej parafii) nie odzyskał prawa własności nieruchomości utraconej po II wojnie światowej na podstawie przepisów ustawy regulującej sytuację prawną Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej. Okoliczności faktyczne przedstawione w niniejszym artykule na kanwie wieloletniego sporu rewindykacyjnego pozwalają na wyprowadzenie wniosków o konieczności uregulowania prawa własności tej nieruchomości w innym trybie niż administracyjny.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/6834 Dokonywanie czynności procesowych przed sądem kościelnym jako okoliczność wyłączająca odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych. Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 stycznia 2017 r., I ACa 676/16 2021-04-01T21:18:34+02:00 Joanna Misztal-Konecka joannamisztal@kul.pl <p>Glosa omawia wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, w którym sąd ten uznał działanie w ramach czynności stron procesu przed sądem kościelnym za okoliczność wyłączającą odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych osoby fizycznej. Według autorki glosy na aprobatę zasługuje zarówno stanowisko co do dopuszczalności drogi sądowej przed sądami państwowymi w sprawach o ochronę dóbr osobistych naruszonych przed sądem kościelnym, jak też pogląd, iż ochrona dóbr osobistych nie przysługuje w przypadku zaistnienia okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia takiego dobra. Działanie przed sądem kościelnym, którego funkcjonowanie aprobowane jest w ustawodawstwie państwowym, mieści się w grupie przypadków działania w ramach porządku prawnego. Kwalifikacja działania w ramach przysługujących stronie praw procesowych, zarówno w przypadku działań przed sądem państwowym, jak i sądem kościelnym, wymaga stwierdzenia, że działania te są oparte na istniejącym prawie podmiotu do działania, działaniu w granicach kompetencji zakreślonych przez porządek prawny, przytaczaniu okoliczności prawdziwych (lub co do których istnieją uzasadnione podstawy do uznawania ich za prawdziwe) w sposób oględny i w zakresie niezbędnym dla realizacji własnego prawa.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/10656 Analiza konstytucyjności ograniczeń w korzystaniu z wolności religii podczas pandemii koronawirusa w Polsce 2021-03-29T21:56:42+02:00 Konrad Dyda konrad.dyda@gmail.com Marcin Olszówka marcin.olszowka@lazarski.pl <p>Konieczność przeciwdziałania rozwojowi pandemii koronawirusa SARS-CoV-2 wiąże się z koniecznością zachowania dystansu fizycznego oraz przestrzegania różnego rodzaju norm sanitarnych. Jednak w przypadku, gdy obostrzenia wprowadzane przez władze publiczne prowadzą do ograniczeń w korzystaniu z praw i wolności człowieka, muszą być ustanawiane w aktach normatywnych o odpowiedniej formie i treści. Tymczasem wiele z restrykcji wprowadzonych przez polskie władze w celu walki z pandemią, które limitowały korzystanie z wolności religii, nie spełniały standardów określonych przez Konstytucję RP.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/5730 Opinia prawna na temat beneficjenta rzeczywistego w przypadku spółki kapitałowej, której jedynym (100%) udziałowcem czy akcjonariuszem jest zakon bądź jego jednostka organizacyjna (prowincja zakonna, opactwo, klasztor niezależny, dom zakonny) 2021-03-29T21:57:22+02:00 Dariusz Walencik dwalencik@uni.opole.pl <p>Celem niniejszej opinii prawnej jest udzielenie odpowiedzi na pytanie: Kto jest beneficjentem rzeczywistym w przypadku spółki kapitałowej, której jedynym (100%) udziałowcem czy akcjonariuszem jest zakon bądź jego jednostka organizacyjna (prowincja zakonna, opactwo, klasztor niezależny, dom zakonny)? Przeprowadzone analizy przepisów prawa polskiego i prawa kanonicznego prowadzą do wniosku, że w przypadku spółki kapitałowej, której jedynym (100%) udziałowcem czy akcjonariuszem jest zakon bądź jego jednostka organizacyjna (prowincja zakonna, opactwo, klasztor niezależny, dom zakonny) beneficjentem rzeczywistym jest właściwy wyższy przełożony tego zakonu oraz członkowie jego rady. Osoby te spełniają przesłanki określone w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, ponieważ stanowią one grupę osób fizycznych sprawujących bezpośrednio kontrolę nad spółką poprzez posiadane uprawnienia (zgromadzenie wspólników/walne zgromadzenie), które wynikają z okoliczności prawnych (przepisów prawa kanonicznego), umożliwiające wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez spółkę. Jest to bowiem grupa osób fizycznych sprawujących kontrolę nad osobą prawną (zakonem bądź jego jednostką organizacyjną), któremu łącznie przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów spółki i łącznie dysponującym więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym spółki (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret trzecie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu).</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/9767 Analiza prawna przypadku bpa Edwarda Janiaka w kontekście filmu „Zabawa w chowanego” Marka i Tomasza Sekielskich 2021-03-29T21:57:15+02:00 Michał Skwarzyński michal.skwarzynski@kul.pl <p>Niniejsza analiza koncentruje się na kilku kluczowych zagadnieniach dotyczących przypadku ks. bpa Edwarda Janiaka, rozważanych w kontekście filmu Marka i Tomasza Sekielskich pt. „Zabawa w chowanego”. Punkt wyjścia stanowi określenie obowiązków hierarchy, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa polskiego i prawa kanonicznego, w związku z powzięciem przez niego informacji o przypadkach pedofilii podległych mu duchownych. Kolejne fragmenty analizy odnoszą się odpowiednio do rzetelności warstwy faktograficznej filmu, dokonanych w nim naruszeń obowiązujących przepisów i możliwości ochrony prawnej bpa Janiaka, a także pozaprawnych aspektów podjęcia przez niego aktywnej obrony. Przeprowadzone rozważania prowadzą do wniosku, że w omawianym filmie zafałszowano nie tylko chronologię zdarzeń, ale i rzeczywistość prawną. Natomiast wybór bpa Janiaka na negatywnego bohatera „Zabawy w chowanego” wynikał nie tyle z racji merytorycznych, ile raczej z faktu dysponowania nagraniami jego wypowiedzi, które można było w filmie wykorzystać.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/9687 W sprawie skuteczności wystąpienia z Kościoła Katolickiego: uwagi dotyczące decyzji z dnia 28 listopada 2018 r. wydanej przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych 2021-03-29T21:57:18+02:00 Michał Czelny mczelny@kul.pl <p>Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO) w dniu 22 listopada 2018 r. wydał decyzję związaną z kwestią uaktualnienia danych osobowych przez osobę, która wystąpiła z Kościoła Katolickiego. W artykule dokonano analizy tej decyzji w kontekście odpowiedzi na pytanie, czy w aktualnym stanie prawnym PUODO posiada kompetencje do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnych skarg osób fizycznych związanych z przestrzeganiem przepisów ustanowionych w Kościele Katolickim w zakresie ochrony danych osobowych. Uzasadniając prezentowaną decyzję, PUODO powołał się na kilka znaczących przepisów aktualnie obowiązującego prawa: unijnego, państwowego i kościelnego. W prezentowanej decyzji PUODO potwierdził stosowane od pewnego czasu stanowisko odnośnie do spraw związanych z kwestią uaktualnienia danych osobowych osób, które wystąpiły z Kościoła Katolickiego. W konkluzji stwierdził, że nie ma on kompetencji do rozstrzygania skarg osób fizycznych związanych z przestrzeganiem przepisów ustanowionych w Kościele Katolickim w zakresie ochrony danych osobowych.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/9801 Równouprawnienie związków wyznaniowych jako jedna z naczelnych zasad relacji Państwo-Kościół w Polsce i gwarant świeckiego charakteru III Rzeczypospolitej Polskiej 2021-03-29T21:56:55+02:00 Katarzyna Krzysztofek-Strzała k.krzysztofek@uj.edu.pl <p>Przedmiotem recenzji jest publikacja Anety Marii Abramowicz dotycząca niezwykle ważnej w polskim systemie prawa wyznaniowego po 1989 r. konstytucyjnej zasady równouprawnienia kościołów i innych związków wyznaniowych. Autorka zaprezentowała w monografii szeroką analizę przepisów prawnych odnoszących się zarówno do regulacji położenia prawnego, jak i działalności kościołów i innych związków wyznaniowych pod kątem ich zgodności ze wspomnianą zasadą. Książka została opatrzona obszernym wstępem ukazującym historyczny rozwój zasady równości oraz omówieniem jej w kontekście wolności religijnej w aspekcie indywidualnym i instytucjonalnym. Recenzowana praca jest pierwszą, która w tak szerokim zakresie poświęca w całości uwagę zasadzie równouprawnienia kościołów i innych związków wyznaniowych w Polsce, i stanowi cenne uzupełnienie dotychczasowego dorobku nauki polskiego prawa wyznaniowego.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/11431 Międzynarodowa interdyscyplinarna konferencja naukowa online pt. Human Rights Dimensions of Pandemic Crisis, 1-31 lipca 2020 r. 2021-03-29T21:56:27+02:00 Aneta Maria Abramowicz aneta.abramowicz@kul.pl <p>International Interdisciplinary Online Conference entitled <em>On Human Rights Dimensions of Pandemic Crisis</em>, 1-31 July 2020</p> <p>W dniach 1-31 lipca 2020 r. odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa pt. <em>Human Rights Dimensions of Pandemic Crisis</em>, zorganizowana przez: Wydział Prawa Trnawskiego Uniwersytetu w Trnawie (Słowacja) we współpracy z Centre for Russian and Central Asian Studies oraz Uniwersytetem Jawaharlal Nehru w New Delhi.</p> <p>&nbsp;</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/12197 Uroczystość wręczenia Księgi Jubileuszowej dedykowanej Księdzu Profesorowi Arturowi Mezglewskiemu z okazji 60. Rocznicy Urodzin, Kombornia, 22 września 2020 r. 2021-03-29T21:56:15+02:00 Anna Tunia atunia@kul.lublin.pl <p>W dniu 22 września 2020 r. w Pałacu „Dwór Kombornia” odbyła się uroczystość wręczenia Księgi Jubileuszowej dedykowanej ks. prof. zw. dr. hab. Arturowi Mezglewskiemu zatytułowanej <em>Człowiek. Państwo. Kościół</em> – będącej wyrazem uczczenia 60. rocznicy urodzin dostojnego Jubilata. Uroczystość ta połączona była z XVII Ogólnopolskim Sympozjum Prawa Wyznaniowego pt. <em>Orzecznictwo w sprawach wyznaniowych</em>, które odbyło się w Komborni w dniach 22-24 września 2020 r.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/12242 XVII Ogólnopolskie Sympozjum Prawa Wyznaniowego pt. Orzecznictwo w sprawach wyznaniowych, Kombornia, 22-24 września 2020 r. 2021-03-29T21:56:09+02:00 Michał Czelny mczelny@kul.pl <p>XVII Nationwide Symposium on Law on Religion entitled: <em>Judicature in law and religion matters</em>, 22-24 September 2020</p> <p>W dniach 22-24 września 2020 r. w Komborni odbyło się XVII Ogólnopolskie Sympozjum Prawa Wyznaniowego&nbsp; pt. <em>Orzecznictwo w sprawach wyznaniowych</em>. Jego organizatorem był Instytut Nauk Prawnych Uniwersytetu Rzeszowskiego, Instytut Teologiczno-Pastoralny w Rzeszowie, oraz Polskie Towarzystwo Prawa Wyznaniowego.</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement## https://czasopisma.kul.pl/spw/article/view/11432 Międzynarodowa konferencja naukowa online pt. Právna Politika a Legislatíva v Oblasti Konfesného Práva, 24 -25 września 2020 r. 2021-03-29T21:56:23+02:00 Aneta Maria Abramowicz aneta.abramowicz@kul.pl <p>International Online Conference entitled <em>Právna Politika a Legislatíva v Oblasti Konfesného Práva [Legal Policy and Legislation in the Area of Confessional Law]</em>, 24-25 September 2020</p> <p>W dniach 24-25 września 2020 r. w ramach Międzynarodowego Kongresu Naukowego Trnava Days of Law 2020, który jest cyklicznym spotkaniem naukowym, odbyła się Międzynarodowa konferencja naukowa pt. <em>Právna Politika a Legislatíva v Oblasti Konfesného Práva / Legal Policy and Legislation in the Area of Confessional Law</em>. Organizatorem konferencji był Ústav pre právne otázky náboženskej slobody (Institute for Legal Questions of Religious Freedom) na Wydziale Prawa Trnawskiego Uniwersytetu w Trnawie (Słowacja).</p> 2020-12-30T00:00:00+01:00 ##submission.copyrightStatement##