Λῃσταί in Light of Literary Sources at the Turn of the Eras (1st Century BC and 1st Century AD)


Abstract

The article presents a semantic field and variation of the meaning of the noun λῃστής in Greek literature of the 1st century BC and 1st century AD. Texts of pagan and Jewish authors’, as well the New Testament fragments where the word λῃστής appears were analyzed. The analyzes show that in the ancient Greek literature the noun λῃστής originally had a negative and positive meaning, as well, describing not only a robber who takes others property by force but also a warrior (or paid warrior), who as a result of a fight with an enemy gets a war loot that was owed to him. Although later, especially in the literature analyzed in the article - the main role had diminishing denotations. Greek authors of the turn of the eras used the noun λῃστής to describe all types of evildoers. Above all that term was used in reference to bandits and robbers, especially acting in packs and attacking travelers and villages to steal or commit a murder. The word is used for describing rebels, troublemakers, and ‘revolutionaries’ acting against the authorities, which is especially visible in Joseph Flavius’ texts.


Keywords

λῃσταί; social history; ancient history; robbery; banditry; plunder; theft; λῃστής

Appianus Alexandrinus, Historia Romana (Iberica), ed. H. White: Appian, Roman History (The Wars in Spain), w: Appian’s Roman History, vol. 1: Books 1-8, LCL 2, Cambridge (Mass.) – London 1958, tł. L. Piotrowicz: Appian z Aleksandrii, Historia rzymska, t. 1, Wrocław 2004.
Aristoteles, Ethica Nicomachea, ed. H. Rackham: Aristotle, The Nicomachean Ethics, LCL 73, Cambridge (Mass.) – London 1962, tł. D. Gromska: Arystoteles, Etyka nikomachejska, w: Arystoteles, Etyka nikomachejska, Etyka wielka, Etyka eudemejska, O cnotach i wadach, Warszawa 1996, s. 77-300.
Corpus Inscriptionum Latinarum, vol. 2: Inscriptiones Hispaniae Latinae, ed. A. Hübner, Berolini 1869.
Digesta Iustiniani, ed. i tł. pod red. T. Palmirskiego: Digesta Justyniańskie, t. 1-7/2, Kraków 2013-2017.
Dio Cassius, Historia Romana, ed. E. Cary – H.B. Foster: Dio Cassius, Roman History, vol. 1-9, LCL 32, 37, 53, 66, 82-83, 175-177, Cambridge (Mass.) – London 1914-1955, tł. K. Biały: Kasjusz Dion, Historia rzymska. Księgi seweriańskie (LXXIII-LXXX), Szczecińskie Studia nad Starożytnością IV, Szczecin 2017.
Epictetus, Dissertationes ab Arriano digestae, ed. W.A. Oldfather: Epictetus, Discourses, w: Epictetus, The Discourses as Reported by Arrian, The Manual, and Fragments, LCL 218, Cambridge (Mass.) – London 1959, tł. L. Joachimowicz: Epiktet, Diatryby, w: Epiktet, Diatryby. Encheiridion z dodaniem Fragmentow oraz Gnomologium Epiktetowego, Warszawa 1961, s. 3-431.
Eusebius Caesariensis, Historia ecclesiastica, wyd. grecko-polskie, oprac. H. Pietras, tł. A. Caba na podstawie tł. A. Lisieckiego, ŹMT 70, Kraków 2013.
Ewangelia według św. Jana, wstęp – przekład z oryginału – komentarz, L. Stachowiak, Poznań – Warszawa 1975.
Gaius, Institutiones, ed. i tł. W. Rozwadowski: Gai Institutiones. Instytucje Gaiusa, Fontes Iuris Cognoscendi 1, Poznań 2003.
Heliodorus, Aethiopica, ed. R.M. Rattenbury – T.W. Lumb: Héliodore, Les Éthiopiques, Collection des Universités de France 24/1-2, Paris 1935-1938, tł. S. Dworacki: Heliodor, Opowieść etiopska o Theagenesie i Chariklei, Poznań 2000.
Homerus, Odyssea, ed. A.T. Murra: Homer, Odyssey, LCL 104-105, Cambridge (Mass.) – London 1960, tł. R.R. Chodkowski: Homer, Odyseja, TN KUL Źródła i monografie 500, Lublin 2020.
Horatius, Epistulae, ed. i tł. J. Sękowski: Horacy, Listy, w: Kwintus Horacjusz Flakkus, Dzieła wszystkie, red. O. Jurewicz, t. 2: Gawędy, Listy, Sztuka poetycka, Wrocław 1988, s. 248-417.
Iuvenalis, Satirae, ed. S.M. Braund: The Satires of Juvenal, w: Juvenal and Persius, LCL 91, Cambridge (Mass.) – London 1961, s. 2-306, tł. J. Sękowski: Juwenalis, Satyry, w: Trzej satyrycy rzymscy: Horacy, Persjusz, Juwenalis, Warszawa 1958, s. 115-219.
Josephus Flavius, Antiquitates Judaicae, ed. H.S.J. Thackeray – R. Marcus – A. Wikgren – L.H. Feldman: Josephus, Jewish antiquities, LCL 242, 281, 326, 365, 410, 433, London – Cambridge (Mass.) 1957-1965, tł. J. Radożycki: Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, cz. 1-2, Warszawa 2001.
Josephus Flavius, Contra Apionem, ed. H.S.J. Thackeray: Josephus, Against Apion, w: Josephus, The Life, Against Apion, LCL 186, s. 162-410, tł. J. Radożycki: Józef Flawiusz, Przeciw Apionowi, w: Józef Flawiusz, Przeciw Apionowi. Autibiografia, Warszawa 2010, s. 33-100.
Josephus Flavius, De bello Judaico, ed. H.S.J. Thackeray: Josephus, The Jewish War, LCL 203 (Books I-III), LCL 210 (Books IV-VII), London – Cambridge (Mass.) 1956-1961, tł. J. Radożycki: Józef Flawiusz, Wojna żydowska, Warszawa 2016.
Josephus Flavius, Josephi vita, ed. H.S.J. Thackeray: Josephus, The Life of Josephus, w: Josephus, The Life, Against Apion, LCL 186, Cambridge (Mass.) – London 1961, s. 2-158, tł. J. Radożycki: Józef Flawiusz, Autobiografia, w: Józef Flawiusz, Przeciw Apionowi, Autobiografia, Warszawa 2010, s. 103-153.
Pauli Sententiae, ed. C. Giraud, w: Novum enchiridion iuris romani: in quo continentur legum antiquarum, imprimis XII tabularum, necnon edicti praetorii, quae supersunt, Pauli Sententiae, Ulpiani fragmenta varia, Gaii et Justiniani Institutiones, Parisiis 1873, s. 50-108.
Petronius, Satyricon, ed. M. Heseltine: Petronius, Satyricon, w: Petronius, Satyricon, Seneca, Apocolocyntosis, LCL 15, Cambridge (Mass.) – London 1961, s. 1-320, tł. L. Wysocki: Petroniusz Arbiter, Satyrikon, Biblioteka Przekładów z Literatury Starożytnej 17, Kraków 2011.
Philo Alexandrinus, In Flaccum, ed. F.H. Colson: Philo, Flaccus, w: Philo, vol. 9, LCL 363, Cambridge (Mass.) – London 1960, s. 302-402, tł. E. Osek: Filon z Aleksandrii, Flakkus. Pierwszy pogrom Żydów w Aleksandrii, ŹMT 65, Kraków 2012.
Philo Alexandrinus, Quod omnis Probus liber sit, ed. F.H. Colson: Philo, Every Good Man is Free, w: Philo, vol. 9, LCL 363, Cambridge (Mass.) – London 1960, s. 10-100.
Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych: Ewangelia według św. Jana, tł. wstęp i komentarz ks. A. Paciorek, Lublin 2000.
Plato, Gorgias, ed. W.R.M. Lamb: Plato, Gorgias, w: Plato, vol. 5: Lysis, Symposium, Gorgias, LCL 166, London – Cambridge (Mass.) 1961, s. 258-532, tł. W. Witwicki: Platon, Gorgiasz, w: Platon, Gorgiasz, Menon, Kęty 2002, s. 12-124.
Plato, Respublica, ed. P. Shorey: Olato, The Republic, LCL 237, London – Cambridge (Mass.) 1953, tł. W. Witwicki: Platon, Państwo, Kraków 2020.
Plutarchus, Moralia, De superstitione, ed. F.C. Babbitt: Plutarch, Superstition, w: Plutarch, Moralia, vol. 2, LCL 222, Cambridge (Mass.) – London 1962, s. 454-494, tł. Z. Abramowiczówna: Plutarch, O zabobonności, w: Plutarch, Moralia (Wybór), Biblioteka Klasyków Filozofii, Warszawa 1977, s. 110-128.
Plutarchus, Vitae parallelae, ed. B. Perrin: Plutarch, Lives, vol. 7, LCL 99, vol. 10, LCL 102, Cambridge (Mass.) – London 1958-1959, tł. M. Brożek: Plutarch z Cheronei, Żywoty sławnych mężów (z żywotów równoległych), Biblioteka Narodowa II 3, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 19765; tł. M. Brożek, Plutarch, Cztery żywoty: Lizander, Sulla, Demostenes, Cyceron, Warszawa 2003.
Seneca Maior (Lucius Annaeus), De beneficiis, ed. J.W. Basore: Seneca, On Benefits, w: Seneca, Moral Essays, vol. 3, LCL 310, Cambridge (Mass.) – London 1958, tł. L. Joachimowicz: Seneka, O dobrodziejstwach, w: Lucjusz Anneusz Seneka, Pisma Filozoficzne, t. 2, Warszawa 1965, s. 69-449.
Seneca Maior (Lucius Annaeus), De ira, ed. J.W. Basore: Seneca, To Novatus on Anger, w: Seneca, Moral Essays, vol. 1, LCL 214, London – Cambridge (Mass.) 1958, s. 106-354, tł. L. Joachimowicz: Lucjusz Anneusz Seneka, O gniewie, w: Lucjusz Anneusz Seneka, Dialogi, Warszawa 1989, s. 179-310.
Septuaginta, czyli Biblia Starego Testamentu wraz z księgami deuterokanonicznymi i apokryfami, przełożył, przypisami i wstępami opatrzył ks. Remigiusz Popowski SDB, Warszawa 2013.
Sophocles, Oedipus tyrannus, ed. F. Storr: Sophocles, Oedipus the King, w: Sophocles, Oedipus the King, Oedipus at Colonus, Antigone, LCL 20, London – Cambridge (Mass.) 1956, s. 6-138, tł. A. Libera: Sofokles, Król Edyp, w: Sofokles, Tragedie, t. 1: Król Edyp, Edyp w Kolonos, Antygona, Warszawa 2018, s. 26-107.
Strabo, Geographica, ed. H.L. Jones: The Geography of Strabo, vol. 2: Books 3-5, LCL 50, vol. 5: Books 10-12, LCL 211, vol. 7: Books 15-16, LCL 241, Cambridge (Mass.) – London 1944-1961.
Suetonius (Gaius Tranquillus), De vita Caesarum, ed. J.C. Rolfe: Suetonius, The Lives of the Caesars, vol. 1: Books 1-4, LCL 31, London – Cambridge (Mass.) 1960, tł. J. Niemirska-Pliszczyńska: Gajusz Swetoniusz Trankwillus, Żywoty Cezarów, t. 1, Arcydzieła Kultury Antycznej, Wrocław 2004.
Varro (Marcus Terentius), Rerum rusticarum libri, ed. W.D. Hooper – H.B. Ash: Marcus Terentius Varro, On Agriculture, w: Marcus Porcius Cato, On Agriculture. Marcus Terentius Varro, On Agriculture, LCL 283, Cambridge (Mass.) – London 1935, s. 160-528, tł. I. Mikołajczyk: Marek Terencjusz Warron, O gospodarstwie rolnym, Biblioteka Przekładów z Literatury Antycznej 27, Wrocław 1991.
Xenophon Ephesius, Ephesiaca (De amoribus Anthiae et Abrocomae), ed. G. Dalmeyda: Xénophon d’Éphèse, Les Éphésiaques ou Le roman d’Habrocomès et d’ Anthia, Collection des Universités de France 61, Paris 1926, tł. L. Rychlewska: Ksenofont z Efezu, Opowieści efeskie, czyli o miłości Habrokomesa i Antii, Wrocław 2006.
A Patristic Greek Lexicon, ed. G.W.H. Lampe, Oxford 1961.
Amielańczyk K., Lex Cornelia de sicariis et veneficis. Ustawa Korneliusza Sulli przeciwko nożownikom i trucicielom 81 r. p.n.e., Lublin 2011.
Amielańczyk K., Twórcza interpretacja legis Corneliae de sicariis et veneficis przez Hadriana i jurysprudencję cesarską, „Studia Prawnoustrojowe” 7 (2007) s. 23-400.
Bammel E., Crucifixion as a Punishment in Palestine, w: The Trial of Jesus: Cambridge Studies in Honour of C. F. D. Moule, ed. E. Bammel, Studies in Biblical Theology, Second Series 13, London 1970, s. 162-165.
Barrett C.K., The House of Prayer and the Den of Thieves, w: Jesus und Paulus. Festschrift für Werner Georg Kümmel zum 70. Geburstag, herausgegeben von E.E. Ellis – E. Grässer, Göttingen 1975, s. 13-20.
Biraghi G., La pirateria greca in Tucidide, „Acme” 5 (1952) s. 471-478.
Brighton M.A., The Sicarii in Josephus’s Judean War: Rhetorical Analysis and Historical Observations, Early Judaism and its Literature 27, Atlanta 2009.
Bultmann R., Das Evangelium des Johannes, Kritisch-exegetischer Kommentar über das Neue Testament, 2. Abt, Göttingen 1941.
Casson L., The Ancient Mariners, New York 1959.
Charlesworth M.P., Trade-Routes and Commence of the Roman Empire, Chicago 19742.
Cullmann O., Dieu et César. Le procès Jésus, Saint Paul et l’Autorité, L’Apocalypse et l’Etat totalitaire, Neuchâtel – Paris 1956.
Ducrey P., Le traitement des prisonniers de guerre dans la Grèce antique, Paris 1968.
Eifer Gottes – Eifern für Gott: Radikalismus und Fanatismus in der biblischen Tradition und ihrer Auslegungsgeschichte, hrsg. J. Woyke mit Beiträgen von P. Conzen, Biblisch-Theologische Studien 181, Göttingen 2020.
Farmer W.R., Maccabees, Zealots and Josephus: An Inquiry into Jewish Nationalism in the Greco-Roman Period, New York 1956.
Flacerière R. – Robert J. – Robert L., Bulletin épigraphique, „Revue des Études Grecques” 52 (1939) s. 445-538.
Gorce D., Les voyages, l’hospitalité et le port des lettres dans le monde chrétien des IVe et Ve siècles, Paris 1925.
Greek-English Lexicon, ed. H.G. Liddell – R. Scott, Oxford 1961.
Hengel M., The Zealots: Investigations Into the Jewish Freedom Movement in the Period from Herod I until 70 A.D., translated by D. Smith, Edinburgh 1989.
Jeremias J., Jerusalem in the Time of Jesus. An Investigation into Economic and Social Conditions during the New Testament Period, translated by F.H. and C.H. Cave, Philalelphia 1969.
Jouguet P., La vie municipale dans l’Egypte romaine, Bibliothèque des Écoles Françaises d’Athènes et de Rome 104, Paris 1968.
Kubiak P., Szkice z zakresu rzymskiego prawa karnego – skazanie do szkoły gladiatorów (damnatio in ludum), „Studia Prawno-Ekonomiczne” 85 (2012) s. 85-112.
MacMullen R., The Roman Concept Robber-Pretender, „Revue Internationale des Droits de l’Antiquité” 10 (1963) s. 221-225.
Mroczkowski I., Grabież, EK VI 7-8.
Nodet É., Barabbas, un „brigand religieux” (λῃστής, Jn 18,40), „Revue Biblique” 119/2 (2012) s. 288-299.
Pfaff G., Latrocinium, w: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, t. 12/1, Stuttgart 1924, kol. 978-980.
Popowski R., Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu, Warszawa 1995.
Rakocy W., Sykaryjczycy, EK XVIII 1273.
Rengstorf K.H., λῃστής, w: Theologisches Wörterbuch zum Neuen Testament, hrsg. von G. Kittel, t. 4, Stuttgart 1950, s. 262-267.
Robert J. – Robert L., Bulletin épigraphique, „Revue des Études Grecques” 55 (1942) s. 321-365.
Robert L., Hellenica. Recueil d’épigraphie, de numismatique et d’antiquités grecques, t. 11, Paris 1960.
Schlattera A., Der Ewangelist Matthäus. Seine Sprache, sein Ziel, seine Selbständigkeit. Ein Kommentar zum ersten Evangelium, Stuttgart 19636.
Schnackenburg R., The Gospel According to St. John, vol. 2, New York 1990.
Shaw B.D., Bandits in the Roman Empire, „Past & Present” 105 (1984) s. 3-52.
Słownik grecko-polski, red. Z. Abramowiczówna, t. 1-4, Warszawa 1958-1965.
Spicq C., Saint Thomas d’Aquin: Les Péchés d’injustice, Paris – Tournai – Rome 1934.
Spicq C., Theological Lexicon of the New Testament, Translated and Edited by J.D. Ernest, vol. 1-3, Peabody (Mass.) 1996.
Stauffer E., Jerusalem und Rom im Zeitalter Jesu Christi, Berne 1957.
Szier-Kramarek B., Kradzież, 1. W Biblii, EK IX 1134-1135.
Trench R.C., Synonyms of the New Testament, London 1894.
Twomey I.J., Barabbas Was a Robber, „Scripture” 8 (1956) s. 115-119.
Winter P., On the Trial of Jesus, Studia Judaica Forschungen zur Wissenschaft des Judentums 1, Berlin 1961.

Published : 2021-09-15


Szczur, P. (2021). Λῃσταί in Light of Literary Sources at the Turn of the Eras (1st Century BC and 1st Century AD). Vox Patrum, 79, 409-432. https://doi.org/10.31743/vp.12673

Piotr Szczur  p_szczur@kul.pl
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II 
https://orcid.org/0000-0003-3011-3404




Most read articles by the same author(s)