Obraz Boga w apoftegmatach ojców pustyni


Abstrakt

It is often said today that the current religious crisis is caused by a false image of God. The question therefore is how is He to be presented, so that with all the limitations of the human intellect and language in the face of the apophatic cha­racter of the Divine Majesty, God will be expressed in a way that will be the least “detrimental” to Him (and also to man)? It seems that the Egyptian Desert Fathers may be qualified teachers, even masters in this matter, not only, because the “sem­blance of God” was an issue that greatly engaged their community which had to deal with the heresy of anthropomorphism, but even more so, because as men of deep faith and prayer, often great mystics, they had an experience of God and so they continue to be for us unrivalled “experts” in this field. Analysing therefore their teaching on the image of God contained in the Apophthegmata of the Desert Fathers, we have arrived at the following conclusions. The Desert Fathers were fully aware how important the image of God is in the process of faith, knowing that a false image may lead not only to personal tragedies, but even to social unrest, and that it always leads to an atrophy of prayer and is an obstacle on the way to perfec­tion. In spite of this, even though the word “God” appears in the Apophthegmata very often, the search for some uniform image of God and even clauses of the type: “God is…” that are extremely rare, would be in vain. What could be the reasons for the “silence” of the Desert Fathers in this matter? In our view, first of all the fun­damental reason was their humility and the fact that they did not see themselves as teachers of others, and second, their suspicion as to their own visions that could in fact hide the ruses of Satan. However, the most important reason for the “omission” of the image of God in the Apopthegmata is, in our view, Eastern spirituality which treated every endeavour to define God and to demonstrate His image as an attempt to limit His divine nature. The ineffable and infinite God in the understanding of the Desert Fathers was also a God who is unique and unspeakable, to such an extent that each individual has to arrive alone, in his own heart, as far as this is possible, at His true image. Thus, in the Apophthegmata we do not find univocal statements declaring what is the true image of God, and the only thing that the Desert Fathers have conveyed to us is that approaching God is something of a process, at the be­ginning of which, yes certainly, some even infantile imagination of God may be admissible (hence a “leniency” towards anthropomorphism), but then it has to be subjected to a progressive purification, in the knowledge that “that which is perfect will come later”. This will come, not so much as a result of hearing about God or the acquisition of knowledge about Him, but through the practice of prayer, pe-nance and almsgiving.


Słowa kluczowe

antropomorfizm; apoftegmaty; obraz Boga; Ojcowie Pustyni; Jan Kasjan

Apophthegmata Patrum, PG 65, 71-440, tłum. M. Borkowska, Apoftegmaty Ojców Pu¬styni, t. 1: Gerontikon, Księga Starców, oprac. M. Starowieyski, ŹM 4, Kraków – Tyniec 2004.
Apophthegmata Patrum, éd. J.-C. Guy, Un entretien monastique sur la contemplation, RSR 50 (1962) 230-241, tłum. S. Kur – M. Rymuza – M. Starowieyski: Apoftegmaty Ojców Pustyni, t. 3: Zbiory etiopskie (wybór), Mniejsze zbiory greckie, Zbiory łaciń¬skie, oprac. M. Starowieyski – R. Zarzeczny, ŹM 56, Kraków – Tyniec 2011.
Evagrius Ponticus, De oratione, éd. P. Géhin, SCh 589, Paris 2017.
Joannes Cassianus, Collationes Patrum XXIV, éd. E. Pichery, SCh 42, 54, 64, Paris 1955- 1959, tłum. L. Wrzoł: Jan Kasjan, Rozmów dwadzieścia cztery, POK 6-7, Poznań 1928-1929; A. Nocoń: Jan Kasjan, Rozmowy z Ojcami, t. 1: Rozmowy I-X, ŹM 28, Kraków 20072; t. 2: Rozmowy XI-XVII, ŹM 70, Kraków 2015; A. Wilczyński, Rozmo¬wy XVIII-XXIV, ŹM 80, Kraków 2017.
Joannes Cassianus, De incarnatione Domini contra Nestorium libri VII, PL 50, 9-270.
Aa. Vv., Debata „Znaku”: Obrazy Boga, „Znak” 708 (2014) 10-25.
Clark E.A., The Origenist Controversy. The Cultural Construction of an Early Christian Debate, Princeton 1992.
Czyżewski B., Uczyńmy człowieka na nasz obraz, podobnego nam (Rdz 1, 26) w interpre¬tacji Ojców Kościoła, SG 25 (2011) 113-126.
Gould G., The Image of God and the Anthropomorphite Controversy in Fourth Century Monasticism, w: Origeniana Quinta. Papers of the Fifth International Origen Con¬gress, Boston College, 14-18 August 1989, ed. R.J. Daly, Bibliotheca Ephemeridum Theologicarum Lovaniensium 105, Leuven 1992, 549-557.
Huizinga J., Jesień Średniowiecza, tłum. T. Brzostowski, Warszawa 19924.
Hunia F., Grzech redukcjonizmu a śmierć Boga, „Znak” 708 (2014) 6-9.
Kamiński K., Stworzenie człowieka na obraz i podobieństwo Boga u Orygenesa, przy¬czynek do nadziei na apokatastazę, „Łódzkie Studia Teologiczne” 18 (2009) 99-114.
Lari O., Giovanni Cassiano. Conferenze spirituali, t. 1-3, Roma 1966.
Nocoń A., „Uczyńmy człowieka na Nasz obraz i podobieństwo” (Rdz 1, 26), w nauczaniu Jana Kasjana na temat modlitwy, BPTh 6 (2013) 249-269.
Shevack M. – Bemporad J., Głupie i mądre pomysły na Boga, tłum. M. Maciołek, Poznań 1998.
Słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa, red. J.M. Szymusiak – M. Starowiey¬ski, Poznań 1971.
Starowieyski M., Apoftegmaty Ojców Pustyni – zagadnienia literackie, w: Apoftegmaty Ojców Pustyni, t. 1: Gerontikon, Księga Starców, oprac. M. Starowieyski, ŹM 4, Kra¬ków – Tyniec 20042, 97-128.
Stewart C., Kasjan Mnich, tłum. T. Lubowiecka, ŹM 34, Kraków 2004.
Wipszycka E., Egipt – ojczyzna mnichów, w: Apoftegmaty Ojców Pustyni, t. 1: Geronti¬kon, Księga Starców, oprac. M. Starowieyski, ŹM 4, Kraków – Tyniec 20042, 15-64.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-12


Nocoń, A. (2018). Obraz Boga w apoftegmatach ojców pustyni. Vox Patrum, 70, 93-105. https://doi.org/10.31743/vp.3199

Arkadiusz Nocoń 
Pontificia Università Gregoriana w Rzymie  Włochy


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL