Męczennik jako hipertanatyczny filozof i mista, a zwycięstwo chrześcijaństwa



Abstrakt

Stworzenie przez starożytne chrześcijaństwo postaci świadka-męczennika było niewątpliwie jedną z przyczyn, dla których owa młoda religia przyciągała do siebie nowych wyznawców także w czasie prześladowań. Dlaczego jed­nak postać męczennika okazała się tak skuteczna? Wśród wielu wzajemnie nie wykluczających się odpowiedzi, można udzielić również następującej. Męczennik jednocześnie urzeczywistniał w sobie dwa soteriologiczne ideały grecko-rzym­skiego świata: ideał umierającego filozofa, którego niezłomna postawa wobec śmierci pokazuje, że nie ma ona nad nim panowania, oraz ideał misty, adepta kultu misteryjnego, który uczestniczy duchowo w śmierci i zmartwychwstaniu czczonego przez siebie bóstwa.


Słowa kluczowe

chrześcijańskie męczeństwo; filozofia starożytna; kulty misteryjne; śmierć; życie; soteriologia

Acta Carpi, ed. H. Delehaye, Les Actes des martyrs de Pergame, AnBol 58 (1940) 142- 176, transl. É. Rebillard, in: Greek and Latin Narratives About the Ancient Martyrs, Oxford 2017, 37-45.
Apuleius, Metamorphoses, ed. R. Helm: Apuleius, Metamorphoseon libri XI, Berlin 2008.
Cicero, De legibus, ed. C. Büchner: M. Tulli Ciceronis De Legibus libri tres, Firenze 1973, transl. C.W. Keyes, in: Cicero. De re publica, De legibus, LCL, Cambridge (Mass.) – London 1988, 287-519.
Clemens Alexandrinus, Protrepticus, ed. M. Marcovich: Clementis Alexandrini Protrep¬ticus, Supplements to Vigiliae Christianae 34, Leiden – New York – Köln 1995.
Clemens Alexandrinus, Stromata, ed. O. Stählin, GCS 15, Berlin 1985, transl. B.P. Prat¬ten, ANF 2, Grand Rapids 1983, 299-567.
Cyprianus, Epistularium. Epistulae 1-57, ed. Diercks, CCL 3b, Turnhout 1994.
Diogenes Laertius, Vitae philosophorum, ed. T. Dorandi: Diogenes Laertius, Lives of Emi¬nent Philosophers, New York 2013, transl. R.D. Hicks: Diogenes Laertius, Lives of Eminent Philosophers, vol. 1-2, LCL, Cambridge (Mass.) – London 1958.
Diphilus, Balneum, ed. J.M. Edmonds, in: The Fragments of Attic Comedy, vol. 3a, Leiden 1961, 97-154.
Epictetus, Diatribae, ed. H. Schenkl: Epicteti dissertationes ab Arriano digestae, Stutt¬gart 1965, transl. T.W. Higgison: The Works of Epictetus, vol. 2, Boston 1891.
Epistula ad Colosenses, ed. E. Nestle – K. Aland, Novum Testamentum Graece et Latine, Stuttgart 199927, 523-531, transl. New Revised Standard Version, Peabody (Mass.) 2011, 155-157.
Euripides, Bacchae, ed. E.R. Dodds: Euripides, Bacchae, Oxford 1960, transl. T.A. Buck¬ley, The Tragedies of Euripides, vol. 1, New York 1877, 249-282.
Gaius Plinius Caecilius Secundus, Epistulae, ed. B. Radice: Pliny, Letters, vol. 2: Books 8-10. Panegyricus, LCL, Cambridge (Mass.) – London 1992.
Hymnus in Cererem, ed. and transl. M.L. West, in: Homeric Hymns, Homeric Apocrypha, Lives of Homer, LCL, Cambridge (Mass) – London 2003, 32-71.
Ignatius Antiochenus, Epistula ad Ephesios, éd. P.T. Camelot, SCh 10, Paris 1951, 66-93, transl. W. Schoedel: Ignatius of Antioch: a Commentary on the Letters of Antioch, Hermeneia, Philadelphia 1985, 33-100.
Ignatius Antiochenus, Epistula ad Romanos, éd. P.T. Camelot, SCh 10, Paris 1951, 124- 139, transl. W. Schoedel: Ignatius of Antioch: a Commentary on the Letters of Anti¬och, Hermeneia, Philadelphia 1985, 163-191.
Isocrates, Panegyricus, ed. É. Brémond – G. Mathieu: Isocrate, Discours, vol. 2, Les Belles Lettres, Paris 1956, 15-64.
Iustinus Martyr, Apologia prima, ed. A. Wartelle, in: Saint Justin, Apologies, Études Augustiniennes, Paris 1987, 98-195, transl. A. Roberts – J. Donaldson, ANF 1, Grand Rapids 1981, 163-187.
Iustinus Martyr, Apologia secunda, ed. Wartelle, in: Saint Justin, Apologies, Études Au¬gustiniennes, Paris 1987, 196-219, transl. A. Roberts – J. Donaldson, ANF 1, Grand Rapids 1981, 188-193.
Lucianus, De morte Peregrini, ed. M.D. Macleod: Luciani opera, vol. 3, Oxford 1974, 188-205, transl. A.M. Harmon: Lucian, vol. 5, LCL, Cambridge (Mass.) – London 1962, 1-51.
Lucianus, Vitarum auctio, ed. M.D. Macleod: Luciani opera, vol. 2, Oxford 1974, 24-50, transl. A.M. Harmon: Lucian, vol. 2, LCL, Cambridge (Mass.) – London 1960, 449-511.
Marcus Aurelius, Meditationes, ed. and transl. A.S.L. Farquharson: The Meditations of the Emperor Marcus Antoninus, Oxford 1944.
Martyrium Lugdunensium, ed. A.P. Orbán: Martyrium Lugdunensium, in: Atti e Passioni dei Martiri, ed. A.A.R. Bastiaensen (et alii), Milano 1987, 59-95, transl. É. Rebillard, in: Greek and Latin Narratives About the Ancient Martyrs, Oxford 2017, 145-173.
Martyrium Pionii, ed. A. Hilhorst: Martyrium Pionii, in: Atti e Passioni dei Martiri, ed. A.A.R. Bastiaensen (et alii), Milano 1987, 149-191, transl. É. Rebillard, in: Greek and Latin Narratives About the Ancient Martyrs, Oxford 2017, 47-79.
Martyrium Polycarpi, ed. B. Dehandschutter, in: Polycarpiana. Studies on Martyrdom and Persecution in Early Christianity. Collected Essays, Bibliotheca Ephemeridum Theologicarum Lovaniensium 205, Leuven 2007, 3-22, transl. É. Rebillard, in: Greek and Latin Narratives About the Ancient Martyrs, Oxford 2017, 89-105.
Martyrium Potamiaenae et Basilidis, ed. H. Musurillo, in: Acts of the Christian Martyrs, Oxford 1972, 132-135.
Minucius Felix, Octavius, ed. B. Kytzler: Octavius, München 1965, transl. R.E. Wallis, ANF 4, Peabody (Mass.) 1995, 167-198.
Passio Perpetuae, ed. and transl. T.J. Heffernan: The Passion of Perpetua et Felicity, Oxford 2012.
Pindarus, Fragmenta, ed. A. Turyn, in: Pindari carmina cum fragmentis, London 1952.
Plato, Phaedo, ed. I. Burnet, in: Platonis opera, vol. 1, Oxford 1967 [no pagination], transl. H.N. Fowler, in: Plato, vol. 1: Eutyphro, Apology, Crito, Phaedo, Phaedrus, LCL, Cambridge (Mass.) – London 2005, 193-403.
Plutarchus, Alexander, ed. C. Lindskog – K. Ziegler: Plutarchi vitae parallelae, vol. 2.2), Leipzig 1968, 152-253, transl. B. Perrin: Plutarch’s Lives, vol. 7, LCL, Cambridge (Mass.) – London 1967, 223-439.
Sophocles, Fragmenta, ed. S. Radt, in: Tragicorum Graecorum fragmenta, vol. 4, Göt¬tingen 1977.
Tertullianus, Ad Scapulam, ed. E. Dekkers, CCL 2, Turnhout 1954, 1125-1132, transl. P. Holmes, ANF 3, Grand Rapids 1980, 105-108.
Tertullianus, Apologeticum, ed. E. Dekkers, CCL 1, Turnhout 1954, 77-171.
Tertullianus, De pudicitia, ed. E. Dekkers, CCL 2, Turnhout 1954, 1279-1330.
AlvarJ., Romanising Oriental Gods. Myth, Salvation and Ethics in the Cults of Cybele, Isis and Mithras, Religions in the Graeco-Roman World 165, Leiden – Boston 2008.
Avemarie F. –Henten J.W. van, Martyrdom and Noble Death. Selected Texts from Graeco- Roman Jewish and Christian Antiquity, London – New York 2002.
BenkoS., Pagan Rome and the Early Christianity, Bloomington 1984.
BremmerJ., Initiation into the Mysteries of the Ancient World, Münchner Vorlesungen zu antiken Welten 1, Berlin – Boston 2014.
Burkert W., Ancient Mystery Cults, Cambridge (Mass.) – London 1987.
Dodds E.R., Pagan and Christian in an Age of Anxiety, Cambridge 1965.
Fox R.L., Pagans and Christians in the Mediterranean World from the Second Century AD to the Conversion of Constantine, San Francisco 1986.
Greek Mysteries. The Archaeology and Ritual of Ancient Greek Secret Cults, ed. M.B. Cosmopoulos, London – New York 2003.
Karłowicz D., The Archparadox of Death: Martyrdom As a Philosophical Category, Frankfurt am Main 2016.
Kozłowski J.M., Męczeństwo jako paradoksalne świadectwo życia w Aktach i Pasjach Męczenników, VoxP 27 (2007) t. 49, 307-318.
Kozłowski J.M., Płonął ogniem, a nie spalał się… Analiza i interpretacja Martyrium Polycarpi 15,2, Warszawa 2014.
Kozłowski J.M., Polycarp as a Christian Gymnosophist, StPatr 51 (2011) 15-24.
Reale G., Storia della Filosofia Antica, vol. 3, Milano 1987.
Reitzenstein R., Die hellenistichen Mysterienreligionen nach ihren Grundgedanken und Wirkungen, Leipzig 19723.
Stark R., Reconstructing the rise of Christianity: The Role of Women, “Sociology of Re¬ligion” 56 (1995) 229-244.
Stark R., The Rise of Christianity. A Sociologist Reconsiders History, Princeton 1996.
SterlingG., Mors philosophi: The Death of Jesus in Luke, HTR 94 (2001) 383-402.
TilleyM.A., The Ascetic Body and the (Un)Making of the World of the Martyr, “Journal of the American Academy of Religion” 59 (1991) 467-479.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Kozłowski, J. (2018). Męczennik jako hipertanatyczny filozof i mista, a zwycięstwo chrześcijaństwa. Vox Patrum, 69, 377-391. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3265

Jan M. Kozłowski 
Uniwersytet Warszawski  Polska



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL

 

 


Inne teksty tego samego autora