Koncepcja św. Bazylego z Cezarei i Eunomiusza z Kyziku na temat epinoia: tło filozoficzno-teologiczne


Abstrakt

W artykule zwrócono uwagę na to, w jaki sposób, zarówno św. Bazyli, jak i jego przeciwnik – anomejczyk Eunomiusz z Kyziku, włączają w swą myśl teo­logiczną tezy filozoficzne o powstawaniu pojęć (™p…noia) w ludzkim umyśle oraz ich relacjach do zewnętrznych przedmiotów. W swych poszukiwaniach autor opracowania dostarcza dowodów na to, że teologowie ci przestudiowali ten sam materiał filozoficzny, dotyczący koncepcji ludzkiego umysłu; każdy z nich jednak zdecydował się użyć innych elementów zaczerpniętych z powiązanych tradycji fi­lozoficznych w celu uwiarygodnienia różnych tez teologicznych. Racjonalistyczna doktryna Eunomiusza na temat Bożej wiedzy, która idzie w parze z jego koncep­cją dotyczącą ludzkiego języka i umysłu, skłoniła św. Bazylego do rozwinięcia empirycznego poglądu epistemologicznego, który umożliwia zarówno mówienie o Bogu oparte na danych zmysłowych, jak i zachowuje w pełni nienaruszoną transcendencję Boskiej istoty.


Słowa kluczowe

epinoia; filozofia; teologia; Bazyli z Cezarei; Eunomiusz z Kyziku

Augustinus, De magistro, ed. K.-D. Dauer, CCL 29, Turnhout 1970, 157-203.
Basilius Caesariensis, Adversus Eunomium, ed. B. Sesboüé – G.M. de Durand – L. Doutreleau, SCh 299, Paris 1982.
Basilius Caesariensis, De Spiritu Sancto, ed. B. Pruche, SCh 17b, Paris 2002.
Basilius Caesariensis, Epistulae, ed. Y. Courtonne: Saint Basile, Lettres, III, Paris 1966.
Basilius Caesariensis, Homilia in sanctum martyrem Mamantem, PG 31, 589-600.
Chalcidius, Commentarius in Timaeum, ed. J.H. Waszink, London 1962.
Cicero, De officiis, ed. W. Miller, London 1913.
Diogenes Laertius, Vitae philosophorum, ed. H.S. Long, t. 1-2, Oxford 1964.
Plato, Theaetetus, ed. H.N. Fowler, Cambridge (MA) – London 1961.
Sextus Empiricus, Adversus mathematicos VII-VIII, ed. R.G. Bury, Cambridge (MA) 1997.
Abbagnano N., Storia della filosofia. La filosofia antica, la Patristica e la Scolastica, Torino 2003.
Abramowski L., Eunomios, RACh VI 936-947.
Ayres L., Nicaea and his Legacy. An Approach to Fourth-Century Trinitarian Theology, Oxford 2006.
Barnes J., The Presocratic Philosophers, London – New York 2006.
Copleston F., A History of Philosophy. British Philosophy: Hobbes to Hume, London – New York 2003.
Crouzel H., Origen et le probléme de la “connaissance mystique”, Paris 1961.
Dams Th., La controverse eunomiéenne, Thèse polycopiée de la Faculté de Théologie de l’Institut Catholique de Paris 1952.
Drecoll V.H., Die Entwicklung der Trinitätslehre des Basilius von Cäsarea. Sein Weg vom Homöusianer zum Neonizäner, Göttingen 1996.
Hanson R.P.C., The Search for the Christian Doctrine of God. The Arian Controversy 318-381, Grand Rapids (MI) 2007.
Harl M., Origène et la fonction révélatrice du Verbe incarné, Patristica Sorbonensia 2, Paris 1958.
Hirschberger J., Geschichte der Philosophie, vol. 1: Altertum und Mittelalter, Freiburg – Basel – Wien 1991.
Kelly J.N.D., Early Christian Doctrines, New York 1960.
Kopecek Th.A., A History of Neo-Arianism, Patristic Monograph Series of the North American Patristic Society 8, vol. 2, Cambridge (MA) 1979.
Long A. – Sedley D., The Hellenistic Philosophers, vol. 2: Greek and Latin texts with notes and bibliography, Cambridge 1987.
Marenbon J., Medieval Philosophy. An historical and philosophical introduction, London – New York 2007.
Orbe A., La Epinoia. Algunos preliminares historicos de la distinction kat' ™p…noian, Romae 1955.
Pasnau R., Human Nature, in: A.S. McGrade, A Cambridge Companion to Medieval Philosophy, Cambridge 2003, 208-230.
Rius-Camps J., El Dinamismo trinitario en la divinization de los seres racionales segun Origenes, OCA 188, Roma 1970.
Sesboüé B., Saint Basile et la Trinité. Un acte théologique au IVe siècle, Paris 1998.
Simonetti M., La crisi ariana nel IV secolo, Roma 1975.
Trigg J.W., Origen, London – New York 2002.
Troiano M.S., I Cappadoci e la questione dell’ origine dei nomi nella polemica contro Eunomio, VetCh 17 (1980) 313-346.
Uthemann K.-H., Die Sprache der Theologie nach Eunomius von Cyzicus, ZKG 104 (1993) 143-175.
Vaggione R.P., Eunomius of Cyzicus and the Nicene Revolution, Oxford 2000.

Opublikowane : 2018-12-16


Panagopoulos, G. (2018). Koncepcja św. Bazylego z Cezarei i Eunomiusza z Kyziku na temat epinoia: tło filozoficzno-teologiczne. Vox Patrum, 68, 129-138. https://doi.org/10.31743/vp.3336

Georgios D. Panagopoulos 
University Ecclesiastical Academy of Vella of Ioannina  Grecja




Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.