Spory chrystologiczne: Apolinary z Laodycei i św. Grzegorz z Nyssy


Abstrakt

Spór między Apolinarym z Laodycei i Grzegorzem z Nyssy, mający miejsce w 380 r. i dotyczący dzieła tego ostatniego: Antirrheticus adversus Apollinarium, może być postrzegany jako istotny krok w rozwoju chrystologicznego nauczania Kościoła. Pogląd Apolinarego, że odwieczny Logos zajął miejsce ludzkiego umysłu Jezusa Chrystusa, miał na celu ustanowienie jedności Jego osoby, zapewniając podstawę bytowej ciągłości między drugą Osobą Trójcy Świętej i Chrystusem w jego dwóch naturach. Słusznie chciał on przeciwdziałać wszelkiej suges­tii rozdziału między ludzką i boską naturą („dwoma Chrystusami”), którą pos­trzega, jako nieuchronnie prowadzącą do „adopcyjnego” ujęcia Chrystusa jako człowieka „wypełnionego Bogiem” – stawiałaby ona tym samym Chrystusa na tym samym poziomie co proroków Starego Testamentu i jako taka nie mogłaby stanowić podstawy odpowiedniej soteriologii. Grzegorz z kolei przekonująco dowodzi, że chrystologia „wcielonego umysłu” Apolinarego oznaczałaby, że Jezus Chrystus nie był w pełni człowiekiem, a za­tem nie może zbawić ludzkości. Jednak w obliczu zarzutów Apolinarego, nie może on dać odpowiedniego wyjaśnienia jedności Chrystusa w czasie Jego ziemskiego życia. Pozostawia bez odpowiedzi zarzuty Apolinarego odnośnie do „rozdzielającej” chrystologii, przez to, że w rezultacie przesuwa pełną jedność Chrystusa, aż do czasu po Jego uwielbieniu, kiedy to Jego boskość ogarnęła człowieczeństwo i usunęła wszystkie Jego ludzkie cechy w taki sam sposób, jak wody morza wchłaniają ocet wlany do niego. Na tej podstawie był potem oskarżany, anachronicznie, ale nie w sposób nieuzasadniony, o przyjmowanie nestoriańskiej (sformułowanej później przez Nestoriusza) wizji Chrystusa przed jego uwielbieniem i o pogląd monofizytyzmu po nim. Zarówno, troska Apolinarego o jedność Chrystusa, jak i Grzegorza z Nyssy o sformułowanie: „to, co nie zostało przyjęte, nie zostało zbawione” (wyrażenie Grzegorza z Nazjanzu), stały się istotnymi elementami, w oparciu o które siedemdziesiąt lat później powstała definicja chalcedońska.


Słowa kluczowe

chrystologia; Grzegorz z Nyssy; Apolinary z Laodycei

Gregorius Nazianzenus, Epistulae, PG 37, 21-388.
Gregorius Nyssenus, Antirrheticus adversus Apollinarium, ed. F. Müller, GNO 3/1, Leiden 1958, 131-233.
Gregorius Nyssenus, De oratione dominica, ed. J. Callahan, GNO VII/2, Leiden 1992, 5-74.
Gregorius Nyssenus, Dialogus de anima et resurrectione, PG 46, 11-160.
Gregory of Nyssa, Anti-Apollinarian Writings, translated with an introduction, commentary and notes by R. Orton, The Fathers of the Church 131, Washington DC 2015.
Irenaeus Lugdunensis, Adversus haereses, PG 7, 437-1224.
Alexopoulos T., Die Christologie Gregors von Nyssa in Contra Eunomium III 3-4: Die Beweisführung Gregors zur Einheit der Person Christi und das Problem des Verhältnisses der zwei Naturen zueinander in Ihm. Ist der Verdacht des Monophysitismus bei Gregor berechtigt?, in: Gregory of Nyssa Contra Eunomium III, An English Translation with Commentary and Supporting Studies, Proceedings of the12th International Colloquium on Gregory of Nyssa (Leuven, 14-17 September 2010), ed. J. Leemans – M. Cassin, Supplements to Vigiliae Christianae 124, Leiden 2014, 477-488.
Grelier H., L’argumentation de Grégoire de Nysse contre Apolinaire de Laodicée: Étude littéraire et doctrinale de l’Antirrheticus adversus Apolinarium et de l’Ad Theophilum adversus apolinaristas, Lyon 2008; thèse en langues, histoire et civilisations des mondes anciens, sous la direction de Olivier Munnich, présentée et soutenue publiquement le 19 novembre 2008, Lyon: Université Lumière, Institut Fernand Courby et Institut des sources chrétiennes (http://theses.univ-lyon2.fr/documents/getpart. php?id=1183&action=pdf [22.10.2016]).
Gunton C., The Barth Lectures, ed. P.H. Brazier, Edinburgh 2007.
Kelly J.N.D., Early Christian Doctrines, London 1993.
Raven Ch.E., Apollinarianism: An Essay on the Christology of the Early Church, Cambridge 1923.
Young F.M. – Teal A., From Nicaea to Chalcedon: A Guide to the Literature and Its Background, London 2010.

Opublikowane : 2018-12-16


Orton, R. (2018). Spory chrystologiczne: Apolinary z Laodycei i św. Grzegorz z Nyssy. Vox Patrum, 68, 243-251. https://doi.org/10.31743/vp.3349

Robin Orton 
King’s College London  Wielka Brytania




Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.