„Non errores mentis sed logismoi faciunt haereses”. Namiętności jako źródło herezji według Ewagriusza z Pontu


Abstrakt

Artykuł poprzez analizę odnośnych tekstów pokazuje, że według mnicha z Pontu źródłem herezji nie są błędy w myśleniu ani brak inteligencji herezjar­chów, ale namiętności, najczęściej gniew lub pycha. To one, a nie brak logiki wywodów racjonalnych, popychają heretyka do zaciętości i chęci udowodnienia za wszelką cenę swoich racji nawet kosztem prawdy teologicznej.


Słowa kluczowe

Ewagriusz z Pontu; herezje

Evagrius Ponticus, Epistulae, ed. W. Frankenberg, in: idem, Evagrius Ponticus, Abhandlung der Königlichen Gesellschaft der Wisenschaften zu Göttingen, Philologisch- Historische Klasse, Neue Folge, Band 13/2, Berlin 1912, 564-611, English translation by L. Dysinger, in: http://www.ldysinger.com/Evagrius/11_Letters/00a_start.htm [30.10.2016].
Evagrius Ponticus, Gnosticus, ed. C. and A. Guillaumont, SCh 356, Paris 1989; W. Frankenberg, in: idem, Evagrius Ponticus, Abhandlung der Königlichen Gesellschaft der Wisenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, Neue Folge, Band 13/2, Berlin 1912, 546-553, English translation by L. Dysinger, in: http://www.ldysinger.com/Evagrius/02_Gno-Keph/00a_start.htm [30.10.2016].
Evagrius Ponticus, Kephalaia Gnostica, ed. A. Guillaumont, PO 28, fasc. 1, no 134, Paris 1958, English translation by L. Dysinger, in: http://www.ldysinger.com/Evagrius/02_ Gno-Keph/00a_start.htm [30.10.2016].
Evagrius Ponticus, Senentiae ad monachos, ed. H. Gressmann, in: idem, Nonnenspiegel und Mönchsspiegel des Evagrios Pontikos, TU 39/4, Berlin 1913, 152-165, English translation by L. Dysinger, in: http://www.ldysinger.com/Evagrius/06_Sents/00a_ start.htm [30.10.2016].
Balthasar H.U. von, Metaphysik und Mystik des Evagrius Ponticus, “Zeitschrift für Askese und Mystik” 3 (1965) 183-195.
Bunge G., Briefe aus der Wüste, Trier 1986.
Bunge G., Évagre le Pontique et les deux Macaire, “Irénikon” 56 (1983) 215-227; 323-360.
Bunge G., “Nach dem Intellekt Leben”. Zum sogenannten Intellektualismus des evagrianischen Spiritualität, in: Simandron, Der Wachklopfer: Gedankenschrift für K. Gamber, ed. W. Nyssen, Köln 1988, 95-109.
Bunge G., Praktike, Physike und Theologike als stufen der Erkenntnis bei Evagrios Pontikos, in: Ab oriente et occidente (Mt 8, 11): Kirche aus Ost und West: Gedenkschrift für Wilhem Nyssen, ed. M. Schneider – W. Berschin, St. Ottylien 1996, 59-72.
Bunge G., Vino dei draghi e pane degli angeli, Magnano 1999.
Ceillier R.R.P., Évagre du Pont, archidiacre de Constantinopole et abbé dans le désert des Cellules, in: Histoire Générale des Auteurs sacrés et ecclésiastique, Paris 1860, 110-119.
Conio C., Theory and Practice in Evagrius Ponticus, comparition with the Upanishads, in: Philosophy: theory and pratice. Proceeding of the International Seminar on Philosophy, ed. T. Mahadevan, Madras 1974, 49-62.
Conteras A., Evagrio Póntico: su vida, su obra, su doctrina, “Cuadernos Monásticos” 11 (1976) 83-95.
Guillaumont A., Aux origines du monachisme chrétien: Pour un phénomenologie du monachisme, Bégrolles-en-Mauges 1979.
Guillaumont A., Evagrius Ponticus: Leben, Werk, Nachwirkung, Quellen/Literatur, TRE X 565-570.
Guillaumont A., Histoire des moines aux Kellia, “Orientalia Lovaniensia Periodica” 8 (1977) 187-203.
Guillaumont A., La conception du désert chez les moines d’Égypte, RHR 188 (1975) 3-21.
Guillaumont A., La vision de l’intellect par lui-même dans la mystique Évagrienne, “Mélanges de l’Université S. Joseph” 50 (1984) 255-262.
Guillaumont A., Le dépaysement comme forme d’ascèse dans le monachisme ancien, “École Pratique des hautes Études, Section des Sciences Religieuses” 76 (1968-1969) 31-58.
Guillaumont A., Un philosophe au désert: Évagre le Pontique, RHR 181 (1972) 29-56.
Guillaumont C. i A., Évagre le Pontique. “Traité pratique ou le Moine”, I, SCh 170, Paris 1971, 23-37.
Hausherr I., Les grands courrants de la spiritualité orientale, OCP 1 (1935) 114-138.
Joest Ch., Die Bedeutung von Akedia und Apatheia bei Evagrios Pontikos, SMon 35 (1993) 7-53.
Kesser R., Sortir du monde. Réflexions sur la situation et développement des établisse¬ments monastiques aux Kellia, “Revue de Théologie et de Philosophie” 109 (1976) 111-124.
Konstantinovsky J., Evagrius Ponticus. The Making of a Gnostic, Franham 2009.
Lackner W., Zur Profanen Bildung des Evagrios Pontikos, in: Hans Gerstinger. Festgabe zum 80. Geburtstag. Arbeiten aus dem Grazer Schülerkreis, Graz 1966, 17-29.
Levasti A., Il più grande mistico del deserto: Evagrio Pontico, “Rivista di Ascetica e Mistica” 13 (1968) 242-264.
Miquel P. [et al.], Déserts chrétiens d’Égypte, Nice 1993.
Misiarczyk L., Osiem logismoi w pismach Ewagriusza z Pontu (The Eight logismoi in the Writings of Evagrius Ponticus – in Polish), Kraków – Tyniec 2007.
O’Laughlin M.W., Elements of Fourth-Century Orygenism: the Anthropology of Evagrius Ponticus and Its Source, in: Origen of Alexandria, ed. C. Kannengisesser – L. Petersen, Notre Dame 1988, 357-373.
O’Laughlin M.W., New Questions Concernig the Origenism of Evagrius, in: Origeniana Quinta, ed. R.J. Daly, Louvain 1992, 528-534.
O’Laughlin M.W., Origenism in the Desert. Anthropology and Integration in Evagrius Ponticus, Cambridge 1987 [ms].
Regnault L., The Day-to-Day Life of Desert Fathers in Fourth Century Egypt, Petersham 1999.

Opublikowane : 2018-12-16


Misiarczyk, L. (2018). „Non errores mentis sed logismoi faciunt haereses”. Namiętności jako źródło herezji według Ewagriusza z Pontu. Vox Patrum, 68, 271-281. https://doi.org/10.31743/vp.3354

Leszek Misiarczyk 
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego  Polska




Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.