Mowy Quodvultdeusa o symbolu: ponowna ocena jego polemiki przeciw żydom, poganom i arianom


Abstrakt

Kazania biskupa Quodvultdeusa z Kartaginy w czasach wandalskiej inwazji na Afrykę charakteryzują się ostrą polemiką przeciw Żydom, poganom i arianom (De symbolo 1-3, Contra Iudaeos, paganos i Arrianos, De accedentibus ad gra­tiam 1 -2). Polemika przeciw arianom wynikała z faktu, że nowi władcy Afryki, Wandalowie, byli arianami, którzy promowali swą wiarę i prześladowali Rzymian za wyznawanie wiary katolickiej. Celem niniejszego artykułu jest dokonanie po­nownej oceny polemicznego charakteru kazań Quodvultdeusa. Autor bada je w ich kontekście liturgicznym oraz porównuje z innymi współczesnymi pismami dotyczącymi Credo, a wreszcie omawia w kontekście historycznym i religijnym. Dzieki tej analizie można stwierdzić, że omawiane tutaj dzieła Quodvultdeusa nie maja przede wszystkim charakteru antyheretyckiego, ale raczej koncentrują się na potwierdzeniu doktryny Kościoła i aprobaty nowo ochrzczonych dla Kościoła jako pośrednika zbawienia. Ostra inwektywa Quodvultdeusa nie była czymś wy­jątkowym w łacińskiej tradycji katechezy wyznaniowej IV i V wieku i dlatego odgrywa zasadniczo funkcję katechetyczną.


Słowa kluczowe

łacińska patrystyka; V wiek; Quodvultdeus; Wandalowie; herezja; arianizm; kaznodziejstwo; katechumenat; katecheza

Ambrosius, Explanatio symboli, ed. G. Banterle, SAEMO 17, Milano – Roma 1982, 11-41.
Augustinus, De fide et symbolo, ed. J. Zycha, CSEL 41, Vindobonae 1900, 1-32.
Augustinus, De symbolo ad catechumenos, ed. R. Vander Plaetse, CCL 46, Turnhout 1969, 179-199.
Augustinus, Sermones, PL 38.
Codex Theodosianus, ed. Th. Mommsen – P.M. Meyer, Berlin 1905.
Cyprianus, Epistulae, ed. W. Hartel, CSEL 3/2, Vindobonae 1871.
Didache, ed. A. Lindemann – H. Paulsen, in: Die Apostolischen Väter, Tübingen 1992, 1-21.
Epistula Pseudo-Barnabae, ed. A. Lindemann – H. Paulsen, in: Die Apostolischen Väter, Tübingen 1992, 54-74.
Petrus Chrysologus, Sermones, ed. A. Olivar, CCL 24, Turnhout 1975.
Quodvultdeus, Contra Iudaeos, paganos et Arianos, ed. R. Braun, CCL 60, Turnhout 1976, 227-258.
Quodvultdeus, De accedentibus ad gratiam, ed. R. Braun, CCL 60, Turnhout 1976, 459-470.
Quodvultdeus, De promissionibus et praedicationibus Dei, ed. R. Braun, CCL 60, Turn¬hout 1976, 1-223.
Quodvultdeus, De symbolo, ed. R. Braun, CCL 60, Turnhout 1976, 305-363.
Rufinus, Expositio symboli, ed. M. Simonetti, CCL 20, Turnhout 1961, 125-182.
Cameron A., The Last Pagans of Rome, Oxford 2011.
Casiday A., Sin and Salvation: Experiences and Reflections, in: Cambridge History of Christianity, ed. A. Casiday – F.W. Norris, vol. 2, Cambridge 2007, 501-530.
Cracco Ruggini L., Ambrogio e le opposizioni anticattoliche fra il 383 e il 390, “Augustinianum” 14 (1974) 409-449.
Escribano Paño M.V., El Edicto de Tesalónica (CTh 16, 1, 2. 380) y Teodosio: norma antiarriana y declaración programática, “Cassiodorus” 5 (1999) 35-64.
Ferguson E., Baptism in the Early Church: History, Theology, and Liturgy in the First Five Centuries, Grand Rapids (Mich.) 2009.
Finn T.M., Introduction, in: Quodvultdeus of Carthage, The Creedal Homilies: Conversion in Fifth-Century North Africa, ed. F.M. Finn, ACW 60, Mahwah (NJ) 2004, 1-22.
Finn T.M., Quodvultdeus: The Preacher and the Audience. The Homilies on the Creed, StPatr 31 (1997) 42-58.
Fitzgerald A.D., De symbolo ad catechumenos, in: Augustine through the Ages: an Encyclopaedia, ed. idem, Grand Rapids (MI) 1999, 820.
Gaudemet J., L’Edit de Thessalonique: police locale ou déclaration de principe?, in: Aspects of the Fourth Century A.D. Proceedings of the symposium Power & possession: State, society, and church in the fourth century A.D. held on the occasion of the fifth anniversary of the interdisciplinary debating society AGAPE. Leiden, 3-5 June 1993, ed. H.W. Pleket – A.M.F.W. Verhoogt, Leiden 1997, 43-51.
González Salinero R., Poder y conflicto religioso en el norte de África: Quodvultdeus de Cartago y los vándalos, Madrid 2002.
Harkins F.T., Nuancing Augustine’s Hermeneutical Jew: Allegory and Actual Jews in the Bishop’s Sermons, “Journal for the Study of Judaism” 36 (2005) fasc. 1, 41-64.
Harmless W., Augustine and the Catechumenate, Collegeville (Minn.) 1995.
Kelly H.A., The Devil at Baptism: Ritual, Theology, and Drama, Eugene (OR) 2004.
Kelly J.N.D., Early Christian Doctrines, London 1960.
Leinhard J.T., From Gwatkin Onwards: A Guide through a Century and a Quarter of Studies on Arianism, AugSt 44 (2013) 265-285.
MaraM.R., Arriani, AL I 450-459.
MbonigabaF., La traditio symboli nell’Africa cristiana all’epoca dell’invasione dei Vandali: introduzione, testo latino e traduzione italiana del Contra Iudaeos, paganos et Arianos di Quodvultdeus di Cartagine, Roma 2015.
Merrills A.H. – Miles R., The Vandals, Chichester 2013.
Meslin M., Les Ariens d’Occident, 335-430, Paris 1967.
Morin G., Pour une future édition des opuscules de s. Quodvultdeus évêque de Carthage au Ve siècle, RBen 31 (1914-1919) 156-162.
Nazzaro A.V., La produzione omiletica del vescovo di Cartagine Quoduultdeus, in: Le forme e i luoghi della predicazione. Atti del Seminario internazionale di studi (Macerata 21-23 novembre 2006), ed. G. Frenguelli – C. Micaelli, Macerata 2009, 26-67.
Oort van J., Iudaei, AL III 781-792.
Quasten J., Ein Taufexorzismus bei Augustinus, REA 2 (1956) 101-108.
Rodolfi A., A Difficult Co-Existence in Vandal Africa: King Geiseric and the Catholics, StPatr 39 (2006) 117-123.
Saxer V., Les rites de l’initiation chrétienne du IIe au VIe siècle, Spoleto 1988.
SerraD.E., New Observations about the Scrutinies of the Elect in Early Roman Practice, “Worship” 80 (2006) fasc. 6, 521-523.
Simone J. De, The Baptismal and Christological Catechesis of Quodvultdeus, “Augustinianum” 25 (1985) 265-282.
Slyke D. Van, Breathing Blessing, Bestowing the Spirit: ‘Insufflatio’ as a Distinct Ritual Gesture in Ancient Christian Initiation, EL 121 (2007) fasc. 3, 301-327.
Slyke D. Van, Quodvultdeus of Carthage. The Apocalyptic Theology of a Roman African in Exile, Strathfield 2003.
Slyke D. Van, The Devil and His Pomps in Fifth-Century Carthage: Renouncing Spectacula with Spectacular Imagery, DOP 59 (2005) 53-72.
Vopřada D., La mistagogia del Commento al Salmo 118 di sant’Ambrogio, Roma 2016.
Whelan R., Arianism in Africa, in: Arianism: Roman Heresy and Barbarian Creed, ed. G.M. Berndt – R. Steinacher, Farnham 2014, 239-255.

Opublikowane : 2018-12-16


Vopřada, D. (2018). Mowy Quodvultdeusa o symbolu: ponowna ocena jego polemiki przeciw żydom, poganom i arianom. Vox Patrum, 68, 355-369. https://doi.org/10.31743/vp.3364

David Vopřada 
Palacký University in Olomouc  Czechia




Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.