“Sermo eorum sicut cancer serpit”. Chromacjusz z Akwilei przeciw herezjom


Abstrakt

Biskup Chromacjusz (sprawujący urząd w latach 388-407), którego stolicą biskupią była Akwileja – wielonarodowy ośrodek handlu na północnym krańcu Morza Adriatyckiego, należał do najwybitniejszych hierarchów tego okresu. Znał tak wybitne postacie jak Ambroży, Hieronim, Rufin, Jan Chryzostom i wielu in­nych. Zanim sam został biskupem, był sekretarzem biskupa Waleriana, a na sy­nodzie w Akwilei (381), któremu przewodniczył Ambroży z Mediolanu, wystę­pował przeciw arianom. Znaczenie i waga tego zgromadzenia biskupów, może go stawiać niemal w rzędzie ekumenicznych. Jak pokazują niektóre kazania Chro­macjusza, odnalezione w XX wieku, był przeciwny nie tylko wobec doktryny arian, ale również wobec nauczania Fotyna – biskupa Sirmium. Chromacjusz był gorliwym obrońcą ortodoksji, i praktycznie udało mu się wykorzenić wszystkie herezje w swej diecezji. Postrzegany jest zwykle jako antyariański teolog. Po so­borze w Konstantynopolu (381) herezja ariańska zdawała się znacznie zawężać swe kręgi, jednak w jednym ze swoich traktatów Chromacjusz stwierdza: „Cuius (sc. Arii) discipuli hodieque oues Dei fallere ac decipere conantur per aliquan­tas ecclesias, sed iamdudum, magistro perfidiae prodito, discipuli latere non pos­sunt”; zdanie to wyraźnie wskazuje, że zwolenników Ariusza można było jeszcze znaleźć (świadczy o tym przysłówek „hodie”, czyli dzisiaj) w regionie wokół Akwilei, pamiętać też trzeba o obecności zwolenników Fotyna z Sirmium. Pierwsza część artykułu przedstawia ogólną sytuację religijną w Akwilei w momencie, gdy miejscowym biskupem był Chromacjusz; następnie przepro­wadzona została dogłębna analiza kilku fragmentów dzieł (kazań i traktatów) Biskupa Akwilei, by wykazać, że istnienie herezji spotkało się z oddźwiękiem w jego pismach, oraz zidentyfikować jego teologiczne argumenty przeciwko he­retyckim doktrynom. Wśród różnych zaleceń Chromacjusza, znajduje się przede wszystkim „niezwyciężona wiara” (invicta fide), która doprowadziła do pokona­nia (stłumienia) herezji.


Słowa kluczowe

Chromacjusz z Akwilei; arianizm; herezje

Chromatius Aquileiensis, Sermones, ed. J. Lemarié, CCL 9A, Turnholti 1974, 1-182.
Chromatius Aquileiensis, Tractatus in Mathaeum, R. Étaix – J. Lemarié, CCL 9A, Turnholti 1974, 183-498.
Hieronymus, Epistulae, ed. I. Hilberg: Hieronymus, Epistulae 1-70, CSEL 54, Vindobonae – Lipsiae 1910.
Joannes Chrysostomus, Epistulae, PG 52, 549-748.
Il Concilio di Aquileia del 381 nel XVI centenario, Udine 1980.
San Cromazio. Pastore e maestro da sedici secoli (408-2008). La testimonianza dell’antica chiesa di Aquileia e del suo piu grande vescovo, Udine 2007.
Hamman A. – Quéré-Jaulmes F., I padri della Chiesa: il mistero Pasquale, Brescia 1969.
Lemarié J., Indagini su San Cromazio d’Aquileia, “Aquileia nostra” 38 (1967) 151-176.
Lemarié J., Notes, in: Chromace d’Aquilée, Sermons, vol. 1, Introduction, texte critique, notes par J. Lemarié, SCh 154, Paris 1969.
Simonetti M., La crisi ariana nel IV secolo, SEA 11, Roma 1975.
Todde M. – Pelizzari G., Cromazio di Aquileia, Sermoni liturgici, Introduzione e testo a cura di M. Todde, Revisione critica e commento a cura di G. Pelizzari, Milano 2013.
Trettel G., Cromazio di Aquileia, Commento al Vangelo di Matteo, vol. 1-2, Roma 1984-1987.
Trettel G., I due interventi di Cromazio al Concilio di Aquileia del 381, in: Studi Forogiuliesi in onore di Carlo Guido Mor, ed. G. Fornasir, Pubblicazioni della deputazione di Storia patria per il Friuli 13, Udine 1983, 93-108.

Opublikowane : 2018-12-16


Sajovic, M. (2018). “Sermo eorum sicut cancer serpit”. Chromacjusz z Akwilei przeciw herezjom. Vox Patrum, 68, 443-455. https://doi.org/10.31743/vp.3369

Miran Sajovic 
Università Pontificia Salesiana  Włochy




Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.