Jan Damasceński o herezji i schizmie: reinterpretacja pojęć


Abstrakt

Pisma św. Jana Damasceńskiego dotyczące herezji, a konkretnie teksty prze­ciwko nestorianom i monofizytom, wykazują staranne przemyślenia, jak cien­ka jest linia między schizmą i herezją. W tekstach o herezjach, Damasceńczyk stara się odczytać na nowo oddzielenie się niektórych Kościołów jako problem eklezjalny, a nie tylko teologiczny. Jego pisma zamazują granicę między herezją – normalnie pojęciem teologicznym, a schizmą – kościelnym terminem zarezer­wowanym powszechnie do faktu oddzielenia się od Kościołów chrześcijańskich. Nauczanie Jana Damasceńskiego przeciw herezjom odpowiada dobrze kulturze florilegiów i kompilacji. Wydaje się, że celem Jana, zwłaszcza w traktacie De haeresibus, jest przyczynić się naukowo w rosnącym świecie antyheretyckich tekstów. Jego pisma dodają do szerokiej listy znanych już herezji, także te, które powstały po Soborze Chalcedońskim. Jednak teksty Jana przeciw herezjom nie są przeznaczone jedynie do zwal­czania fałszywych nauk. W niektórych przypadkach, zwłaszcza monofizytyzmu, Damasceńczyk twierdzi, że terminy używane przez ortodoksyjnych (pro-chalce­dońskich) i monofizyckich chrześcijan oznaczają to samo. Trzeba czytać Liber de haeresibus w kontekście innych jego pism (np. Contra Jacobitas lub Contra Nestorianos), by określić jego prawdziwy cel. Terminy te mają na celu nie dzielić chrześcijan, bazując tylko na nauczaniu, ale pokazać wzajemne rozumienie obecne w chrystologii, mimo różnego słownictwa. Z właściwym rozumieniem herezji, Jan z Damaszku, jest w stanie zapewnić pełniejszy opis schizm w Kościele swej epoki.


Słowa kluczowe

Jan z Damaszku; herezja; schizma

Johannes Damascenus, Contra Jacobitas, ed. B. Kotter, in: Die Schriften des Johannes von Damaskos, vol. 4: Liber de haeresibus. Opera polemica, PTS 22, Berlin 1981, 109-153.
Johannes Damascenus, Contra Nestorianos, ed. B. Kotter, in: Die Schriften des Johannes von Damaskos, vol. 4: Liber de haeresibus. Opera polemica, PTS 22, Berlin 1981, 256-288.
Johannes Damascenus, Liber de haeresibus, ed. B. Kotter, in: Die Schriften des Johannes von Damaskos, vol. 4: Liber de haeresibus. Opera polemica, PTS 22, Berlin 1981, 1-67, transl. F.H. Chase, Jr.: Saint John of Damascus, Writings, The Fathers of the Church: A New Translation 37, Washington 1958, 111-163.
Brock S., The “Nestorian” Church: A Lamentable Misnomer, “Bulletin of the John Rylands Library” 78 (1996) fasc. 3, 23-35.
Brock S., The Syriac Churches and Dialogue with the Catholic Church, “Heythrop Journal” 45 (2004) 466-476.
Cameron A., How to Read Heresiology, “Journal of Medieval and Early Modern Studies” 33 (2003) 471-492.
Griffith S., Byzantium and the Christians in the World of Islam: Constantinople and the Church in the Holy Land in the Ninth Century, “Medieval Encounters” 3 (1997) 231-265.
Griffith S., John of Damascus and the Church in Syria in the Umayyad Era: The Intellectual and Cultural Milieu of Orthodox Christians in the World of Islam, “Hugoye: Journal of Syriac Studies” 11 (2008) fasc. 2, 207-237.
Griffith S., “Melkites”, “Jacobites”, and the Christological Controversies in Arabic in Third/Ninth Century Syria, in: Syrian Christians Under Islam: The First Thousand Years, ed. D. Thomas, Leiden 2001, 9-55.
Grillmeier A., Christ in Christian Tradition, vol. 2: From the Council of Chalcedon (451) to Gregory the Great (590-604), pt. 4: The Church of Alexandria with Nubia and Ethiopia after 451, transl. O.C. Dean, Jr., London 1996.
Knorr O., Zur Überlieferungsgeschichte des “Liber de haeresibus” des Johannes von Damaskus (um 650-vor 754): Anmerkungen zur Edition B. Kotters, ByZ 91 (1997) 59-69.
Lang U.M., The Controversies over Chalcedon and the Beginnings of Scholastic Theology: The Case of John Philoponus, in: The Mystery of Christ in the Fathers of the Church: Essays in Honour of D. Vincent Twomey SVD, ed. J.E. Rutherford – D. Woods, Dublin 2012, 78-93.
Louth A., St. John Damascene: Tradition and Originality in Byzantine Theology, Oxford 2002.

Opublikowane : 2018-12-16


Keith, Z. (2018). Jan Damasceński o herezji i schizmie: reinterpretacja pojęć. Vox Patrum, 68, 501-512. https://doi.org/10.31743/vp.3378

Zachary M. Keith 
The Catholic University of America  Stany Zjednoczone




Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.