Nieskończoność Boga u Orygenesa: przyczyna wielkiego nieporozumienia


Abstrakt

Many historians of ideas – philosophers and theologians – believe that the first thinker to introduce the concept of a positive understanding of the infinite­ness of God was Plotinus. In Greek philosophy, however, something infinite was understood as “unfinished” and therefore “imperfect”. All the same, according to many scholars, Christianity took the concept of the infiniteness of God precisely from the founder of neo-Platonism. One of the reasons for which researchers of the doctrines of the ancient world persist in this thesis even today is the fact that, in the writings of Origen – who lived at the time of Plotinus – we find the expres­sions which might give readers the impression that God’s power is finite, since God brought into existence a finite number of created beings. This article argues that this widely-held interpretation is wrong. Philo and Clement, a Jewish and a Christian thinker, both of Alexandria – from whose doctrines Origen borrowed abundantly – wrote of an infinite God before Origen did. In the surviving works of Origen, moreover, he nowhere states explicitly that God’s power is finite, although it is true that, according to him, God created a finite number of creatures. The con­troversial thesis of a finite God is found only in fragments written by ancient cri­tics of Origen’s teaching. A detailed analysis of Origen’s own original pronounce­ments on the nature, power and knowledge of God leads one to the conclusion that the fragments that have led many historians of ideas into confusion, either do not represent the views of Origen himself or present Origen’s teachings inaccu­rately. Moreover, in Origen’s surviving Greek writings, we find the term ¥peiron used in reference to God. This is precisely the term used by Greek philosophers to designate infinity. We may posit, then, that the concept of the infiniteness of God, positively understood, was born of the encounter of Greek philosophy with the Bible – that is, with the Jewish and Christian doctrines of the first centuries of the common era. Origen, who came slightly later, continued the thought of his predecessors and does not contradict them anywhere in his surviving works. What remains to be examined is the question of whether Plotinus himself made use of the work of Jewish and Christian thinkers in forming his doctrine of an infinite God, rather than those thinkers leaning on Plotinus, as is usually assumed.


Słowa kluczowe

nieskończoność Boga; moc Boga; wiedza Boga; filozofia patrystyczna; Orygenes; Filon z Aleksandrii; Klemens z Aleksandrii; wpływ greckiej filozofii na chrześcijaństwo; Platon; Arystoteles; Plotyn

Aristoteles, Physica, Metaphysica, Topica, De anima, ed. I. Bekker: Aristotelis opera edidit Academia Regia Borussica, vol. 1-2, Berlin 1831, tłum. K. Leśniak: Arysto¬teles, Zachęta do filozofii. Fizyka, Warszawa 2010, A. Krąpiec – A. Maryniarczyk: Arystoteles, Metafizyka, t. 1-2, Lublin 1996.
Clemens Alexandrinus, Paedagogus, ed. O. Stählin, GCS 12, Leipzig 1905.
Clemens Alexandrinus, Stromata, ed. O. Stählin, GCS 15, Leipzig 1906, GCS 17, Leipzig 1909, tłum. J. Niemirska-Pliszczyńska: Klemens Aleksandryjski, Kobierce zapisków filozoficznych dotyczących prawdziwej wiedzy, t. 1-2, Warszawa 1994.
Irenaeus, Adversus haereses, ed. A. Rousseau – L. Doutreleau, t. 2: Livre I, SCh 264, Paris 1979.
Origenes, Commentarius in Joannem, ed. C. Blanc, SCh 120, Paris 1966, SCh 157, Paris 1970, SCh 222, Paris 1975, SCh 290, Paris 1982, SCh 385, Paris 1992, tłum. S. Ka¬linkowski: Orygenes, Komentarz do Ewangelii według św. Jana, ŹMT 27, Kraków 2003.
Origenes, Commentarius in Matthaeum, ed. E. Klostermann – E. Benz, GCS 40, Leipzig 1935, tłum. K. Augustyniak: Orygenes, Komentarz do Ewangelii według św. Mate¬usza, ŹMT 10, Kraków 1998.
Origenes, Contra Celsum, ed. M. Borret, SCh 132, Paris 1967, SCh 136, Paris 1968, SCh 147, Paris 1969, SCh 150, Paris 1969, tłum. S. Kalinkowski: Orygenes, Przeciw Cel¬susowi, Warszawa 1986.
Origenes, De oratione, ed. P. Koetschau, GCS 3, Leipzig 1899.
Origenes, De principiis, ed. H. Crouzel – M. Simonetti, SCh 252, Paris 1978, SCh 253, Paris 1978, SCh 268, Paris 1980, tłum. S. Kalinkowski: Orygenes, O zasadach, ŹMT 1, Kraków 1996.
Origenes, Philocalia, ed. É. Junod, SCh 226, Paris 1976, 198, tłum. K. Augustyniak: Ory¬genes, Filokalia, Warszawa 1979.
Origenes, Selecta in Psalmos, PG 12, 1053-1686.
Philo Alexandrinus, Opera quae supersunt, ed. L. Cohn – P. Wendland – S. Peiter, vol. 1-6, Berlin 1896-1915, tłum. L. Joachimowicz: Filon Aleksandryjski, Pisma, t. 1, Warszawa 1986, S. Kalinkowski: Filon Aleksandryjski, Pisma, t. 2, Kraków 1994.
Plato, Parmenides, ed. A. Hermann: Plato’s Parmenides. Text, Translation & Introduc¬tory Essay, Las Vegas – Zurich – Athens 2010, tłum. W. Witwicki: Platon, Dialogi, t. 2, Kęty 2005.
Plato, Respublica, ed. J. Adam: The Republic of Plato, vol. 1-2, Cambridge 1902.
Plato, Timaeus, ed. R.D. Archer-Hind: The Timaeus of Plato, London 1888.
Baron A., Neoplatońska idea Boga a ewangelizacja. Analiza anonimowego Komentarza do „Parmenidesa” Platona na tle myśli plotyńsko-porfiriańskiej, Kraków 2005.
Bigg C., The Christian Platonists of Alexandria. Eight Lectures Preached Before the Uni¬versity of Oxford in the Year 1886, Oxford 1886.
Calabi F., Conoscibilità e inconoscibilità di Dio in Filone di Alessandria, w: Arrhetos Theos. L’ineffabilità del primo principio nel medio platonismo, ed. F. Calabi, Pisa 2002, 35-54.
Calabi F., God’s Acting, Man’s Acting. Tradition and Philosophy in Philo of Alexandria, Leiden 2008.
Choufrine A., Gnosis, Theophany, Theosis. Studies in Clement of Alexandria’s Appropria¬tion of His Background, New York 2002.
Edwards M., Christians and the „Parmenides”, w: Plato’s „Parmenides” and its Herita¬ge, vol. 2: Its Reception in Neoplatonic, Jewish, and Christian Texts, ed. J.D. Turner – K. Corrigan, Atlanta 2010, 189-198.
Mondolfo R., L’infinito nel pensiero dell’antichità classica, Milano 2012.
Moreschini C., I Padri cappadoci. Storia, letteratura, teologia, Roma 2008.
Moreschini C., Storia del pensiero cristiano tardo-antico, Milano 2013.
Moreschini C., Storia della filosofia patristica, Brescia 2005.
Mrugalski D., Il Dio trascendente nella filosofia alessandrina giudaica e cristiana. Filo¬ne e Clemente, Roma 2013.
Osborn E., Clement of Alexandria, Cambridge 2005.
PrzyszychowskaM., Wstęp, w: Grzegorz z Nyssy, O stworzeniu człowieka, ŹMT 39, Kraków 2006, 5-38.
Radice R., Una proposta di lettura della „Fisica” di Aristotele, w: Aristotele, Fisica. Tes¬to greco a fronte, ed. R. Radice, Milano 2011, 5-103.
Reale G. – Radice R., La genesi e la natura della filosofia mosaica. Struttura, metodo e fondamenti del pensiero filosofico e teologico di Filone di Alessandria, w: Filone di Alessandria, Tutti i trattati del commento allegorico alla Bibbia. Testo greco a fronte, ed. R. Radice, Milano 2005, XV-CLVI.
Reale G., Historia filozofii starożytnej, t. 4: Szkoły epoki cesarstwa, tłum. E.I. Zieliński, Lublin 1999.
Reale G., Historia filozofii starożytnej, t. 5: Słownik, indeksy i bibliografia, tłum. E.I. Zie¬liński, Lublin 2002.
RuniaD.T., Early Alexandrian Theology and Plato’s „Parmenides”, w: Plato’s „Parme¬nides” and its Heritage, vol. 2: Its Reception in Neoplatonic, Jewish, and Christian Texts, ed. J.D. Turner – K. Corrigan, Atlanta 2010, 175-187.
Simonetti M., Dio (Padre), w: Origene. Dizionario. La cultura, il pensiero, le opere, ed. A. Monaci Castagno, Roma 2000, 118-124.
Simonetti M., Introduzione, w: Origene, I principi, Torino 1979, 9-92.
Tzamalikos P., Origen: Cosmology and Ontology of Time, Leiden 2006.
Tzamalikos P., Origen: Philosophy of History & Eschatology, Leiden 2007.
Whittaker J., Philological Comments on the Neoplatonic Notion of Infinity, w: The Signi¬ficance of Neoplatonism, ed. R. Harris, Norfolk 1976, 155-172.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Mrugalski, D. (2018). Nieskończoność Boga u Orygenesa: przyczyna wielkiego nieporozumienia. Vox Patrum, 67, 437-475. https://doi.org/10.31743/vp.3409

Damian Mrugalski 
Kolegium Filozoficzno-Teologiczne Polskiej Prowincji Dominikanów w Krakowie  Polska




Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

 

 


Inne teksty tego samego autora