Polityka zachodnia cesarza Marcjana (450-457). Problem huński i jego wpływ na relacje między Cesarstwem Wschodnim a Zachodnim



Abstrakt

The reign of Emperor Marcian came at the turning point in the history of the Late Roman Empire. The Empire struggled against the Hun and Vandal menace and an internal political crisis. The Western policy of Theodosius II, who attempt­ed to keep a close relationship between both parts of the Empire, turned out to be a failure, and led to numerous defeats against barbarians. After his death, the mili­tary faction, opposed to his policies, chose its own candidate, Marcian, a former officer in service of a powerful general Aspar. The Emperor conceived a new line of Western policy, especially opposing the demands of Attila, the king of Huns. Marcian was reluctant to get involved in the matters of the Western Roman Em­pire, however, in 452 he sent an auxiliary force to Valentinian III, as a part of an agreement with Aetius, who convinced the Emperor to abandon his claim to the Eastern throne. Marcian also saw the opportunity to weaken Attila, and attacked the dwellings of his warriors beyond the Danube. After the death of Aetius, the Emperor did not support the Western Roman Empire, even when Rome was threatened and eventually sacked by Vandals. The cautious and pragmatic policy of Marcian helped the Byzantium to regain its power, and it led to neutralization of the Hun menace. The Emperor however did not make an attempt to save the Western Roman Empire from its internal political struggle and the Vandal attacks.


Słowa kluczowe

późny antyk; cesarz Marcjan; Hunowie; zachodnia polityka Bizancjum

Acta synodorum habitarum Romae A. CCCCXCVIIII. DI. DII, ed. T. Mommsen, MGH Auctores Antiquissimi XII, Berolini 1894, 393-455.
Agathias Myrinaeus, Historiarum libri quinque, rec. R. Keydell, CFHB Series Berolinen¬sis 2, Berolini 1967.
Candidus, Fragmenta, ed. R.C. Blockley, The Fragmentary Classicising Historians of the Later Roman Empire. Eunapius, Olympiodorus, Priscus and Malchus, vol. 2: Text, Translation and Historiographical Notes, Liverpool 1983, 464-471.
Chronicon Paschale, rec. L. Dindorf, Bonnae 1832.
Claudius Claudianus, De sexto consulatu Honorii Augustii, ed. with an English transla¬tion by M. Platnauer, w: Claudian, vol. 2, LCL 136, London 1922, 70-123.
Evagrius Scholasticus, Historia ecclesiastica, PG 86, 2416A - 2885A, tłum. S. Ka¬zikowski: Ewagriusz Scholastyk, Historia Kościoła, Warszawa 1990.
Hydatius, Chronica Subdita, ed. with an English translation by R.W. Burgess, w: The Chroni¬cle of Hydatius and Consularia Constantinopolitana, two contemporary accounts of the final years of the Roman Empire, Oxford Classical Monographs, Oxford 1993, 70-123.
Ioannes Malalas, Chronographia, rec. J. Thurn, CFHB Series Berolinensis 35, Berolini et Novi Eboraci 2000.
Iordanes, Getica, ed. Th. Mommsen, MGH Auctores Antiquissimi V/1, Berolini 1882, 53- 138, tłum. E. Zwolski: Kasjodor i Jordanes. Historia gocka czyli scytyjska Europa, Rozprawy Wydziału Historyczno-Filologicznego 49, Lublin 1984, 91-146.
Marcellinus Comes, Chronicon, ed. B. Croke, w: The Chronicle of Marcellinus, a transla¬tion and commentary (with a reproduction of Mommsen’s edition of the text) Byzan¬tina Australiensia 7, Sydney 1995, 1-52.
Olympiodorus, Fragmenta, ed. R.C. Blockley, w: The Fragmentary Classicising Histo¬rians of the Later Roman Empire. Eunapius, Olympiodorus, Priscus and Malchus, vol. 2: Text, Translation and Historiographical Notes, Liverpool 1983, 151-207.
Philostorgius, Historia ecclesiastica, von J. Bidez, bearb. F. Winkelmann: Philostorgius, Kirchengeschichte, mit dem Leben des Lucian von Antiochien und den Fragmenten eines arianischen Historiographen, GCS 21, Berlin 19722, 1-150.
Priscus, Fragmenta, ed. R.C. Blockley, w: The Fragmentary Classicising Historians of the Later Roman Empire. Eunapius, Olympiodorus, Priscus and Malchus, vol. 2: Text, Translation and Historiographical Notes, Liverpool 1983, 222-377.
Procopius C aesariensis, De bellis libri, rec. J. Havry, addenda et corrigenda adiecit G. Wirth: Procopii Caesariensis Opera omnia, vol. 1: I-IV, vol. 2: V-VIII, Lipsiae 1962-1963, tłum. D. Brodka: Historia wojen, t. 1: Wojny z Persami i Wandalami, t. 2: Wojny z Gotami, Źródła Historyczne, Kraków 2013-2015.
Prosper Aquitanus, Epitoma Chronicon, ed. Th. Mommsen, MGH Auctores Antiquissimi IX, Berolini 1892, 385-485.
Sidonius Apollinaris, Poems and Letters (Books I-II), ed. with an English translation by W.B. Anderson, LCL 296, London 1956.
Theodorus Lector, Historia ecclesiastica, PG 86, 165A - 216B.
Theophanes, Chronographia, rec. C. de Boor, Lipsiae 1883.
Victor Vitensis, Historia persecutionis vandalicae, PL 58, 179D - 260A, tłum. J. Czuj: Wiktor z Wity, Dzieje prześladowania Kościoła w Afryce przez Wandalów, POK 14, Poznań 1930 [reprint: Poznań 2005].
Baldwin B., Priscus of Panium, „Byzantion” 50 (1980) 18-61.
Blockley R.C., The Fragmentary Classicising Historians of the Later Roman Empire. Eunapius, Olympiodorus, Priscus and Malchus, vol. 1, Liverpool 1981.
BónaI., Das Hunnenreich, Stuttgart 1991.
BrodkaD., Priskos von Panion und Kaiser Marcian. Eine Quellenuntersuchung zu Procop. 3,4,1-11, Evagr. HE 2,1, Theoph. AM 5943 und Nic. Kall. HE 15,1, „Mil¬lenium” 9 (2012) 145-162.
Burgess R.W., A New Reading for Hydatius „Chronicle” 177 and the Defeat of the Huns in Italy, „Phoenix” 42 (1988) 357-363.
Burgess R.W., The Accession of Marcian in the Light of Chalcedonian Apologetic and Monophysite Polemic, ByZ 86-87 (1993/1994) 27-68.
Bury J.B., History of the Later Roman Empire. From the Death of Theodosius I to the Death of Justinian, New York 1958.
Clover F.M., Gaiseric and Attila, „Historia” 22 (1973) 104-117.
CrokeB., Dynasty and Ethnicity. Emperor Leo I and the Eclipse of Aspar, „Chiron” 35 (2005) 147 203.
CrokeB., The Date and Circumstances of Marcian’s Decease, A.D. 457, „Byzantion” 48 (1978) 5-9.
Gordon C.D., The Age of Attila. Fifth-Century Byzantium and the Barbarians, Ann Arbor Paperback 111, Ann Arbor 1961.
Gračanin H. – Škrgulja J., The Ostrogoths in the Late Antique South Pannonia, „Acta Archeologica Carpathica” 49 (2014) 165-205.
Gračanin H., The Huns and South Pannonia, „Byzantinoslavica” 64 (2006) 29-76.
Gračanin H., The Western Roman Embassy to the Court of Attila in A.D. 449, „Byzanti¬noslavica” 61 (2003) 53-74.
Heather P., Goths and Romans 332-489, Oxford 1991.
Heather P., Imperia i barbarzyńcy, tłum. J. Szczepański, Historia – Rebis, Poznań 2010.
Heather P., The Huns and the End of the Roman Empire in Western Europe, „English Historical Review” 110 (1995) 4-41.
Heather P., Upadek Cesarstwa Rzymskiego, tłum. J. Szczepański, Poznań 2006.
Hohlfelder R.L., Marcian’s Gamble. A Reassessment of Eastern Imperial Policy toward Attila AD 450-453, „Americal Journal of Ancient History” 9 (1984) 54-69.
HolumK.G., Theodosian Empresses: Women and Imperial Dominion in Late Antiquity, The Transformation of the Classical Heritage 3, Berkeley 1982.
Jurewicz O., Historia literatury bizantyńskiej, Wrocław 1984.
Kaegi W.E., Byzantium and the Decline of Rome, Princeton 1968.
KurancJ., Wyprawa poselstwa wschodnio-rzymskiego na dwór króla Attyli, „Meander” 12 (1956) 20-36.
LeszkaM.B. – LeszkaM.J., Zarys dziejów Konstantynopola w latach 337-602, w: Kon¬stantynopol – Nowy Rzym. Miasto i ludzie w okresie wczesnobizantyńskim, red. T. Wo¬lińska – M.J. Leszka, Warszawa 2011, 42-101.
LeszkaM.J., Uzurpacje w Cesarstwie Bizantyńskim w okresie od IV do połowy IX wieku, Byzantina Lodziensia 4, Łódź 1999.
MacGeorgeP., Late Roman Warlords, Oxford Classical Monographs, Oxford – New York 2002.
Mączyńska M., Światło z popiołu. Wędrówki ludów w Europie w IV i V wieku, Warszawa 2013.
Maenchen-Helfen O., The World of Huns. Studies in Their History and Culture, Berkeley 1973.
Mathisen R.W., Avitus, Italy and the East in A.D. 455-456, „Byzantion” 51 (1981) 232-247.
Millar F., A Greek Roman Empire. Power and Belief under Theodosius II 408-450, Sather Classical Lectures 64, Berkeley 2007.
Oost S., Aetius and Majorian, CPh 59 (1964) 23-29.
Pawlak M., Aecjusz i barbarzyńcy, Mediterraneum 5, Kraków 2007.
Pawlak M., Walka o władzę w Rzymie w latach 425-435, Toruń 2004.
Rohrbacher D., Historians of Late Antiquity, London 2002.
RoucheM., Attyla i Hunowie. Ekspansja barbarzyńskich nomadów IV-V wiek, tłum. J. Je¬dliński, Warszawa 2011.
Stein E., Histoire du Bas-Empire, t. 1, éd. française par J.R. Palanque, Paris 1959.
Strzelczyk J., Wandalowie i ich afrykańskie państwo, Warszawa 1992.
Świat rzymski w V wieku, red. R. Kosiński – K. Twardowska, Kraków 2010.
The Prosopography of the Later Roman Empire, vol. 2: A.D. 395-527, ed. H.J.M. Jones – J.R. Martindale – J. Morris, Cambridge 1980.
Thompson E.A., Hunowie, oprac. P. Heather, tłum. B. Malarecka, Warszawa 2015.
Thompson E.A., The Foreign Policies of Theodosius II and Marcian, „Hermathena” 76 (1950) 58-75.
Tyszkiewicz L.A., Hunowie w Europie. Ich wpływ na Cesarstwo Wschodnie i Zachodnie oraz na ludy barbarzyńskie, Acta Universitatis Vratislaviensis 2695, Wrocław 2004.
UrbaniecA., Wpływ patrycjusza Aspara na cesarską elekcję Leona, „U Schyłku Starożyt¬ności. Studia Źródłoznawcze” 11 (2011) 173-201.
Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu, t. 3: Źródłoznawstwo czasów późnego antyku, red. E. Wipszycka, Warszawa 1999.
Vernadsky G., Flavius Ardabur Aspar, „Südost-Forschungen” 6 (1941) 38-73.
Wilczyński M., Zagraniczna i wewnętrzna polityka afrykańskiego państwa Wandalów, Prace Monograficzne Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie 176, Kraków 1994.
WolframH., Historia Gotów, tłum. A. Darda-Staab i inni, Warszawa – Gdańsk 2003.
Zołoteńki D., Galia u schyłku panowania rzymskiego: administracja cywilna i wojskowa w latach 455-486, Notos. Scripta Antiqua et Byzantina 6, Kraków 2011.
Pobierz

Opublikowane : 2018-12-16


Pigoński, Łukasz. (2018). Polityka zachodnia cesarza Marcjana (450-457). Problem huński i jego wpływ na relacje między Cesarstwem Wschodnim a Zachodnim. Vox Patrum, 66, 383-409. Pobrano z https://czasopisma.kul.pl/vp/article/view/3466

Łukasz Pigoński 
Uniwersytet Łódzki  Polska


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 3.0 PL