The incentive to running away from persecution (Mt 10:23a) in the patristic interpretation

Leon Nieścior

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie


The recommendation of escape during the persecution, given by Jesus in Matth 10:23, impelled the ancient commentators to deeper reflection. Apart from the realities of the Christian life threatened by persecution, the views of the mon­tanists rejecting the possibility of escape provoked discussion on this issue. The author of the paper has presented the thought of the Greek and Latin Fathers on this mentioned words of Jesus. The patristic reflection on Matth 10:23 points out, first of all, the reasons for fair act of fleeing. The sources allow us to enumerate the following reasons for fleeing a persecution: 1) a formal obedience to the rec­ommendation of Jesus; 2) the decree of Divine Providence dictating and allowing escape; 3) the attitude of Christ who himself has taken similar opportunity; 4) a respect for human weaknesses that can make someone for various reasons indis­posed to martyrdom; 5) a prudence ordering flee in expectation of higher losses than profits incurred by the remaining at home; 6) the trust in God providing a nat­ural way of rescue, without „forcing” Him to the extraordinary help; 7) an urgent missionary and pastoral ministry to perform; 8) to avoid provoking persecutor to evil by own presence; 9) a specific witness of renunciation and sacrifice by leav­ing own home and possession; 10) the escape understood in the spiritual sense is a secession from the evil and sin. Several authors stand out in the extent and the depth of reflexion about it: Origen, Tertullian, Jerome and Augustine. The authors of 4th Century and the later could be influenced by Cyprian of Carthage. Accused by his opponents, especially novatians, he justifies theologically the escape and validates it by the later attitude: as a carefull shepherd and fearless martyr.


Mt 10:23a, escape, persecution, apostasy, martyrdom, patristic exegesis, Origen, Tertullian, Cyprian of Carthage, Jerome, Augustine

Ambrosius Autpertus, Expositio in Apocalypsin, ed. R. Weber, CCM 27-27A, Turnhout 1975.

Ambrosius Mediolanensis, De fuga saeculi, ed. C. Schenkl, CSEL 32/2, Vindobonae 1897, 501-638, tłum. W. Szołdrski: Św. Ambroży, O ucieczce od świata, w: Św. Ambroży, Wybór pism, PSP 7, Warszawa 1971, 89-128.

Ambrosius Mediolanensis, De officiis, ed. M. Testard, CCL 15, Turnhout 2000, tłum. K. Abgarowicz: Św. Ambroży, O obowiązkach duchownych, Warszawa 1967.

Ambrosius Mediolanensis, Explanatio psalmorum XII, ed. M. Petschenig, CSEL 64, Vindobonae 1919.

Ambrosius Mediolanensis, Expositio psalmi CXVIII, ed. M. Petschenig, CSEL 62, Vindobonae 1913.

Anastasius Sinaita, Quaestiones et responsiones, ed. J.A. Munitiz – M. Richard, CCG 59, Turnhout 2006.

Apponius, In Canticum canticorum expositio, ed. B. de Vregille – L. Neyrand, CCL 19, Turnhout 1986, 1-311.

Asterius Sophista, Commentarii in Psalmos, ed. M. Richard, Asterii sophistae commentariorum in Psalmos quae supersunt, Oslo 1956.

Athanasius Alexandrinus, Apologia ad Constantium, ed. J.M. Szymusiak, SCh 56bis, Paris 1987, tłum. J. Ożóg: Św. Atanazy, Apologia do Konstancjusza, w: Św. Atanazy, Apologie, PSP 21, Warszawa 1979, 167-188.

Athanasius Alexandrinus, Apologia de fuga sua, ed. H.G. Optiz, w: Athanasius Werke, 2/1, Berlin-Leipzig 1935, 68-86.

Athanasius Alexandrinus, Epistula encyclica, ed. H.G. Optiz, w: Athanasius Werke, 2/1, Berlin-Leipzig 1935, 169-177.

Augustinus Hipponensis, Contra Faustum, ed. J. Zycha, CSEL 25, Vindobonae 1891, tłum. J. Sulowski: Św. Augustyn, Przeciw Faustusowi, PSP 55-56, Warszawa 1991.

Augustinus Hipponensis, Contra Gaudentium, ed. M. Petschenig, CSEL 53, Vindobonae 1910.

Augustinus Hipponensis, Contra litteras Petiliani, ed. M. Petschenig, CSEL 52, Vindobo¬nae 1909, 3-227.

Augustinus Hipponensis, De civitate Dei, ed. B. Dombart – A. Kalb, CCL 47, Turnhout 1955, tłum. W. Kubicki: Św. Augustyn, Państwo Boże, Kęty 1998.

Augustinus Hipponensis, De opere monachorum, ed. J. Zycha, CSEL 41, Vindobonae 1900, 531-595, tłum. R. Szaszka: Św. Augustyn, O pracy mnichów, w: Św. Augustyn, Pisma monastyczne, ŹM 27, Kraków 2002, 187-267.

Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos, PL 36-37, 67-1966, CCL 38-40, ed. E. Dekkers – J. Fraipont, Turnhout 1956, tłum. J. Sulowski: Św. Augustyn, Objaśnienia Psalmów, PSP 37-42, Warszawa 1986.

Augustinus Hipponensis, Epistulae, CSEL 34, 44, 57, 58, Vindobonae 1895, 1904, 1911, 1923.

Augustinus Hipponensis, In Iohannis evangelium tractatus, ed. R. Willems, CCL 36, Turnhout 1954, tłum. J. Sulowski: Św. Augustyn, Homilie na Ewangelię św. Jana, PSP 15/1-2, Warszawa 1977.

Augustinus Hipponensis, Sermones, PL 38-39.

Barsanuphius et Joannes, Quaestiones et responsiones ad laicos et episcopos, ed. P. Neyt – P. de Angelis-Noah – L. Regnault, SCh 426, 427, 450, 451, 468, Paris 1997, 1998, 2000, 2000, 2002, tłum. E. Dąbrowska: Barsanufiusz i Jan, Listy, ŹM 69, Kraków 2014.

Basilius Caesariensis, Asceticon magnum, PG 31, 1052-1305, tłum. J. Naumowicz: Św. Bazyli Wielki, Reguły dłuższe, w: Św. Bazyli Wielki, Pisma ascetyczne, t. 2, ŹM 6, Kraków 1995, 41-181.

Basilius Caesariensis, Asceticon parvum, ed. K. Zelzer, CSEL 86, Vindobonae 1986, 5-221, tłum. J. Naumowicz: Św. Bazyli Wielki, Reguły krótsze, w: Św. Bazyli Wielki, Pisma ascetyczne, t. 2, ŹM 6, Kraków1995, 185-453.

Beda Venerabilis, Expositio actuum apostolorum, ed. M.L. Laistner, CCL 121, Turnhout 1983, 3-99.

Beda Venerabilis, Homeliarum evangelii libri II, ed. D. Hurst, CCL 122, Turnhout 1955, 1-378.

Beda Venerabilis, In Lucae evangelium expositio, ed. D. Hurst, CCL 120, Turnhout 1960, 5-425.

Beda Venerabilis, In Marci evangelium expositio, ed. D. Hurst, CCL 120, Turnhout 1960, 431-648.

Beda Venerabilis, In proverbia Salomonis libri III, ed. D. Hurst, CCL 119B, Turnhout 1983, 23-163.

Beda Venerabilis, Vita sancti Felicis, PL 94, 789-798.

Clemens Alexandrinus, Fragmenta varia, ed. O. Stählin – L. Früchtel – U. Treu, GCS 17, Berlin 19702, 224-230.

Clemens Alexandrinus, Stromata, ed. O. Stählin – L. Früchtel, GCS 52 (I-VI), Berlin 19603, GCS 17 (VII-VIII), Berlin 19702, 3-102, tłum. J. Niemirska-Pliszczyńska: Klemens Aleksandryjski, Kobierce zapisków filozoficznych dotyczących prawdziwej wiedzy, t. 1-2, Warszawa 1994.

Constitutiones Apostolorum, w: Konstytucje apostolskie, opr. A. Baron – H. Pietras, tłum. S. Kalinkowski, ŹMT 42 = SCL 2, Kraków 2007, 1-293.

Cyprianus Carthaginensis, De lapsis, PL 4, 465-478, tłum. J. Czuj: Św. Cyprian, O upadłych, w: Św. Cyprian, Pisma i traktaty, POK 19, Poznań 1937, 194-223.

Cyprianus Carthaginensis, Epistulae, ed. F. Diercks, CCL 3B-C, Turnhout 1994-1996, tłum. W. Szołdrski: Św. Cyprian, Listy, PSP 1, Warszawa 1969.

Cyrillus Alexandrinus, Commentarii in Matthaeum, PG 72, 365-474.

Cyrillus Alexandrinus, Glaphyra in Pentateuchum, PG 69, 9-678.

Eusebius „Gallicanus”, Collectio homiliarum, ed. F. Glorie, CCL 101A, Turnhout 1971.

Eusebius Caesariensis, Commentarii in Psalmos, PG 23, 441-1221.

Eusebius Caesariensis, Historia ecclesiastica, ed. E. Schwartz, GCS 9/2, Leipzig 1908, tłum. A. Lisiecki: Euzebiusz z Cezarei, Historia kościelna, POK 3, Poznań 1924.

Facundus Hermianensis, Pro defensione trium capitum libri XII ad Iustinianum, ed. I.M. Clément – R. Vander Plaetse, CCL 90A, Vindobonae 1974, 3-398.

Gregorius Magnus (?), In librum primum Regum expositionum libri VI, ed. P. Verbraken, CCL 144, Turnhout 1963, 49-614.

Gregorius Nazianzenus, Orationes, ed. J. Bernardi, SCh 309, Paris 1983, tłum. zbiorowe: Święty Grzegorz z Nazjanzu, Mowy wybrane, Warszawa 1967.

Hieronymus, Commentarii in evangelium Matthaei, ed. D. Hurst – M. Adriaen, CCL 77, Turnhout 1969, tłum. J. Korczak: Hieronim ze Strydonu, Komentarz do Ewangelii według św. Mateusza, ŹMT 46, Kraków 2008.

Hieronymus, In Hieremiam prophetam libri VI, ed. S. Reiter, CSEL 59, Vindobonae 1913.

Joannes Cassianus, Collationes XXIII, ed. M. Petschenig, CSEL 13, Vindobonae 1886, tłum. A. Nocoń: Jan Kasjan, Rozmowy z Ojcami, t. I. Rozmowy I-X, ŹM 28, Kraków 2002.

Joannes Chrysostomus, De sanctis Bernice et Prosdoce, PG 50, 629-640.

Leontius Neapolitanus, Vita Joannis Eleemosynarii episcopi Alexandrini, ed. A.J. Festugière – L. Rydén, Léontios de Néapolis, Vie de Syméon le Fou et Vie de Jean de Chypre, Paris 1974.

Origenes, Commentarii in Matthaeum (fragmenta), ed. E. Klostermann – E. Benz, GCS 41/1, Leipzig 1941, 13-235.

Origenes, Commentarii in Matthaeum, ed. E. Klostermann – E. Benz, GCS 38, 40, Leipzig 1933, 1935, tłum. K. Augustyniak: Orygenes, Komentarz do Ewangelii według św. Mateusza, ŹMT 10, Kraków 1998.

Origenes, Contra Celsum, ed. M. Borret, SCh 132, 136, 147, 150, Paris 1967-1969, tłum. S. Kalinkowski: Orygenes, Przeciw Celsusowi, Warszawa 19862.

Origenes, Homiliae in librum Iudicum, ed. W.A. Baehrens, GCS 30, 464-522, tłum. S. Kalinkowski: Orygenes, Homilie o Księdze Sędziów, w: Orygenes, Homilie o Księgach Liczb, Jozuego, Sędziów, PSP 34/2, Warszawa 1986, 139-185.

Origenes, In Iesu Nave homiliae, ed. W.A Baehrens, GCS 30, Leipzig 1921, 286-463, tłum. S. Kalinkowski: Orygenes, Homilie o Księdze Jozuego, w: Orygenes, Homilie o Księgach Liczb, Jozuego, Sędziów, PSP 34/2, Warszawa 1986, 3-137.

Origenes (?), Fragmenta e catenis in Psalmos, ed. J.B. Pitra, Analecta sacra, t. 3, Venetiis 1883, passim 4-364.

Orosius, Historiarum adversum paganos libri VII, PL 31, 635-1214.

Palladius, Dialogus de vita Joannis Chrysostomi, ed. P.R. Coleman-Norton, Cambridge 1928.

Passio Agapes et Eirenes et Chiones, ed. H. Musurillo, w: The acts of the Christian martyrs, Oxford 1972, 280-292.

Passio Quirini, ed. Th. Ruinart, w: Acta Martyrum, Ratisbonae 1859, 522-524.

Petrus Alexandrinus, Epistula canonica, ed. M.J. Routh, Reliquiae sacrae, t. 4, Oxonii 18462, 23-45.

Petrus Chrysologus, Collectio sermonum, ed. A. Olivar, CCL 24B, Turnhout 1975.

Pontius Diaconus, Vita Cypriani, PL 3, 1481-1541, tłum. J. Czuj, w: Św. Cyprian, Pisma, t. 1. Traktaty, POK 19, Poznań 1937, 56-75.

Possidius, Vita Augustini, 30, PL 32, 33-64, tłum. P. Nehring: Possydiusz, Żywot św. Augustyna, ŹM 26, Kraków 2002, 111-126.

Procopius Gazaeus, Catena in Esaiam, PG 87/2, 1817-2718.

Socrates Scholasticus, Historia ecclesiastica, PG 67, 33-841, tłum. S. Kazikowski: Sokrates Scholastyk, Historia Kościoła, Warszawa 1972.

Sozomenos, Historia ecclesiastica, PG 67, 844-1629, tłum. S. Kazikowski: Hermiasz Sozomen, Historia Kościoła, Warszawa 1989.

Tertullianus, Ad uxorem, ed. E. Kroymann, CCL 1, Turnhout 1954, 373-394, tłum. K. Obrycki: Tertulian, Do żony, w: Tertulian, Wybór pism II, PSP 29, Warszawa 1983, 147-164.

Tertullianus, De fuga in persecutione, ed. J.J. Thierry, CCL 2, Turnhout 1954, 1135- 1155, tłum. T. Kołosowski: Tertulian, O ucieczce podczas prześladowań, w: Tertulian, Wybór pism III, PSP 65, Warszawa 2007, 153-174.

Tertullianus, De patientia, ed. J.G. Borleffs, CCL 1, Turnhout 1954, 299-317, tłum. E. Stanula: Tertulian, O cierpliwości, w: Tertulian, Wybór pism, PSP 5, Warszawa 1970, 155-174.

Verecundus Iuncensis, Commentarii super cantica ecclesiastica. In canticum Hieremiae, ed. R. Demeulenaere, CCL 93, Turnhout 1976, 3-203.

McDermott J.-M., Matth 10: 23 in context, „Biblische Zeitschrift” 28 (1984) fasc. 2, 230-240.

Montgomery H., The Bishop who fled: Responsability and Honour in Saint Cyprian, StPatr 21 (1989) 264-267.

Ostrowski H., Wiara a męczeństwo w „Dywanach” Klemensa Aleksandryjskiego, Vox Patrum 15 (1988) 629-633.

Szczur P., Martyria w pismach Klemensa Aleksandryjskiego, w: SymKaz 4, 2004, 97-109.


Nieścior, L. (2016). The incentive to running away from persecution (Mt 10:23a) in the patristic interpretation. Vox Patrum, 65, 461–490.

Leon Nieścior 
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie


Zgodnie z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., autor przekazuje autorskie prawa majątkowe dotyczące składanego dzieła wydawcy czasopisma "Vox Patrum". Przeniesienie praw autorskich do składanego dzieła następuje na wszystkich polach eksploatacji, w szczególności tych wymienionych w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: 1. W zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy dzieła, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową. 2. W zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami , na których dzieło utrwalono – wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. 3. W zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt. 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.

Za zgodą Redakcji czasopisma artykuły i recenzje opublikowane w półroczniku "Vox Patrum" mogą być przedrukowywane w innych publikacjach.

Autor, w celach niekomercyjnych, może w dowolny sposób, bez zgody Redakcji, rozpowszechniać swój tekst w wersji elektronicznej.

Redakcja publikuje teksty on-line na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.



Most read articles by the same author(s)

1 2 > >>